Дислексия қандай намоён бўлади?
Биринчи белгилар одатда 1-2-синфларда, боланинг равон ўқиши кутилганда сезилади. У бўғин бўғин ўқишни узоқ вақт ушлаб туради, сатрни йўқотади, бир сўзни бир неча марта ўқийди ёки аксинча, уни биринчи ҳарфлари билан тахмин қилади. Қайта талаффуз қилиш қийин: энергия ҳарфларни очишга кетади, лекин уларнинг маъносига вақт қолмайди. Кўпинча бола овоз чиқариб ўқишдан қочади, уй вазифасини бажаришдан бош тортади ва ўзини &қуот;аҳмоқ&қуот; деб айтади, гарчи у бўлмаса ҳам. Оғзаки нутқ ва математик фикрлаш яхши даражада бўлиши мумкин.
- 2-синфдан кейин бўғинларни секин ўқиш
- Ҳарф ва бўғинларни ташлаб кетиш, алмаштириш ва алмаштириш
- Бошида сўзларни тахмин қилиш
- Йўқолган сатр, бир хил нарсани қайта-қайта ўқиш
- Ўқилган нарсани ёмон тушуниш ва қайта айтиб бериш
- Овоз чиқариб ўқишдан бош тортиш, дарсни ўқишдан олдин ташвиш
Турлари ва механизмлари
Аксарият ҳолатлар фонемик заифликка асосланади: бола сўздаги товушларни ёмон ажратади ва аниқлайди, шунинг учун &қуот;ҳарф-товуш&қуот; алоқаси беқарор шаклланади. Кўпинча, визуал-фазовий қийинчиликлар ёки чизиқлар ва кетма-кетликни сақлаш билан боғлиқ муаммолар этакчи ҳисобланади. Механизмнинг аниқ таърифи муҳим, чунки дарс дастури унга боғлиқ. Нутқ терапевти буни умумий таассурот билан эмас, балки хатоларнинг табиати билан аниқлайди.
- Фонемик: сўзларни овозли таҳлил қилишда қийинчиликлар
- Оптик: ўхшаш ҳарфларни аралаштириш, ойнани ўқиш
- Аграмматик: тугатиш ва келишикдаги хатолар
- Мнестис: хат тасвирини эслаб қолишда қийинчиликлар
- Аралаш вариантлар энг кенг тарқалган
Сабаблари ва хавф омиллари
Дислексия кучли ирсий асосга эга: ота-оналар ва опа-сингиллар кўпинча мактабда шунга ўхшаш қийинчиликларга дуч келишган. Қўшимча ҳисса эрта нутқ ривожланишининг хусусиятлари ва ҳомиладорлик ва туғиш жараёни билан боғлиқ. Икки тиллиликнинг алоҳида масаласи бор: икки тилли муҳитда ҳаётнинг ўзи дислексияга олиб келмайди, лекин у уни маскалаши ёки аксинча, агар бола камроқ таниш тилда ўқишни ўрганса, бузилиш ҳақида нотўғри таассурот қолдириши мумкин.
- Қариндошларда ўқиш қийинчиликлари ҳолатлари
- Нутқ ривожланишининг кечикиши, ўчирилган дизартрия
- Эрта туғилиш, мураккаб туғилиш
- Тез-тез отитис медиа ва эрта ёшда вақтинчалик эшитиш қобилиятини йўқотиш
- ДЕҲБ ва диққатни жалб қилишда қийинчиликлар
- Боланинг тайёргарлигисиз ўқишни эрта ўрганиш
Сўров
Ташхис махсус текширувдан сўнг нутқ терапевти томонидан амалга оширилади: бола турли хил мураккабликдаги матнларни ўқийди ва мутахассис тезликни, хатолар турини ва тушунишни таҳлил қилади. Фоника таҳлили, луғат, грамматика ва ёзиш ҳам синовдан ўтказилади, чунки дислексия кўпинча дисграфия билан бирга келади. Машғулотларни бошлашдан олдин, дислексия учун отит оммавий ахборот воситаларидан кейин оддий миёпи ёки эшитиш қобилиятини йўқотмаслик учун кўриш ва эшитишни баҳолаш керак. Ривожланишда кечикишлар, соқчилик ва чарчоқ ҳолатларида педиатрик невролог иштирок этади.
- Ўқиш техникаси ва тушунишнинг нутқ терапияси синови
- Фонемик хабардорлик ва овоз таҳлилини баҳолаш
- Ёзма ишларни таҳлил қилиш
- Офталмолог томонидан текширув, кўриш кескинлигини текшириш
- Эшитиш тести
- Психолог томонидан диққат ва хотирани баҳолаш
Мактабда тузатиш ва ёрдам
Асосий восита - овозли таҳлил ва такрорий, аммо ўлчовли ўқишга асосланган нутқ терапевти билан тизимли машғулотлар. Камдан-кам учрайдиган узоқ машғулотлар ўрнига уйда қисқа кунлик машғулотлар фойдали бўлади. Ҳиссий стрессни камайтириш жуда муҳим: синфдошлар билан солиштирманг, ҳамманинг олдида овоз чиқариб ўқишга мажбурламанг, ҳаракат учун мақтов. Оддий чора-тадбирлар мактабда ёрдам беради - вазифага кўпроқ вақт, катта ҳажмли босма, оғзаки жавоб бериш имконияти. Универсал &қуот;дислексия учун таблеткалар&қуот; йўқ ва хун таквиелери уни даволамайди.
- Шахсий дастур бўйича нутқ терапевти билан мунтазам машғулотлар
- Ҳар куни босимсиз 10-15 дақиқа ўқинг
- Овоз таҳлили ва бўғин тузилиши учун ўйинлар
- Матнларга қизиқишни сақлаб қолиш учун аудиокитоблар
- Катта шрифт, чизиқни ушлаб туриш учун ўлчагич хатчўп
- Синовлар учун қўшимча вақт
- Ўз-ўзини ҳурмат қилишни қўллаб-қувватлаш ва кучли томонларга асосланиш