Қон одатда қаердан келади?
Бурун шиллиқ қавати жуда кўп қон билан таъминланади: унинг вазифаси нафас олаётган ҳавони иситиш ва намлантиришдир ва бу кучли қон оқимини талаб қилади. Бурун септумининг олдинги пастки қисмида турли хил ҳавзалардаги томирлар тўғридан-тўғри шиллиқ қаватнинг юпқа қатлами остида, деярли ҳимоя қатламисиз ётадиган зич плексус ҳосил қилади. Бу ҳудуд Кисселбач ҳудуди деб аталади ва у барча бурун қон кетишининг 90 фоизигача жавобгардир. Кичкина жароҳат, қуруқ ҳаво ёки босимнинг кескин ўзгариши томир деворининг йиртилиши учун этарли.
Олдиндан қон кетишини аниқлаш осон: қон бурун тешигидан ташқарига оқади, одатда бир томондан, оқим ўртача ва у оддий босимга яхши жавоб беради. Орқа қон кетиш жуда кам учрайди - бурун бўшлиғидаги чуқурроқ катта томирлардан. Бу хавфлироқ: қон томоққа мўл-кўл оқади, одам уни ютади ёки йўталади ва ташқарида деярли ҳеч нарса пайдо бўлиши мумкин эмас. Бу қон кетиш ўз-ўзидан тўхтамайди ва тиббий ёрдамни талаб қилади, шунинг учун бу икки сценарийни фарқлаш муҳимдир.
- Олдиндан қон кетиш - 90% ҳолларда, манба оддий текширув вақтида кўринади, босим билан тўхтайди.
- Орқа қон кетиш - камроқ тез-тез учрайди, кекса одамларда ва юқори қон босими билан, қон асосан томоққа тушади, шифокор ёрдамини талаб қилади.
- Бир томонлама қон кетиш маҳаллий сабабга хосдир: томир, қобиқ, шикастланиш
- Икки томонлама кўпинча умумий сабаблар билан боғлиқ - босим, қон ивишининг бузилиши, дори-дармонларни қабул қилиш
- Ўсмирда фақат битта бурун тешигидан такрорий қон кетиш эндоскопия билан мажбурий текширувни талаб қилади.
Қандай қилиб тўғри тўхташ керак - босқичма-босқич
Ҳаракатларнинг тўғри кетма-кетлиги оддий, аммо ҳар бир нуқта муҳим ва ҳар бирининг бузилиши таъсирни нолга туширади. Тушуниш керак бўлган асосий нарса шундаки, томир деворлари кучли пıҳтı ҳосил қилиш учун бир-бирига этарлича узоқ босилганда қон кетишини тўхтатади. Вақти-вақти билан босиш бу жараённи ҳар сафар тиклайди.
- Сядьте прямо и слегка наклоните голову и корпус вперёд, чтобы кровь вытекала наружу, а не в горло. Не ложитесь и не запрокидывайте голову.
- Двумя пальцами плотно зажмите мягкую часть носа — крылья ниже костной спинки, там, где нос легко сдавливается. Прижимать нужно именно мягкую часть, а не переносицу: на переносице давить бесполезно, там кость.
- Держите непрерывно 10-15 минут по часам. Не отпускайте каждую минуту, чтобы посмотреть, идёт ли кровь, — это самая частая ошибка, которая разрушает формирующийся сгусток.
- Дышите ртом. Кровь, попавшую в рот, сплёвывайте, а не глотайте: проглоченная кровь раздражает желудок и вызывает тошноту и рвоту, что затрудняет оценку ситуации.
- Можно приложить холод на переносицу или на затылок и подержать во рту кусочек льда — это сужает сосуды, но не заменяет прижатие.
- Через 15 минут медленно отпустите. Если кровь идёт, повторите прижатие ещё на 15 минут. Если и после этого не остановилась — обращайтесь за медицинской помощью.
- После остановки не сморкайтесь и не трогайте нос минимум несколько часов, не наклоняйтесь и не поднимайте тяжести до конца дня, не пейте горячее и не принимайте горячую ванну.
Нега бошингизни орқага ташлай олмайсиз?
Бошингизни орқага буриш бўйича маслаҳат авлоддан-авлодга ўтиб келган ва ишонарли, чунки қон ҳақиқатан ҳам тўхтайди. Аммо бу тўхташ хаёлидир: томир қон кетишда давом этмоқда, аммо қон энди томоқнинг орқа деворидан пастга тушади. Бундан бир қанча муаммолар келиб чиқади ва уларнинг барчаси ҳақиқатдир.
- Назорат йўқолади: қон кетиш тўхтаганини ёки давом этаётганини тушуниш мумкин эмас ва одам муаммони ҳал қилинган деб ҳисоблайди, вақтни беҳуда сарфлайди.
- Ютилган қон ошқозон шиллиқ қаватини безовта қилади ва деярли ҳар доим кўнгил айнишига олиб келади, сўнгра қоронғу таркибни қусади, бу одамнинг ўзини ҳам, унинг атрофидагиларни ҳам қўрқитади.
- Кусиш бошнинг томирларида босимни кескин оширади ва янги, оғирроқ қон кетишини келтириб чиқаради.
- Болада, кекса одамда ёки ҳушидан кетаётган беморда қон нафас йўлларига кириши мумкин - бу тўғридан-тўғри таҳдид
- Қон йўқотилишини баҳолаш имконсиз бўлиб қолади: шифокор ошқозонга қанча қон кетганини кўрмайди
Худди шу нарса ётиш маслаҳатига ҳам тегишли. Горизонтал ҳолатда қон ҳам фаренксга киради ва бошдаги веноз босим кучаяди, бу эса тўхташга ёрдам бермайди. Тўғри ҳолат - ўтириш, бир оз олдинга эгилиш; бу ҳолда, бошни жуда пастга тушириш керак эмас, озгина эгилиш кифоя. Агар бирор киши ўзини заиф ҳис қилса ва ҳушини йўқотмоқчи бўлса, қоннинг нафас олиш йўлларига оқиб кетишига йўл қўймаслик учун улар орқа томонига эмас, балки ён томонига жойлаштирилади.
Сабаблари: маҳаллий ва умумий
Бурундан қон кетишининг сабаби икки йўналишда изланади. Маҳаллий сабаблар шиллиқ қаватнинг ўзи билан боғлиқ ва айниқса болалар ва ёшларда жуда тез-тез учрайди. Умумий бўлганлар қон томирлари ва коагуляцион тизимнинг ҳолати билан боғлиқ бўлиб, уларнинг эҳтимоли ёшга қараб ортади.
- Қуруқ ҳаво асосий ва энг кам баҳоланган сабабдир; қишда иситиш ва ёзда кондиционерлик билан намлик 20-25 фоизга тушади, шиллиқ қават қурийди, қобиқ пайдо бўлади ва томир йиртилиб кетади.
- Бурунни йиғиш ва қуритилган қобиқларни олиб ташлаш болаларда ва машҳур эътиқоддан фарқли ўлароқ, кўплаб катталарда кенг тарқалган сабабдир.
- Буруннинг шикастланиши, шу жумладан кичик зарбалар ва ёш болаларда бегона жисмнинг таъсири
- Вазоконстриктор томчиларини суиистеъмол қилиш: улар шиллиқ қаватни юпқалаштиради ва қон томирларини мўрт қилади.
- Аллергик ринит учун инҳалацияланган гормонал спрейлар, агар оқим буруннинг ён деворига эмас, балки септумга йўналтирилса.
- Бурун септумининг оғиши: чиқадиган жойларда ҳаво тезроқ ўтади, шиллиқ қават кучлироқ қурийди.
- Артериал гипертензия 50 ёшдан ошган одамларда энг муҳим кенг тарқалган сабабдир
- Қонни суюлтирувчи воситаларни, шу жумладан паст дозали оддий аспиринни қабул қилиш
- Қон кетишининг бузилиши, жигар касаллиги, К витамини этишмовчилиги
- Ҳомиладорлик даврида гормонал ўзгаришлар, шиллиқ қаватнинг тиқилиб қолиши ва бўшашиши
Баъзида буруннинг қон кетишининг сабаби бутунлай кутилмаганда пайдо бўлади ва бурун ташқарисида ётади. Масалан, яқинда қонни суюлтирувчи воситаларни қабул қилишни бошлаган одамда такрорий эпизодлар котеризацияни талаб қилмайди, аксинча, дозани кардиолог билан муҳокама қилиш керак. Эркак ўсмирда буруннинг ярмидан қатъий равишда такрорланган оғир қон кетиши ва ортиб бораётган тиқилиши эндоскопия ва томография ёрдамида текширилиши керак - бу камдан-кам учрайдиган, аммо бу ёшга хос бўлган ҳолат назофаренкнинг қон томир ўсимтасини истисно қилишни талаб қилади.
Шифокор нима қилади ва қачон котеризация керак?
- Осмотр полости носа, при необходимости с эндоскопом: врач находит источник кровотечения, что при передней локализации удаётся почти всегда.
- Остановка кровотечения местными средствами: гемостатические губки и рассасывающиеся материалы, которые не нужно извлекать и которые не травмируют слизистую.
- Прижигание кровоточащего сосуда — химическое или электрокоагуляцией, под местным обезболиванием; процедура занимает несколько минут и решает проблему повторных кровотечений из зоны Киссельбаха.
- Передняя тампонада — при продолжающемся кровотечении; современные тампоны раскрываются при смачивании и удаляются менее травматично, чем марлевые.
- Задняя тампонада или эндоскопическая коагуляция глубоких сосудов — при заднем кровотечении, в условиях стационара.
- Обследование при повторных эпизодах: общий анализ крови, коагулограмма, измерение артериального давления, при необходимости консультация терапевта или гематолога.
- Компьютерная томография околоносовых пазух и эндоскопия — при односторонних повторяющихся кровотечениях, чтобы исключить новообразование.
Болалар ва такрорий эпизодларнинг олдини олиш
Айниқса, уч ёшдан ўн ёшгача бўлган болаларда бурундан қон кетиш тез-тез учрайди. Боланинг шиллиқ қавати нозик, томирлар яқин ва деярли ҳар бир киши бурунни бармоқ билан текшириш одатига эга. Иссиқлик мавсуми алоҳида рол ўйнайди: радиаторлар бўлган квартирада намлик чўл даражасига тушади, шиллиқ қават қурийди, қобиқ пайдо бўлади, бола уларни олиб ташлайди - ва қон кетиши натижасида. Шунинг учун кўпчилик болаларда қишда ва эрталаб эпизодлар мавжуд.
- Ётоқ хонаси намлигини, айниқса, иситиш мавсумида 40-60 фоизда сақланг
- Мунтазам равишда шиллиқ қаватларни шўрланган эритмалар билан намлаш; агар сиз қобиққа мойил бўлсангиз, шифокор юмшатувчи малҳамларни тавсия қилиши мумкин
- Фарзандингизнинг тирноқларини қисқартиринг ва нега у бурнини олмаслик кераклигини хотиржам тушунтиринг - бу эрда жазолар ишламайди.
- Вазоконстриктор томчиларини 5-7 кундан ортиқ ишлатманг
- Гормонал спрейи ишлатганда, спрейи септумга эмас, балки буруннинг ташқи деворига йўналтиринг.
- Аллергик ринитни даволанг: доимий қичишиш боланинг бурнини ишқалаб, шиллиқ қаватни шикастлашига олиб келади.
- Агар эпизодлар катталарда ёки қариликда бошланган бўлса, қон босимини кузатиб боринг
- Шифокорингиз билан қон ивишига таъсир қилувчи дори-дармонларни муҳокама қилинг; сиз уларни ўзингиз тўхтата олмайсиз.
