У қандай узатилади ва нима учун мавзу минтақа учун долзарбдир
Қорин тифининг қўзғатувчиси фақат одамларда яшайди - на ҳайвонлар, на қушлар бунга тоқат қила олмайди. Бу шуни англатадики, ҳар бир янги касаллик беморда ёки бутунлай соғлом бўлиб, нажас ва сийдикда бактерияларни чиқарадиган ташувчида кузатилиши мумкин. Юқтириш йўли сув ва озиқ-овқат: ифлосланган сув, ундан муз, унда ювилган кўкатлар, бундай сув билан ювилган идишлар.
Касалликнинг географияси шундан келиб чиқади. Сув таъминоти ва канализация тизимлари тўлиқ ажратилмаган, тармоқдаги авариялар содир бўлган, сув таъминоти вақти-вақти билан бўлган ва қувурдаги босим вақти-вақти билан пасайган жойларда тиф иситмаси муаммо бўлиб қолмоқда. Бунга тайёр озиқ-овқат ва ичимликларнинг кўча савдоси қўшилади, бунда сотувчининг суви йўқ ва идиш-товоқлар битта ҳавзада ювилади. Ёзда учинчи омил қўшилади - одамлар кўпроқ ичишади, кўчада ичимликлар ва муз сотиб олишади ва тез-тез овқатланадилар.
- Хом сувни жўмракдан, қудуқдан, ариқдан ёки келиб чиқиши номаълум бутилкалардан ичиш
- Ичимликка муз қўшилади - у қайнатилган сувдан деярли тайёрланмайди
- Кўкатлар, салатлар, янги сабзавотлар ва мевалар ифлосланган сув билан ювилади
- Кўчада тайёр овқат ва ичимликлар, айниқса қўл ва идишларни ювиш учун қулайликлар мавжуд бўлмаган жойларда
- Қўлда тайёрланган уй сут маҳсулотлари
- Кундалик ҳаётда ташувчи - қариндоши, қўшниси, умумий овқатланиш ходими билан алоқа қилиш, у ўзининг ташувчиси ҳолати ҳақида билмайди.
- Очиқ ҳожатхоналардан озиқ-овқатгача вектор сифатида учади
Алоҳида-алоҳида, жуда тез-тез учрайдиган номлардаги чалкашликларни эслатиб ўтиш керак. Қорин бўшлиғи, қорин бўшлиғи ва қайталанувчи иситма турли хил патогенлар ва турли хил юқиш усулларига эга бўлган учта бутунлай бошқа касалликдир. Тифони битлар олиб юради ва сув ёки озиқ-овқат билан алоқаси йўқ. Уларнинг номларидаги &қуот;тифоид&қуот; сўзи қадимги тиббиётдан қолган, бу эрда ўзига хос инфекцияни эмас, балки кучли иситма пайтида чалкашликларни билдирган. Бу амалиёт учун муҳим: тестлар, ушбу касалликларни даволаш ва олдини олиш бир-бирига мос келмайди ва чалкашлик фойдасиз тадқиқотларга олиб келади.
Ҳафта бўйича ривожланиш: нима учун иситма босқичма-босқич кўтарилади
Инфекциядан биринчи аломатларгача одатда бир ҳафтадан икки ҳафтагача, баъзан эса уч ҳафтагача давом этади. Тифо иситмаси аста-секин бошланади ва бу унинг бир неча соат ичида пайдо бўладиган кўпгина ичак инфекцияларидан энг муҳим фарқидир. Классик тавсиф - босқичма-босқич кўтариладиган иситма: ҳар куни максимал ҳарорат кечагидан бир оз юқори бўлади ва биринчи ҳафтанинг охирига келиб у 39-40 га этади ва шу даражада қолади.
- Первая неделя: нарастающая слабость, головная боль, отсутствие аппетита, температура поднимается ступенчато; у взрослых чаще запор, чем понос; язык обложен налётом с чистыми красными краями.
- Вторая неделя: температура держится высоко почти без суточных колебаний, появляется выраженная апатия и заторможенность, увеличиваются печень и селезёнка, живот вздут.
- Восьмой-десятый день: на коже живота и нижней части груди появляется скудная сыпь — несколько бледно-розовых пятнышек, которые исчезают при надавливании; их бывает так мало, что их просто не замечают.
- Третья неделя: период наибольшего риска осложнений со стороны кишечника, температура начинает медленно снижаться, силы на исходе.
- Четвёртая неделя и далее: постепенное выздоровление, длительная слабость, у части людей — возврат лихорадки через одну-две недели после нормализации температуры.
Бир нечта белгилар тифни грипп ва бошқа иситмалардан ажратишга ёрдам беради. Юқори ҳароратларда юрак тезлиги кутилганидан камроқ кучаяди - бу юрак тезлигининг нисбий пасайиши. Нафас олиш йўллари инфекцияларига хос бўлган бурун, томоқ оғриғи ёки йўтал йўқ. Одам иссиқдан у қадар шошилмайди, бефарқ, летаргик бўлиб қолади, моносйллабларда жавоб беради ва кўп ухлайди. Ниҳоят, асосий вақт бўйича кўрсатма: аниқ сабабсиз беш кундан ортиқ давом этадиган ҳар қандай иситма бошқа антипиретик эмас, балки баҳолашни талаб қилади.
Учинчи ҳафтанинг асоратлари: қон кетиш ва тешилиш
Қорин тифининг асосий хавфи иситманинг ўзи эмас, балки ингичка ичак деворида содир бўладиган нарсадир. Патоген ичак лимфоид тўқималарининг тўпланишида кўпаяди; учинчи ҳафтада бу жойлар ярага айланади ва шундан кейин иккита энг хавфли асоратлар пайдо бўлади - ичакдан қон кетиш ва ичак деворининг тешилиши. Иккаласи ҳам бемор ва унинг қариндошлари энг ёмони тугаганига ишонишганда, аллақачон пасайган иситма фонида ривожланади.
- Ичакдан қон кетиши: рангпарлик, заифлик, бош айланиши, қора рангли ахлат, ҳарорат пасайганда юрак уриш тезлигининг ошиши.
- Ичакнинг тешилиши: қорин бўшлиғида тўсатдан ўткир оғриқ, қорин девори мушакларининг тахтасимон кучланиши, кейин хаёлий яхшиланиш ва перитонитнинг ривожланиши.
- Юқумли-токсик шок: қон босимининг пасайиши, совуқ, нам тери, чалкашлик
- Юрак мушакларининг шикастланиши, пневмония, ўт пуфагининг яллиғланиши
- Суяклар ва бўғимларнинг йирингли шикастланиши камдан-кам учрайдиган, аммо мумкин бўлган узоқ муддатли асоратдир
- Ҳарорат нормал ҳолатга келганидан кейин бир-икки ҳафта ўтгач касалликнинг қайталаниши - одатда биринчи эпизоддан энгилроқ
Асоратланиш механизмидан иккинчи ёки учинчи ҳафталарда хатти-ҳаракатлар қоидаларига риоя қилинг, улар маъносини тушунмагунингизча ортиқча кўринади. Тўшакда дам олиш инсон заиф бўлгани учун эмас, балки жисмоний стресс ва зўриқиш ярали ичак деворининг тешилиш хавфини оширганлиги учун керак. Бу даврда озиқ-овқат юмшоқ, қўпол толаларсиз, катта бўлаклар ва перисталтикани кучайтирадиган нарсаларсиз. Касалликнинг ўртасида лаксатифлар ва тозаловчи ҳўқналар контрендикедир. Шунинг учун тиф иситмаси кўп ҳолларда касалхонада даволанади: кўпинча томир ичига юбориш учун эмас, балки вазият бир соат ичида ўзгариши мумкин бўлган кунларни кузатиш учун.
Ташхис: нима учун Видал реакцияси ташхис қўймайди
Ташхисни тасдиқлаш антикорларга эмас, балки патогеннинг изоляциясига асосланади. Бу асосий нуқта, чунки кўпгина лабораторияларда инертия бўйича улар Видал реакцияси деб номланувчи серологик тестни таклиф қилишади ва унинг натижаси кўпинча якуний жавоб сифатида қабул қилинади. Аслида, бу нотўғри ижобий натижаларни беради - ўтган инфекциядан кейин, эмлашдан кейин, бошқа иситма билан - ва антикорлар ҳали ишлаб чиқилмаган биринчи ҳафтада нотўғри салбий.
- Посев крови — основной метод; максимальная вероятность вырастить возбудителя приходится на первую неделю болезни, до начала антибиотиков.
- Посев кала и мочи — информативнее со второй-третьей недели, а также используются для выявления носительства.
- Посев содержимого костного мозга — самый чувствительный метод, сохраняющий информативность даже после начала лечения; применяется в сложных случаях.
- ПЦР — быстрый метод, доступность и трактовка результата обсуждаются с врачом.
- Общий анализ крови — характерно отсутствие роста лейкоцитов, что нетипично для большинства бактериальных инфекций, и исчезновение эозинофилов.
- Биохимия, УЗИ органов брюшной полости — оценка печени, селезёнки, желчного пузыря и осложнений.
Бу оддий қоидага олиб келади: биринчи антибиотик таблеткасидан олдин маданият учун қон топширишингиз керак. Номаълум иситма учун ўз-ўзини даволаш шифокорни асосий воситадан маҳрум қилади - терапия бошлангандан сўнг, одатда патогенни кўпайтириш мумкин эмас ва даволаш кўр-кўрона ва қўшимча равишда замонавий қаршилик билан жуда муҳим бўлган сезгирлик ҳақида маълумоциз амалга оширилиши керак. Иккинчи қоида қон ҳажмига тааллуқлидир: маданиятлар этарли миқдорда олинади ва иложи бўлса, такрорланади, чунки қондаги бактериялар концентрацияси паст ва битта тест одатда ўйлангандан кўра тез-тез салбий натижа беради.
Патогенни даволаш ва қаршилик
Қорин тифи - бу антибиотик талаб қилинадиган инфекция: даволашсиз касаллик тўрт-олти ҳафта давом этади ва асоратларнинг тез-тез учрайди. Аммо сўнгги ўн йилликларда дори танлаш анча мураккаблашди. Патоген биринчи навбатда ўтган асрнинг ўрталаридан бери даволанган классик дориларга, сўнгра кейинги авлод дори воситаларига қаршилик кўрсатди ва бир қатор минтақаларда деярли барча мавжуд гуруҳларга чидамли штаммлар пайдо бўлди. Шунинг учун даволаш маданият натижаси ва минтақавий қаршилик маълумотларини ҳисобга олган ҳолда шифокор томонидан белгиланади ва тасодифий бошланган даволаниш кўпинча самарасиз бўлиб чиқади.
- Касалхонага ётқизиш кўп ҳолларда асоратлар хавфи ва изоляция зарурати туфайли кўрсатилади
- Антибактериал терапия узоқ муддатли, ҳарорат нормаллашганда курс тўхтатилмайди
- Ҳарорат дарҳол пасаймайди: тўғри дори билан ҳам, ўртача 3-5 кун давом этади ва бу самарасизлик белгиси эмас.
- Суюқликни тўлдириш, электролитларни тузатиш, оғир ҳолатларда - интенсив терапия
- Ичак яраси даврида қаттиқ ётоқда дам олиш ва юмшоқ овқатланиш
- Нажас ва пулсни қон кетишининг дастлабки белгилари сифатида кузатиш
- Бўшатишдан кейин - ташувчиларнинг шаклланишини истисно қилиш учун маданиятларни назорат қилиш
Алоҳида мавзу - релапслар. Баъзи беморларда ҳарорат нормаллашгандан кейин бир-икки ҳафта ўтгач, иситма қайтади. Одатда, такрорий эпизод энгилроқ ва қисқароқ бўлади, аммо даволанишни қайта бошлашни талаб қилади, шунинг учун кузатув бўшатиш куни билан тугамайди. Қайта тиклаш даврининг яна бир вазифаси - пайдо бўлган ташувчининг ҳолатини аниқлашдир: агар касалликдан уч ой ўтгач, бактериялар чиқарилса, муаммо алоҳида ҳал қилинади ва ўт пуфагида тош бўлган одамларда ва иши овқат пишириш, ўқитиш ёки одамларни даволаш билан боғлиқ бўлганларда айниқса эҳтиёткорлик билан ёндашади.
Эмлаш, сув ва ташиш
Қорин тифининг олдини олиш икки қисмдан иборат: бир марта нима қилиш мумкин ва ҳар куни нима қилиш керак. Эмлаш биринчи қисмга тегишли. Касаллик юқори бўлган ҳудудларга саёҳат қиладиган одамлар, фаолияти сув таъминоти ва озиқ-овқат билан боғлиқ бўлган ишчилар, аниқланган ташувчининг оила аъзолари, шунингдек, эпидемия белгилари учун тавсия этилади. Ҳимоя мутлақ эмас ва умрбод эмас: унинг давомийлиги бир неча йил билан чекланган, ундан кейин такрорий маъмурият талаб қилинади. Шунинг учун эмлаш эҳтиёткорликни сув билан алмаштирмайди, балки уни тўлдиради.
- Фақат қайнатилган ёки маълум бўлган хавфсиз шиша сувни ичинг, айниқса иссиқ мавсумда ва сув таъминотидаги бахциз ҳодисалардан кейин
- Муз қандай сувдан тайёрланганлигини билмасангиз, уйдан ташқарида ичимликларда ишлатманг.
- Мева, сабзавотлар ва ўтларни хавфсиз сув билан ювинг; саёҳат қилаётганда, ўзингизни тозалашингиз мумкин бўлган нарсаларга устунлик беринг
- Иссиқ ва янги тайёрланган таомлар мавжуд; овқатни пештахтада ўтиришдан сақланинг
- Овқатланишдан олдин ва ҳожатхонадан фойдалангандан кейин қўлингизни совун билан ювинг - бу эрда юқиш усули барча ичак инфекциялари билан бир хил.
- Ичак инфекцияси бўлган одам билан идишлар ва сочиқларни баҳам кўрманг
- Озиқ-овқат саноати соҳасида ишга жойлашиш учун ариза беришда имтиҳондан ўтинг ва уни расмиятчилик деб ҳисобламанг
Ташиш алоҳида муҳокамага лойиқдир, чунки бу касалликнинг мавжудлигини сақлаб туради. Тифо иситмаси билан оғриганидан сўнг, ҳар юз кишидан бир-беш кишида бактериялар ўт пуфагида яшашни давом эттиради ва ойлар ва йиллар давомида чиқарилади. Ташувчи касал эмас ва ҳеч қандай шикояти йўқ ва фақат тадқиқот орқали аниқланиши мумкин. Кекса аёллар ва ўт пуфаги тош касаллиги билан оғриган одамлар тез-тез ташувчиларни ташкил қилади. Аниқланганда, муаммо алоҳида ҳал қилинади: даволаш имкониятлари мавжуд, маҳсулотлар ва одамлар билан ишлашда чекловлар мавжуд. Бундай натижани яшириш маъносиз ва хавфлидир - тарих ошхонада аниқланмаган битта ташувчи ўнлаб касалликларга сабаб бўлган ҳолатларни билади.