Мия чайқалиши пайтида нима содир бўлади
Мия бош суяги ичида жойлашган бўлиб, у зарбаларни сусайтирадиган суюқлик билан ўралган. Тўсатдан таъсир қилиш пайтида ёки, худди шундай муҳим, тўсатдан тезлашиши ва секинлашиши пайтида - автомобилдаги қамчи шикастланишида бўлгани каби - мия бош суяги ичига жойлашади, асаб толалари чўзилади ва ҳужайраларда биокимёвий ўзгаришлар каскади бошланади. Натрий ва калций ионлари ҳужайраларга шошилади, калий ташқарига чиқади, миянинг энергияга бўлган эҳтиёжи кескин ошади, қон оқими камаяди. Бир неча кундан бир неча ҳафтагача давом этадиган бир турдаги энергия инқирози юзага келади. Айнан у бош оғриғини, бошдаги туманни ва диққатни жамлай олмасликни тушунтиради, гарчи расмларда ҳамма нарса яхши.
- Ўз баландлигидан йиқилиш болалар ва қарияларда энг кўп учрайдиган сабабдир
- Спорт жароҳати: жанг санъати, футбол, велосипед, чанғи спорти
- Йўл-транспорт ҳодисаси, шу жумладан бошга тўғридан-тўғри таъсир қилмасдан
- Уй жароҳати, паст шифтга уриш, силлиқ полга тушиш
- Можарода бошга зарба
Семптомлар: дарҳол ва кейин
Мия чайқалишининг намоён бўлиши бир неча гуруҳларга бўлинади ва уларнинг барчаси биринчи дақиқаларда пайдо бўлмайди. Баъзи аломатлар бир неча соат ёки кейинги кун ичида пайдо бўлади - бу одатий ва ёмонлашувни англатмайди. Онгни йўқотиш, машҳур эътиқоддан фарқли ўлароқ, фақат жабрланганларнинг озчилигида содир бўлади ва одатда сония ёки дақиқа давом этади; унинг йўқлиги ҳеч нарсани истисно қилмайди.
Бу муаммонинг салбий томони ҳам бор. Инсон ташқи кўринишидан соғлом кўриниши ва унинг томография текширувлари тартибда бўлганлиги сабабли, унинг атрофидагилар кўпинча унинг шикоятларига жиддий қарашни тўхтатадилар. Айни пайтда, бошдаги туман ҳисси ва иш ҳужжатига эътибор қаратишнинг иложи йўқлиги шубҳали эмас, балки мия ҳужайраларидаги энергия инқирозининг бевосита натижасидир. Ҳайдовчи, механизатор, жарроҳ ёки имтиҳон топшираётган талаба учун бу ҳолат хавфли бўлиб, буни тан олиш кўриниб турган ярага бинт қўйишдек муҳим.
- Жисмоний: бош оғриғи, бош айланиши, кўнгил айниши, қусиш, тиннитус, фотофоби, баланд товушларга сезгирлик
- Когнитив: сустлик, мия туманлиги, диққатни жамлашда қийинчилик, секин жавоб бериш, жароҳатлар вақтида хотирани йўқотиш
- Ҳиссий: асабийлашиш, йиғлаш, ташвиш, ғайриоддий темперамент
- Уйқу билан боғлиқ: уйқучанлик, уйқусизлик, энгил уйқу
- Қисқа онгни йўқотиш - қурбонларнинг озчилигида
- Шикастланишдан олдинги ёки ундан кейинги воқеалар учун қисқа муддатли амнезия
Ёш болаларда расм бошқача: улар бош оғриғини тасвирлай олмайдилар ва ғайриоддий кўз ёшлари, овқатланишдан бош тортиш, севимли ўйинчоқларга қизиқишнинг йўқолиши, юришнинг ўзгариши ва уйқунинг бузилиши биринчи ўринга чиқади. Кекса одамларда аломатлар кўпинча лойқа бўлиб, ёшга боғлиқ ва интракраниал қон кетиш хавфи юқори - айниқса қонни суюлтирувчи дориларни қабул қилганларда.
Кимга компютер томографияси керак?
Бош жароҳати бўлган шифокорнинг вазифаси мия чайқалишини тасдиқлаш эмас, балки хавфли нарсаларни истисно қилишдир: интракраниал гематома, мия контузияси, бош суяги синиши. Компютер томографияси буни аниқ кўрсатади. Буни ҳамма учун қилиш керак эмас ва зарарсиздир, шунинг учун тадқиқот кимга кераклигини ҳал қиладиган мезонлар мавжуд.
Қарама-қарши кутишни дарҳол олиб ташлашга арзийди. Тоза томограмма ташхисни бекор қилмайди: контузия бўлса, у нормал бўлиши керак, чунки структура эмас, балки функция бузилган. &қуот;КТ текшируви яхши, бу ҳеч нарса йўқлигини англатади&қуот; ибораси нотўғри - бу фақат қон кетиш ва синиш йўқлигини англатади, яъни ҳаёт учун хавф туғдирмайди, аммо мия чайқалишининг ўзи йўқолмайди ва тикланиш режимини талаб қилади. Бу икки нарса ўртасидаги чалкашлик кўпчиликнинг иш ва спортга жуда эрта қайтишининг сабабидир.
- Шикастланиш билан боғлиқ ҳодисалар учун онгни йўқотиш ёки амнезия
- Такрорий қусиш - икки ёки ундан ортиқ эпизод
- Кўтарилган ёки кучли бош оғриғи
- 65 ёш ва ундан катта
- Антикоагулянтларни қабул қилиш ёки қон кетишининг бузилиши
- Бош суягининг синиши белгилари: бурун ёки қулоқдан оқинди, кўз атрофида ёки қулоқ орқасида кўкаришлар
- Соқчилик, фокал неврологик касалликлар, тартибсизлик
- Шикастланишнинг оғир механизми: йўл-транспорт ҳодисаси, баландликдан йиқилиш, транспорт воситасидан чиқариб юбориш
Агар ушбу белгиларнинг ҳеч бири мавжуд бўлмаса ва одам аниқ онгида бўлса ва унинг аҳволи ёмонлашмаса, шифокор кузатув орқали ўтиши мумкин. Ўткир даврда магнит-резонанс томография одатда керак эмас: у янги қонни ёмонроқ кўради ва тезроқ эмас. МРИ кейинроқ, узоқ давом этган шикоятлар учун мос келади. Бош суягининг рентгенограммаси бош травмасı учун мустақил усул сифатида бугунги кунда деярли қўлланилмайди: у суякни кўрсатади, лекин ичкарида нима содир бўлаётгани ҳақида ҳеч нарса айтмайди.
Энгил давр: нима учун сиз дам олмайсиз
Ўзига хос хусусият бор, шунинг учун бош жароҳатини биринчи соатда қандай ҳис қилаётганингизни баҳолаб бўлмайди. Эпидурал гематома билан - бош суяги ва дура матер ўртасида қон кетиши - одам қисқа вақтга ҳушини йўқотиши мумкин, кейин ўзига келади, деярли нормал ҳис қилади, гаплашади ва ҳатто уйга кетади. Бу давр ёруғлик оралиғи деб аталади, у бир неча ўн дақиқадан бир неча соатгача давом этади. Бу вақт ичида гематома кучаяди, кейин эса вазият кескин ёмонлашади: бош оғриғи кучаяди, қусиш пайдо бўлади, одам летаргик бўлиб, онгни йўқотади.
- В первые 24–48 часов пострадавший не должен оставаться один — рядом нужен взрослый, способный заметить ухудшение.
- Наблюдать нужно за уровнем сознания, головной болью, рвотой, речью и силой в конечностях.
- При появлении любого из тревожных признаков — немедленно вызывать скорую помощь, а не ждать утра.
- Спать можно и нужно: сон не маскирует ухудшение, если человек нормально пробуждается при обращении к нему.
- Алкоголь в первые сутки исключён полностью — он и маскирует симптомы, и увеличивает риск кровотечения.
- Обезболивающие принимать только те, что разрешил врач: некоторые препараты влияют на свёртываемость крови.
Даволаш ва нормал ҳаётга қайтиш
Яқин вақтгача, стандарт қоронғи хонада бир ёки икки ҳафта давомида қаттиқ ётоқда дам олиш эди. Энди бу жуда зарарли эканлиги маълум: узоқ вақт изоляция қилиш тикланишни секинлаштиради, хавотирни оширади ва шикоятлар муддатини узайтиради. Замонавий ёндашув - бу дастлабки 24-48 соат давомида нисбий дам олиш, сўнгра симптомларнинг кучайиши билан бошқариладиган босқичма-босқич, ўлчовли фаолиятга қайтиш.
- Первые 1–2 суток: физический и умственный покой, ограничение экранов, громких звуков и яркого света, достаточный сон.
- Кейинги — лёгкая активность, не усиливающая симптомы: спокойная ходьба, короткие бытовые дела.
- Постепенное увеличение умственной нагрузки: чтение, работа, учёба сначала короткими интервалами с перерывами.
- Затем — аэробная нагрузка лёгкой и умеренной интенсивности, которая, по современным данным, ускоряет восстановление.
- Возвращение к работе или учёбе с сокращённой нагрузкой, если полная вызывает головную боль или трудности с концентрацией.
- Последний этап — спорт, сначала без контакта, затем контактный, и только с разрешения врача.
Дорилар ёрдамчи рол ўйнайди: шифокор томонидан тасдиқланган бош оғриғи учун оғриқ қолдирувчи воситалар, кўнгил айнишига қарши дорилар, уйқуни тўғрилаш. Ҳеч қандай дори мия чайқалишидан кейин тикланишни тезлаштирмайди ва аксинча ваъдаларни танқидий қабул қилиш керак. Асосий даволаш омиллари - уйқу, аста-секин жисмоний машқлар, спиртли ичимликларни истеъмол қилмаслик ва сабр-тоқат.
Агар аломатлар йўқолмаса
Кўпгина катталарда шикоятлар 2-4 ҳафта ичида бутунлай йўқолади; болалар ва ўсмирларда, баъзан узоқроқ. Агар бош оғриғи, бош айланиши, асабийлашиш, уйқу бузилиши ва диққатни жамлашда қийинчиликлар бир ойдан ортиқ давом эца, улар пост-контузия синдроми ҳақида гапиришади. Бу &қуот;характернинг заифлиги&қуот; ёки фантастика эмас: ҳолат ҳақиқий, аммо у дам олиш билан эмас, балки фаол иш билан даволанади - дозаланган аероб машқлари, вестибуляр реабилитация, уйқуни нормаллаштириш ва керак бўлганда ташвишга ёрдам беради.
- Бир ойдан ортиқ давом этадиган бош оғриғи
- Доимий бош айланиши ва юриш пайтида беқарорлик
- Иш ёки ўқишга халақит берадиган диққатни жамлаш ва хотира билан боғлиқ қийинчилик
- Аччиқланиш, ташвиш, депрессия
- Доимий уйқу бузилишлари
- Шовқин, ёруғлик ва экранларга ёмон бардошлик
Узоқ муддатли мия чайқалиши кўпроқ олдин мия чайқаганларда, мигрен, ташвиш ва уйқу бузилиши билан оғриган одамларда ва ўсмирларда учрайди. Кутиш алоҳида рол ўйнайди: агар одам мия чайқалиши муқаррар равишда умр бўйи оқибатларга олиб келишига ишонч ҳосил қилса, тикланиш ёмонлашади - бу фикрлаш эмас, балки тасдиқланган намунадир. Шунинг учун, мия билан нима содир бўлаётгани ва вақт бўйича нимани кутиш мумкинлигини тушунтиришнинг ўзи даволанишга киритилган ва натижани сезиларли даражада яхшилайди.