Нутқ терапияси: касалликлар, белгилар ва даволаш

Нутқ ривожланишининг кечикиши - бу боланинг нутқи тенгдошларига қараганда сезиларли даражада кечроқ ва секинроқ, эшитиш қобилияти бузилган ва ақлий заифлашувсиз шаклланадиган ҳолат. Бу эрда ота-оналарнинг энг кенг тарқалган хатоси ваҳима эмас, балки аксинча - кутишдир. &қуот;Уч ёшга тўлгунга қадар кутинг, ўғил болалар ҳар доим кейинроқ гаплашади&қуот; деган маслаҳат тинчлантиради ва авлоддан-авлодга ўтади, лекин бу кўпинча болани ёрдам учун энг самарали вақтдан маҳрум қилади. Миянинг нутқ соҳалари ҳаётнинг дастлабки уч йилида энг пластикдир ва икки ёшда бошланган машғулотлар беш ёшли синфларга қараганда беқиёс кўпроқ таъсир қилади. Шу билан бирга, тушуниш керак: ҳар бир кечикиш жиддий муаммони англатмайди - баъзи болалар ҳақиқатда тенгдошларини ушлайди. Катталарнинг вазифаси тахмин қилиш эмас, балки текширишдир.

Дудуқланиш - нутқнинг равонлигини бузиш, бунда бола товуш ва бўғинларни такрорлайди, уларни чўзади ёки сўзни бошлай олмай қолади. Кўпинча, у икки ёшдан беш ёшгача бўлган даврда, нутқнинг жадал ривожланиши даврида, боланинг фикрлари артикуляцияга дош бера оладиганидан тезроқ бўлганда пайдо бўлади. Яхши хабар шундаки, кўпчилик болалар учун бундай иккиланишлар бир неча ой ёки бир ёки икки йил ичида ўз-ўзидан йўқолади. Ёмон хабар шундаки, бу кўпчиликда ким бўлишини олдиндан айтиб бўлмайди ва биринчи ойлардаги катталарнинг хатти-ҳаракатлари натижага одатда ўйланганидан кўра кучлироқ таъсир қилади. Ва яна бир нарса: дудуқланиш &қуот;қўрқувдан&қуот; пайдо бўлмайди - бу ушбу мавзу бўйича энг доимий ва энг зарарли нотўғри тушунча.

Алалия - нормал эшитиш ва бузилмаган ақлга эга бўлган болада оғир ривожланмаган ёки нутқнинг этишмаслиги. Бунинг сабаби пренатал даврда, туғруқ пайтида ёки ҳаётнинг биринчи йилларида шикастланган мия ярим кортексининг нутқ зоналари ишида ётади. Двигател шаклида бола оғзаки нутқни тушунади, лекин деярли гапирмайди: сўз бойлиги кичик, сўзлар бўғинларга соддалаштирилган, ибора шаклланмайди. Ҳиссий шаклда у товушларни эшитади, лекин уларни маъно билан боғламайди, шунинг учун бошқаларнинг нутқи унга нотаниш тилга ўхшайди. Алалия ўз-ўзидан ўтиб кетмайди: натижанинг калити - нутқ терапевти билан тизимли машғулотларнинг эрта бошланиши ва неврологнинг кузатуви.

Афази - миянинг нутқ соҳаларига зарар этказилиши туфайли аллақачон шаклланган нутқни йўқотиш. Инсон атрофдагиларни тушуниши мумкин, лекин сўзларни топа олмайди ёки аксинча - равон гапиради, лекин маъносиз иборалар тўпламида, берилган саволларни тушунмасдан. Кўпинча афази инсултдан кейин, камроқ тез-тез травматик мия шикастланишидан кейин, шиш ёки нейродегенератив касаллик билан ривожланади. Ақл-идрок ва шахсият сақланиб қолган, одамга ақлсиз муносабатда бўлиш мумкин эмас. Қайта тиклаш мумкин: нутқ биринчи ойларда энг фаол тарзда қайтади, аммо тизимли машқлар ҳам узоқ муддатда ёрдам беради.

Дизартрия - лаблар, тил, юмшоқ танглай, ҳалқум ва нафас олиш мушакларини бошқарадиган асаб тизимининг шикастланиши натижасида келиб чиқадиган талаффуз бузилиши. Инсон нутқни тушунади ва нима демоқчи эканлигини билади, лекин сўзлар хиралашган, лойқа, секин, бурун ранги ёки ўзгарган овоз билан эшитилади. Болаларда дизартрия кўпинча перинатал мия шикастланиши ва мия ярим палси билан боғлиқ; унинг энгил шакли ўчирилган дизартрия деб аталади. Катталардаги сабаблар инсулт, травматик мия шикастланиши, Паркинсон касаллиги, кўп склероз, амётрофик латерал склероз, миястения грависидир. Тўсатдан нотўғри нутқ инсултнинг мумкин бўлган белгиси ва зудлик билан 103 га қўнғироқ қилиш учун сабабдир. Аста-секин ривожланиши билан невролог томонидан текширув ва нутқ терапевти билан мунтазам машғулотлар керак.

Дисграфия - бу доимий ёзиш бузилиши бўлиб, унда бола қоидаларни билмаслик билан боғлиқ бўлмаган аниқ, такрорий хатолар қилади. У ҳарфларни ўтказиб юборади ва тартибга солади, уларни кўзгуда ёзади, сўзларни бирлаштиради, товуш ёки услубга ўхшаш белгиларни чалкаштириб юборади ва қоидани ёддан айтиб бера олади. Бундай хатолар қайта ёзиш ва танбеҳлар билан йўқолмайди, чунки бунинг сабаби тиришқоқликда эмас, балки нутқ ва визуал-фазовий функцияларнинг этук эмаслигидадир. Дисграфия кўпинча дислексия билан бирлаштирилади ва агар сиз бир неча йиллик муваффақияциз баҳолардан кейин эмас, балки бошланғич мактабда дарсларни бошласангиз, осонгина тузатилиши мумкин.

Дислалия - нормал эшитиш ва асаб тизимининг бузилмаган ишлаши бўлган болада индивидуал товушларнинг талаффузининг бузилиши. Энг машҳур кўринишлар - бу &қуот;р&қуот; нотўғри эшитилганда бурринг ва ҳуштак ва шивирлаш товушлари бузилганида. Товушлар ўтказиб юборилиши, бузилиши ёки бошқалар билан алмаштирилиши мумкин. 4-5 ёшга қадар талаффуздаги кўплаб ноаниқликлар ёш нормаси ҳисобланади, чунки артикуляция аппарати ҳали ҳам этук. Дислалия сабаблари орасида бошқаларнинг нутқини нотўғри тақлид қилиш, жағлар ва тишларнинг структуравий хусусиятлари, тилнинг қисқа френулуми ва фонемик эшитиш бузилиши киради. Дислалиянинг ўзи соғлиқ учун хавфли эмас, лекин у мулоқотга халақит бериши, тенгдошлар томонидан масхара қилиниши ва ёзишда қийинчиликларга олиб келиши мумкин. Бу нутқ терапевти билан машғулотларда тузатишга яхши ёрдам беради.

Дислексия - бу бузилмаган ақл, нормал кўриш ва эшитиш ва нормал ўрганишга эга бўлган доимий танлаб ўқиш бузилиши. Бола учун ҳарфни товуш билан боғлаш ва товушларни сўз билан бирлаштириш қийин, шунинг учун у секин ўқийди, бўғин бўғини, ҳарфларни қайта тартибга солади ва ўтказиб юборади, охирини тахмин қилади ва ўқиганини яхши тушунмайди. Шу билан бирга, оғзаки суҳбатда у тенгдошларидан кўра ёмонроқ баҳслашмайди. Бунинг сабаби дангасалик ёки ҳаракат этишмаслиги эмас, балки миянинг нутқ соҳалари фаолиятининг ўзига хос хусусиятлари. Дислексия ёрдамисиз &қуот;ўсиб чиқа олмайди&қуот;, лекин нутқ терапевти билан мунтазам машғулотлар ўқиш техникаси ва тушунишни сезиларли даражада яхшилайди.

Психомотор ривожланиш кечикиши (ПДД) - ёш боланинг ёш нормаларига нисбатан мотор, нутқ, когнитив ва ижтимоий кўникмаларни ўзлаштиришда кечикиши. Бундай чақалоқ кейинчалик бошини кўтариб, ўтиришни, юришни, ғўлдиради, биринчи сўзларини гапира бошлайди ва бошқалар билан ёмонроқ муносабатда бўлади. ЗПР якуний ташхис эмас, балки турли сабабларга кўра юзага келиши мумкин бўлган ҳолатнинг тавсифи: эрта туғилиш, ҳомиладорлик ва туғиш пайтида асаб тизимининг шикастланиши, генетик синдромлар, эшитиш ва кўришнинг бузилиши, ҳипотироидизм, алоқа ва стимуляция этишмаслиги. Кечикиш қанчалик тез сезилса ва ёрдам бошланса, бола шунчалик яхши ривожланади. Ота-оналар чақалоқнинг &қуот;ўсиб чиқишини&қуот; кутмасликлари керак: агар шубҳа бўлса, улар педиатр ва педиатрик невролог томонидан текширилиши керак.

Умумий нутқнинг кам ривожланганлиги (ГСД) - нутқнинг барча жиҳатлари: овозли талаффуз, луғат, грамматика ва изчил нутқни бузган, нормал эшитиш ва интеллектга эга бўлган болаларга бериладиган логопедия хулосаси. Бундай бола тенгдошларига қараганда кечроқ гапира бошлайди, унинг сўз бойлиги заиф, сўзларни бузади, жумлаларда уларни мувофиқлаштирмайди, уларни қайта айтиб беришга қийналади. ОҲП алоҳида касаллик эмас, балки дизартрия, алалия, асаб тизимининг перинатал шикастланишининг оқибатлари, тез-тез учрайдиган касалликлар ва оғзаки мулоқотнинг этишмаслиги билан боғлиқ бўлиши мумкин бўлган нутқ ҳолатининг тавсифи. Тузатишсиз ОҲП кўпинча ўқиш ва ёзишни ўрганишда қийинчиликларга олиб келади. Нутқ терапевтининг ўз вақтида ёрдами билан кўпчилик болалар нутқини мактабда сезиларли даражада яхшилайди.