Шакллар ва уларнинг прогнози
Қалқонсимон без ўсмалари келиб чиқиши ва тажовузкорлиги билан фарқ қилади ва даволаш ва прогноз бевосита шаклга боғлиқ. Папиллер саратон энг кенг тарқалган, секин ўсади, бачадон бўйни лимфа тугунларига метастаз бериши мумкин, аммо яхши даволанади. Фолликуляр саратон камдан-кам ҳолларда лимфа тугунларига таъсир қилади, аммо қон орқали тарқалиши мумкин. Медуллар саратон бошқа калситонин ишлаб чиқарадиган ҳужайралардан ривожланади ва тахминан тўртдан бирида ирсий бўлиб, оиланинг генетик текширувини талаб қилади. Анапластик саратон кам учрайдиган, аммо жуда агрессив шаклдир.
- Папиллер - энг кенг тарқалган, прогноз қулай
- Фолликуляр - камроқ тарқалган, қон орқали тарқалади
- Медуллар - С-ҳужайралардан, ирсий бўлиши мумкин
- Анапластик - камдан-кам учрайдиган ва тажовузкор
- Прогноз шакли, ёши ва босқичига боғлиқ
Сабаблари ва хавф омиллари
Муайян ҳолатда аниқ сабабни номлаш кўпинча мумкин эмас. Энг исботланган омил - бу ионлаштирувчи нурланишнинг бош ва бўйин соҳасига таъсири, айниқса болалик даврида: таъсир қилиш вақтида одам қанчалик ёш бўлса, хавф шунчалик юқори бўлади. Ирсият муҳим: яқин қариндошларда қалқонсимон без саратони ва айниқса медуллар шаклида ирсий синдромлар. Касаллик аёлларда эркакларникига қараганда тез-тез учрайди. Ёд танқислиги, семизлик ва сурункали отоиммун тироидитнинг роли муҳокама қилинади. Анъанавий ултратовуш текшируви, стоматологик фотосуратлар ва флорография муҳим хавф туғдирмайди.
- Болаликда бош ва бўйин соҳасини нурлантириш
- Ирсий синдромлар ва оилавий ҳолатлар
- Аёл жинси
- Ёш
- Ёд танқислиги
- Семизлик
- Отоиммüн тироидит
Семптомлар
Дастлабки босқичларда ҳеч қандай шикоятлар йўқ ва шунинг учун кўпчилик ўсмалар тасодифан аниқланади. Бўйинда сезилиши мумкин бўлган тугун, айниқса, зич, ҳаракациз ва тез ўсиб бораётган бўлса, ҳушёр бўлиши керак. Қайталанувчи асабнинг шикастланиши совуқ билан боғлиқ бўлмаган доимий овоз хириллашига олиб келади. Катта ўсма қизилўнгач ва трахеяни босиб, ютиш ва нафас олишни қийинлаштиради. Катталашган, зич сервикал лимфа тугунлари баъзида сезилган биринчи белгидир. Безнинг функцияси одатда саратон касаллигида бузилмайди, шунинг учун нормал ЦҲ ўсимтани истисно қилмайди.
- Дастлабки босқичларда асемптоматик тугун
- Бўйинда зич, ҳаракациз шаклланиш
- Овознинг хириллаши
- Ютиш ва нафас олишда қийинчилик
- Бачадон бўйни лимфа тугунларининг кенгайиши
- Оддий гормонлар даражаси саратон касаллигини истисно қилмайди
Диагностика
Текширув қалқонсимон безнинг ултратовуш текшируви билан бошланади, бу эрда ҳар бир тугун тузилиши, экожениклиги, шакли, контурлари ва микрокалсификациялар мавжудлигини ҳисобга олган ҳолда ТИ-РАДС тизими бўйича тоифага эга. Бу ултратовуш текшируви остида нозик игна аспирация биопсияси, тез ва нисбатан оғриқсиз бўлган амбулатория жараёнига бўлган эҳтиёжни аниқлайдиган ўлчам билан бирлаштирилган тоифадир. Олинган материал ситолог томонидан баҳоланади. Бундан ташқари, ЦҲ аниқланади ва агар медуллар шаклга шубҳа бўлса, калситонин аниқланади. Бачадон бўйни лимфа тугунларини, овоз хириллашида эса овоз пайчаларини текшириб кўринг.
- ТИ-РАДС баҳолаш билан қалқонсимон безнинг ултратовуш текшируви
- Ултратовуш текшируви остида нозик игна аспирация биопсияси
- ЦҲ ва оғиш бўлса Т4 бепул
- Медуллар саратони шубҳаси учун калситонин
- Бўйин лимфа тугунларининг ултратовуш текшируви
- Ҳалқумни ҳирқироқ қилиш учун текшириш
- Катта ўсмалар учун КТ ёки МРИ
Даволаш ва кузатиш
Даволашнинг асоси жарроҳлик ҳисобланади. Бир лоб билан чекланган кичик ўсимта учун лобни олиб ташлаш этарли бўлиши мумкин; янада кенг тарқалган жараёнда бутун без, шу жумладан, агар керак бўлса, бўйиннинг лимфа тугунлари чиқарилади. Тўлиқ олиб ташлангандан сўнг, қалқонсимон гормонларни алмаштириш терапияси буюрилади, бу ҳаёт учун олинади ва бу ҳаёт сифатини бузмайди. Баъзи шаклларда қолган ҳужайраларни йўқ қилиш учун радиоактив ёд терапияси қўлланилади. Шундан сўнг ултратовуш, ЦҲ ва тироглобулин мониторинги билан мунтазам мониторинг ўтказилади. Ёйилиш белгилари бўлмаган жуда кичик папиллер ўсмалари учун шифокор томонидан белгиланадиган баъзи ҳолларда фаол кузатув варианти бўлиши мумкин.
- Маҳаллий ўсимта учун безнинг лобини олиб ташлаш
- Мураккаб касаллик учун тотал тироидектомия
- Кўрсаткичлар бўйича бўйин лимфа тугунларини олиб ташлаш
- Радиоактив ёд билан даволаш
- Ҳаёт давомида гормонларни алмаштириш терапияси
- ЦҲ, тироглобулин ва ултратовушни кузатиш
- Врачнинг ихтиёрига кўра микрокарсинома учун фаол кузатув