Тошкентда катталар эмланиши: қайси эмлашлар керак ва уларни қаерда қилиш
Кўпчилик катталар эмлаш — бу мактабда ёпилган болалар мавзуси деб ишонади. Амалда кўп инфексияларга иммунитет вақт ўтиши билан пасаяди, ваксиналарнинг бир қисми ҳозирги катталар болалик ёшидан чиққанидан кейин пайдо бўлган, баъзи эмлашлар эса айнан йиллар билан долзарб бўлади. Катта одам учун нима маънога эга эканини кўриб чиқамиз.
Катталар учун нима долзарб
| Инфексия | Кимга ва қачон |
|---|---|
| Қоқшол ва дифтерия | Ҳаммага, ҳар 10 йилда қайта эмлаш |
| Б гепатити | Эмланмаган ҳаммага; тиббиёт ходимлари ва жигар касаллиги борларга мажбурий |
| Грип | Ҳар йили, айниқса 60+, диабет, юрак ва ўпка касалликларида, ҳомиладорларга |
| Қизамиқ, қизилча, паротит | Касал бўлмаган ва эмланмаганларга; айниқса аёлларга ҳомиладорликдан олдин |
| Пневмококк | 60+, сурункали ўпка касалликлари, диабет, талоқ олиб ташлангандан кейин |
| ҲПВ | Ёш аёллар ва эркакларга шифокор тавсияси бўйича |
| Қутуриш | Ҳайвон тишлаганидан кейин шошилинч — муқобили йўқ |
| А гепатити | Сафарларда, озиқ-овқат билан ишлашда, жигар касалликларида |
Унутиладиган учта ҳолат
Ҳомиладорликни режалаштириш. Биринчи триместрда ўтказилган қизилча болада оғир нуқсонларга олиб келади. Эмлаш ҳомиладорликдан камида бир ой олдин қилинади — ҳомиладорлик даврида у аллақачон ман этилган. Буни гинеколог билан олдиндан муҳокама қилиш керак.
Яранинг ифлосланиши билан жароҳат. Чуқур кесилиш, занглаган нарса билан санчилиш, тишлаш — қоқшолга қачон эмланганингизни текшириш учун сабаб. 5–10 йилдан кўп вақт ўтган бўлса, шошилинч профилактика керак.
Сурункали касалликлар. Диабет, СЎОК, юрак ва буйрак касалликларида инфексиялар оғирроқ кечади. Айнан шу одамларга грип ва пневмококк биринчи навбатда керак — саволни терапевт ёки эндокринологга бериш керак.
Қандай тайёрланиш керак
- эмлаш соғлом ҳолатда қилинади: ҳарорат ва ўткир инфексияда у кечиктирилади;
- ҳарорациз енгил бурун оқиши одатда қарши кўрсатма эмас, аммо шифокор ҳал қилади;
- олдинги ваксиналарга, антибиотикларга, тухум оқсилига аллергия ҳақида олдиндан хабар беринг;
- эмлаш сертификатини олиб боринг, агар бўлса; бўлмаса — антитаналарга таҳлил қилиш мумкин;
- иммуносупрессантлар қабули ва ҳомиладорлик ҳақида айтинг;
- уколдан кейин муассасада 30 дақиқа қолинг — бу стандарт эҳтиёт чораси.
Антитаналарни топшириш керакми
Ҳар доим эмас. Қоқшол ва дифтерия учун титрларни текширгандан кўра жадвал бўйича эмланиш осонроқ. Қизамиқ, қизилча ва Б гепатити учун эса антитаналар таҳлили ўринли: у ҳимоя бор-йўқлигини кўрсатади ва ортиқча эмлашдан халос қилади. Уни исталган лабораторияда топшириш мумкин.
Жойни қандай танлаш
- Совуқ занжирга риоя қилиш. Ҳарорат режими бузилганда ваксина самарасини йўқотади. Препарат қандай сақланишини аниқлаштиринг — савол ўринли.
- Эмлашдан олдин шифокор кўриги — расмиятчилик эмас, хавфсизлик талаби.
- Оригинал қадоқ. Ампулани, номини ва яроқлилик муддатини кўришга ҳақлисиз.
- Шокка қарши дори қутича мавжудлиги ва 30 дақиқалик кузатув.
- Сертификатга ёзув — ваксина номи, серияси ва санаси билан; сафарларда ва кейинги қайта эмлашда керак бўлади.
Катталарни эмлаш ўтказиладиган тиббиёт марказларини Тошкент клиникалари каталогидан топиш, кўрсатмалар ҳақидаги саволни эса терапевт, иммунолог ёки аллерголог билан муҳокама қилиш мумкин.
Қайси реаксия меъёрий ҳисобланади
Укол жойидаги оғриқ ва қизариш, бироз ҳарорат, биринчи 1–2 кунда ҳолсизлик ва ланжлик — кутилган реаксия, у иммун тизими ишлаётганини англатади. Шифокорга 39 дан юқори ҳарорат, 8 см дан катта шиш, нафас қисилиши, тарқалган тошма ёки нохушлик уч кундан ортиқ давом эца мурожаат қилиш керак.
Сафардан олдинги эмлашлар
Бу ҳақда учишдан бир ҳафта олдин эслашади, керак эса бир-бир ярим ой олдин: иммунитет бир зумда шаклланмайди, ваксиналарнинг бир қисми эса иккита дозани талаб қилади. Олдиндан нимани текшириш керак: бораётган мамлакат талаблари (баъзилари маълум минтақалардан киришда сариқ иситмага қарши эмлаш сертификатини талаб қилади); А гепатити ва қорин тифи — санитария даражаси паст мамлакатларга сафарда; қутуриш — қишлоқ жойларида узоқ туришда; қоқшол — 10 йилдан кўп вақт ўтган бўлса. Ҳаж ва умра олдидан менингококк ваксинаси бўйича алоҳида талаблар амал қилади ва уларни олдиндан аниқлаштириш керак. Болалар билан сафар режалаштираётганда, уларнинг эмлаш календари муддатларга тўғри келишини текширинг — саволни педиатр билан муҳокама қилиш керак.
Кўп учрайдиган эътирозлар
«Мен касал бўлмайман, эмлаш нимага керак?» Айнан шунинг учун: эмлаш инфексия билан учрашишдан олдин ишлайди, кейин эмас.
«Касал бўлиб, табиий иммунитет олган яхшироқ». Табиий иммунитет ҳақиқатан барқарор бўлиши мумкин, аммо унинг нархи оғир кечиш ва асоратлар бўлиши мумкин.
«Грипга қарши эмлаш ёрдам бермайди — барибир касал бўлдим». У барча ўткир респиратор инфексиялардан ҳимоя қилмайди, аммо оғир кечиш ва зотилжам хавфини сезиларли камайтиради.
Материал фақат маълумот бериш учун ёзилган ва шифокор маслаҳатини алмаштирмайди.