Дизартрия билан нима содир бўлади ва қандай турлари мавжуд?
Аниқ нутқ миядан ўнлаб мушакларни аниқ ва мувофиқлаштиришни талаб қилади. Дизартрия билан бу мушакларнинг асабий регуляцияси бузилади: улар заифлашади, таранглашади ёки мувофиқлаштирилмаган ҳолда ҳаракатланади. Афазиядан фарқли ўлароқ, дизартрия билан нутқни тушуниш, ўқиш ва сўз танлаш сақланиб қолади. Унинг дислалиядан фарқи шундаки, бу алоҳида товушлар эмас, балки нутқнинг бутун овоз томони: артикуляция, овоз, нафас олиш, темп ва интонация. Дизартрия тури асаб тизимининг қайси қисми таъсирланганлиги билан белгиланади.
- Псеудобулбар - мия ярим кортексидан йўлларнинг икки томонлама зарарланиши билан
- Булбар - мия сопи ва краниал нервларнинг шикастланиши билан
- Серебеллар - сканерланган, интервалгача нутқ
- Экстрапирамидал - Паркинсон касаллигида сокин, монотон нутқ
- Кортикал - кортекснинг фокал лезёнлари учун
- Ўчирилган - болаларда энгил шакл
Сабаблари ва хавф омиллари
Болаларда дизартрия кўпинча ҳомиладорлик, туғиш ёки ҳаётнинг биринчи ойларида мия шикастланиши туфайли юзага келади: гипоксия, қон кетиш, инфекциялар, оғир сариқлик. Бу мия ярим палси бўлган кўплаб болаларда кенг тарқалган. Оғир дизартрия энгил неврологик аломатлари бўлган болаларда учрайди ва кўпинча умумий нутқнинг кам ривожланганлиги билан бирлаштирилади. Катталардаги асосий сабаблар ўткир сереброваскуляр авариялар ва травмалардир. Аста-секин ўсиб бораётган дизартрия Паркинсон касаллиги, кўп склероз, амётрофик латерал склероз, миястения гравис, мия шиши, шунингдек спиртли ичимликларни заҳарланиши билан содир бўлади.
- Асаб тизимининг перинатал шикастланиши
- Мия фалаж
- Қон томирлари ва вақтинчалик ишемик ҳужум
- Травматик мия шикастланиши
- Паркинсон касаллиги, кўп склероз
- Амётрофик латерал склероз, миястения гравис
- Миянинг ўсмалари ва яллиғланиш касалликлари
Дизартрия белгилари
Дизартрия билан нутқ &қуот;оғиздаги бўтқа&қуот; каби ноаниқ эшитилади, айниқса узун сўзлар ва тез суръатлар билан. Овоз заиф, бўғиқ, бурун ёки монотон бўлиши мумкин ва нафас олиш саёз бўлиши мумкин, бу эса одамни қисқа жумлалар билан гапиришга олиб келади. Чайнаш ва ютиш кўпинча бир вақтнинг ўзида бузилади ва дроолинг пайдо бўлади. Ўчирилган дизартрияли болаларда ота-оналар боланинг қаттиқ овқатни яхши чайнамаслигини, узоқ вақт оғзини чайишни ўргана олмаслигини, қўллари билан ноқулай эканлигини ва нутқ терапевти томонидан киритилгандан кейин товушларни нутққа киритиш қийинлигини пайқашади.
- Нотўғри, нотўғри нутқ
- Секин ёки нотекис тезлик
- Буруннинг овози
- Заиф, монотон овоз
- Сарғиш
- Чайнаш ва ютишда қийинчилик
- Гапирганда чарчоқ
Қандай текширувлар керак
Невролог тил, лаблар, юмшоқ танглай, ютиш, мушак тонуси, рефлекслар, мувофиқлаштириш ҳаракатларини баҳолайди ва бузилишлар қанчалик тез пайдо бўлганлигини аниқлайди. Катталардаги сабабни топиш учун миянинг МРИси буюрилади; агар нерв-мушак касаллигига шубҳа қилинган бўлса, электронеуромиёграфия ва махсус тестлар буюрилади. Болаларда ҳомиладорлик ва туғиш жараёни ҳисобга олинади, невролог томонидан кузатув натижалари ва керак бўлганда ЭЕГ ва МРИ ўтказилади. Нутқ терапевти артикуляр восита кўникмаларини, товуш талаффузини, овозни, нафас олишни батафсил текширади ва дизартрия шакли ва даражасини аниқлайди.
- Неврологик текширув
- Нутқ терапияси текшируви
- Миянинг МРИ
- Нерв-мушак касалликларига шубҳа қилинган ҳолда электронеуромиёграфия
- Кўрсаткичларга кўра болаларда ЭЕГ
- Ютишни баҳолаш
Даволаш ва фаолият
Даволаш асосий касалликни даволаш ва нутқни тиклашдан иборат. Қон томиридан сўнг, нутқ терапевти билан машғулотлар имкон қадар тезроқ, вазият имкон бериши билан бошланади. Улар артикуляр гимнастика, нафас олиш ва овоз машқларидан фойдаланадилар, нутқнинг темпи ва ритми устида ишлайдилар. Болалар учун нутқ терапияси массажи, нозик восита маҳоратини ривожлантириш, товушларни ишлаб чиқариш ва автоматлаштириш машғулотларига қўшилади. Прогрессив кечадиган касалликлар учун нутқ терапевти нутқнинг тушунарлилигини сақлашга ёрдам беради ва агар керак бўлса, муқобил алоқа воситаларини ўзлаштиради. Машғулотларнинг мунтазамлиги ва яқинларингизнинг иштироки муҳим аҳамиятга эга.
- Нутқ терапевти билан мунтазам машғулотлар
- Уйда артикуляр гимнастика
- Овоз ва нафас олиш машқлари
- Болалар учун нутқ терапияси массажи
- Нозик восита кўникмаларини ривожлантириш
- Асосий касалликни невролог томонидан даволаш
- Оғир шаклларда муқобил алоқа усуллари