Боғлам қандай синади
Кўпинча ёрилиш тиззага тўғридан-тўғри зарба бермасдан содир бўлади. Одатий расм: оёқ юзага маҳкамланади, танаси айланади, тизза ичкарига киради ва пастки оёқ олдинга силжийди - лигамент ўз чегарасидан ташқарига чўзилади ва синади. Футболчилар, баскетболчилар, чанғичилар, курашчилар ва раққосалар жуда кўп азоб чекишади. Бирор киши одатда чертишни эшитади ёки ҳис қилади, ўткир оғриқни бошдан кечиради, тез-тез йиқилиб, ўйнашни давом эттира олмайди ва кейинги бир неча соат ичида бўғин ичкаридан ёрилиб кетади.
- Ўткир тормозлаш ва қўллаб-қувватловчи оёқдаги ҳаракат йўналишини ўзгартириш
- Тиз ичкарига кириб, сакрашдан кейин муваффақияциз қўниш
- Рухсат этилган оёқ билан тананинг айланиши
- Тиз тиззасининг гиперекстансияси
- Тизза ташқи юзасига тўғридан-тўғри зарба - камроқ тарқалган, одатда медиал коллатерал лигамент ва менискга зарар этказади.
- Ботинка шинни тузатганда ва тана айланишда давом этганда чанғи жароҳати
Ўткир даврда ва кейин қандай намоён бўлади
Биринчи кунида расм аниқ: оғриқ, бўғимдаги қон туфайли тез ортиб бораётган шишиш, чекланган ҳаракат, оёғига оғирлик қила олмаслик. Икки-уч ҳафта ўтгач, яллиғланиш сусаяди, шишиб кетади, оғриқ йўқолади - ва алдамчи хотиржамлик пайдо бўлади. Эркак юради, зинапояга кўтарилади ва ҳамма нарса яхши бўлганига қарор қилади. Муаммо кейинроқ, фаолиятга қайтишга уринаётганда ўзини намоён қилади: тизза бурилиш пайтида ёки нотекис юзада букила бошлайди.
Бу нима учун йиртилган олдинги хоч лигаментлари кўпинча ойлар ва баъзан йиллар кечикиб аниқланишини тушунтиради. Бирор киши шифокорга жароҳати билан эмас, балки тиззаси &қуот;муваффақияциз&қуот; деган шикоят билан мурожаат қилади ва фақат текширувдан сўнг лигамент узоқ вақт давомида йўқолганлиги маълум бўлади. Айни пайтда, кўпчилик менискуснинг синиши эпизодларидан бири натижасида келиб чиқадиган бир вақтнинг ўзида йиртилиб кетган. Шунинг учун, жароҳатдан сўнг дарҳол текширувдан ўтиш оқилона бўлади, ҳатто уч ҳафтадан кейин тизза бутунлай соғлом бўлиб туюлса ҳам: ташхисни эрта билиш ҳаёт тарзини орқага қараб эмас, балки онгли равишда танлаш имконини беради.
- Шикастланиш вақтида тизза ичидаги чертиш ёки йиртиш ҳисси
- Биринчи соатларда бўғимнинг тез шишиши
- Ўйинни ёки машқни давом эттира олмаслик
- Ўткир даврда тўлиқ кенгайиш ва флексиённинг чекланиши
- Кейинчалик - беқарорлик ҳисси, бурилиш пайтида тиззанинг буришиши
- Оёғидаги ноаниқлик ҳисси, одам буни &қуот;мен тиззамга ишонмайман&қуот; деб таърифлайди.
Бу синиш эпизодлари ёрилишнинг ўзидан кўра хавфлироқдир: ҳар бир бундай эпизод мениск ва артикуляр хафтага зарар этказадиган янги микротраумдир. Ротация билан спорт ўйнашни давом эттирадиган беқарор тиззаси бўлган бемор бир неча йил давомида лигаментнинг пластик жарроҳлик йўли билан тузатиб бўлмайдиган зарарни тўплайди. Шунинг учун, даволаниш масаласи, биринчи навбатда, тиззанинг беқарор бўлган юкларга дучор бўладими, деган савол.
Сўров
- Расспрос о механизме травмы и о скорости появления отёка — это важные диагностические сведения.
- Тест Лахмана — основной клинический тест на переднюю крестообразную связку, самый чувствительный из всех. Врач оценивает смещение голени вперёд при слегка согнутом колене и, что не менее важно, характер конечной точки этого смещения.
- Проба переднего выдвижного ящика и ротационный тест — дополняют картину, но в остром периоде из-за боли и напряжения мышц могут быть неинформативны.
- Рентген коленного сустава — исключает переломы и выявляет косвенный признак разрыва: отрыв небольшого костного фрагмента по наружному краю большеберцовой кости.
- МРТ коленного сустава — подтверждает разрыв и, главное, показывает сопутствующие повреждения: мениски, боковые связки, хрящ, костный отёк.
- Повторный осмотр через 1–2 недели, когда стихнут боль и отёк: клинические тесты в это время гораздо информативнее.
Ишлаш ёки қилмаслик: қарор қандай қабул қилинади
Бу АСЛ йиртиғи ҳақида гап кетганда, ҳақиқатдан ҳам қийин бўлган ягона савол ва ҳамма учун ягона жавоб йўқ. Боғлам тузалмайди, лекин баъзи одамлар бусиз яхши яшайдилар: уларнинг тиззаси кучли сон мушаклари ва яхши нерв-мушак назорати билан барқарорлашади. Бундай беморлар реабилитация билан кифояланадилар. Бошқалар учун бу кундалик ҳаёт учун этарли эмас ва ҳар қандай бепарво ҳаракат бузилиш билан тугайди.
Муайян шахснинг қайси гуруҳга тегишли эканлигини олдиндан айтиш мумкин эмас - бу амалда аниқланади. Шунинг учун умумий ва оқилона ёндашув: биринчи уч ойлик сифатли реабилитация, кейин эса баҳолаш. Агар бу вақт ичида тизза нормал фаолият давомида ҳеч қачон муваффақияцизликка учрамаган бўлса, соннинг кучи носимметрик тарзда тикланган бўлса ва одам футбол ўйнашни ният қилмаса, операцияни кечиктириш ва кузатишни давом эттириш мумкин. Агар бузилиш такрорланса ёки тескари юклар яқинлашса, пластик жарроҳлик учун кўрсатмалар аниқ бўлади. Бундай кечикиш ҳеч нарсани бузмайди: операция натижасининг сифати ундан зарар кўрмайди ва тиззани тайёрлашнинг ўзи натижани яхшилайди.
- Жарроҳлик фойдасига: ёшлик, бурилишлар билан спорт, сакраш ва алоқа қилиш, жисмоний қийин ёки травматик иш
- Жарроҳлик фойдасига: уйда тизза синишининг такрорий эпизодлари
- Жарроҳлик фойдасига: чок қўйишни талаб қиладиган менискуснинг бир вақтнинг ўзида йиртилиши - лигамент тикланади, шунда тикув беқарорлик туфайли йиқилмайди.
- Консерватив бошқарув фойдасига: юкларни айлантирмасдан ҳаракациз турмуш тарзи
- Консерватив даволаш фойдасига: клиник синовларга кўра сақланиб қолган барқарорлик билан қисман ёрилиш
- Консерватив даволаш фойдасига: кекса ёш, оғир артроз, оғир бирга келадиган касалликлар
Вақт масаласи айниқса муҳимдир. Жароҳатдан кейинги дастлабки кунларда тизза шишиб, тўғриланмаса, операция қилиш ёмон фикрдир: бўғимнинг цисатрисиал қаттиқлигини ривожланиш хавфи анча юқори. Стандарт ёндашув биринчи навбатда тўлиқ кенгайишни қайтариш, шишишни энгиллаштириш ва тўрт бошли мушакнинг функциясини тиклаш ва шундан кейингина операция қилишдир. Истисно, аралашув кечиктирилмаса, суғориш идишига ўхшаш мениск йиртиғи туфайли блокланган тиззадир.
Лигамент пластик жарроҳлик: аниқ нима қилинади
Йиртилган лигамент тикилмайди - у грефт билан алмаштирилади. Фемур ва тибиадаги артроскопик понксиёнлар орқали каналлар ҳосил бўлади, улар орқали грефт ўтказилади ва маҳкамланади. Вақт ўтиши билан у қайта тикланади ва ўз тўқималари билан ўсиб боради, янги лигаментга айланади. Айнан шу қайта қуриш бир неча ойлик реабилитацияни талаб қилади: операциядан кейинги дастлабки ҳафталарда грефтнинг кучи вақтинча камаяди ва спортга қайтишни тезлаштириш васвасаси пайдо бўлганда буни эсга олиш керак.
- Семитендиносус ва грасилис тендон грефтлари энг кенг тарқалган вариант ҳисобланади.
- Суяк блоклари билан пателлар лигаментнинг ўрта учдан бир қисмидан пайванд қилиш - кучли фиксация, аммо тиззанинг олд қисмида оғриқ тиз чўкишда мумкин.
- Қуадрисепс тендон грефти - машҳурликка эришмоқда
- Донор грефти - муайян ҳолатларда, кўпинча такрорий операциялар пайтида қўлланилади
- Шу билан бирга, тегишли зарар йўқ қилинади: менискусни тикиш ёки резекция қилиш, агар керак бўлса, қўшимча ташқи стабилизация
Трансплантацияни танлаш жарроҳ билан муҳокама қилинади: бу спорт турига, ёшга, олдинги операцияларнинг мавжудлигига ва қандай юклар кутилаётганига боғлиқ. Ҳеч бир вариант ҳамма учун энг яхши эмас, уларнинг ҳар бири ўзининг кучли томонлари ва нархига эга.
Реабилитация ва спортга қайтиш
Олдинги хоч лигаментлари операциясидан кейин реабилитация операцияга қўшимча эмас, балки унинг ярми. Ҳатто бенуқсон бажарилган операция, агар тикланиш эътиборсиз қолса, заиф, беқарор тиззага олиб келади. Дастур босқичма-босқич қурилади ва кейинги босқичга ўтиш сана билан эмас, балки эришилган мезонларга кўра белгиланади: тўлиқ кенгайтма, шишнинг йўқлиги, носимметрик кестириб, қўниш пайтида тиззанинг юқори сифатли назорати.
- Первые недели — восстановление полного разгибания, борьба с отёком, включение четырёхглавой мышцы, ходьба с постепенным увеличением опоры.
- С 6–12-й недели — велотренажёр, силовые упражнения в безопасном диапазоне, работа с мышцами задней поверхности бедра и ягодичными.
- С 3–4 месяцев — беговая нагрузка при выполнении критериев по силе и отсутствию отёка.
- С 5–6 месяцев — прыжковые и разворотные упражнения, обучение правильному приземлению.
- Возвращение к контактному спорту — как правило, не раньше 9–12 месяцев и по результатам функциональных тестов на симметрию силы и прыжка.
- Профилактические нейромышечные программы после возвращения — обязательная часть, а не факультатив.
Икки нуқта алоҳида эътиборга лойиқдир. Биринчиси, биринчи ҳафталарда тиззанинг тўлиқ кенгайиши. Бу энг кенг тарқалган ўтказиб юборилган тафсилот: агар кенгайтма зудлик билан тикланмаса, бўғимда чандиқ тўқимаси ҳосил бўлади ва кейин уни алоҳида аралашув билан йўқ қилиш керак. Иккинчиси - соннинг орқа мушаклари. Улар тибиа олдинга силжишини олдини олиш учун лигамент билан биргаликда ишлайди ва уларнинг заифлиги грефтни ортиқча юклайди. Агар пайванд ушбу тендонлардан олинган бўлса, уларнинг кучини тиклаш янада муҳимроқ вазифага айланади ва бу одатдагидан кўпроқ вақт олади.