Ёш бўйича нутқ нормалари
Болалар учун нормал диапазон кенгдир ва бир нуқтада бироз кечикишнинг ўзи ҳеч нарсани ҳал қилмайди. Аммо кўрсатмалар мавжуд, улар йўқ бўлганда кутиш керак эмас, балки текшириш керак.
- 2-3 ой - алоқага жавобан хиралашган, чўзилган унли товушлар
- 6-7 ой - ғўнғирлаш, такрорий бўғинлар: &қуот;ба-ба&қуот;, &қуот;ма-ма&қуот;, &қуот;дя-дя&қуот;
- 9 ой - гап-сўз турлича бўлади, бола исмга жавоб беради, интонацияни тушунади
- 12 ой - 1 дан 5 гача маъноли сўзлар, ишора, оддий сўровни бажариш, &қуот;йўқ&қуот; га жавоб бериш
- 18 ой - одатда 15-20 сўз ёки ундан кўп, расмда тана қисмлари ва таниш нарсаларни кўрсатади
- 24 ой - тахминан 50 сўз ва биринчи икки сўзли иборалар: &қуот;онам менга беринг&қуот;, &қуот;сайрга борайлик&қуот;
- 3 йил - фразали нутқ, оддий жумлалар, бола савол беради; нутқ яқинлар учун тахминан тўртдан уч томонидан тушунарли
- 4 йил - нутқ бегоналар учун тушунарли, бола кун давомида содир бўлган воқеалар ҳақида гапириши мумкин
- 5 йил - расмга асосланган изчил ҳикоя, олд қўшимчалар ва якунлардан тўғри фойдаланиш; индивидуал товушларнинг беқарор талаффузи қабул қилинади
Нутқнинг кечикиши ёки бошқа нарса
Умумий &қуот;гапирмайди&қуот; сўзи жуда хилма-хил шароитларни яширади ва уларни фарқлаш принципиал жиҳатдан муҳимдир, чунки ҳар бир ҳолатда ёрдам бошқача.
- Нутқни ривожлантиришда темпнинг кечикиши - нутқ кейинроқ шаклланади, лекин одатий сценарий бўйича; қўллаб-қувватлаган ҳолда, бола тенгдошлари билан бирга бўлади
- Эшитиш қобилиятини йўқотиш энг кўп ўтказиб юборилган сабабдир; бола намунани эшитмайди ва уни қайта ишлаб чиқара олмайди
- Алалия - бу эшитиш ва ақл-заковат билан нутқнинг жиддий тизимли ривожланмаганлиги; нутқ терапевт-дефектолог билан узоқ муддатли ишлашни талаб қилади.
- Аутизм спектрининг бузилиши - нутқнинг ўзи эмас, балки мулоқотнинг хусусиятлари: ишоранинг йўқлиги, кўз билан алоқа қилиш, мулоқотга қизиқиш.
- Дизартрия - нутқ аппарати мушакларининг этарли даражада ишламаслиги туфайли талаффузнинг бузилиши
- Умумий ривожланиш кечикиши - кечикиш нафақат нутқ, балки бошқа соҳаларга ҳам тегишли
- Икки тилли муҳит кечикишнинг сабаби эмас, лекин баъзида бу ҳар бир тилда луғат ҳажмида вақтинчалик кечикишга олиб келади.
Нима учун пайдо бўлади
- Ирсият - кеч гапирган ота-оналар ёки яқин қариндошлар
- Эрта туғилиш ва кам вазн
- Туғруқ пайтида гипоксия ва асоратлар
- Биринчи йилда олдинги нейроинфекциялар, жиддий касалликлар ва бош жароҳатлари
- Эшитиш қобилиятининг доимий йўқолиши, шу жумладан тез-тез отит оммавий ахборот воситаларидан кейин ва аденоидлар туфайли
- Жонли мулоқотнинг этишмаслиги: улар бола билан кўп гаплашмайдилар, ўқимайдилар, нима бўлаётганини изоҳламайдилар.
- Катталар суҳбати ўрнига экранлардан эрта ва узоқ муддат фойдаланиш
- Гиперпротекция, катталар барча истакларни кутганларида ва бола гапиришга ҳожат йўқ
Охирги иккита сабаб муҳим, чунки улар бутунлай оиланинг қўлида. Экран нутқни ўргатмайди, чунки нутқ фақат диалогда ривожланади: бола унинг овозига жавоб бериши, у кўрсатган жойга қараши ва кўрган нарсасини номлаши керак. Мултфилм қанча сўздан иборат бўлмасин, бунга қодир эмас.
Имтиҳонни қаердан бошлаш керак
- Объективная проверка слуха у сурдолога. Не «он же слышит, когда я зову», а аппаратное исследование — это первый и обязательный шаг.
- Осмотр детского невролога: оценка развития, мышечного тонуса, работы речевого аппарата, исключение неврологических причин.
- Логопедическая диагностика: оценка понимания речи, активного словаря, звукопроизношения, строения и подвижности артикуляционного аппарата.
- Консультация психолога при подозрении на особенности коммуникации и поведения.
- Осмотр ЛОР-врача при частых отитах, аденоидах, длительной заложенности носа.
- Дополнительные исследования — ЭЭГ, МРТ, генетическое обследование — назначаются не всем, а при конкретных показаниях.
Улар уйда нима ёрдам беради
Уйдаги нутқ муҳити - бу мутахассис билан машғулотларга қўшимча эмас, балки натижанинг ярми. Ҳар қандай ёшдаги болалар учун ишлайдиган бир нечта техникалар.
- Бўлаётган ҳамма нарсани баланд овозда шарҳланг: &қуот;сув қуйинг&қуот;, &қуот;қўлингизни ювинг&қуот;, &қуот;совуқ сув&қуот; - бола ҳаракат билан боғлиқ тилни эшитиши керак.
- Одатдагидан бир оз секинроқ, лекин сўзларни бузиб ёки сўзламасдан қисқа, аниқ жумлалар билан гапиринг
- Тўхтатиб туринг ва жавобни кутинг - камида беш сония. Болага вақт керак, лекин катталар одатда жим туролмайди
- Ўз хоҳиш-истакларингизни инобатга олманг. Агар бола чашка учун қўл узаца, уни жимгина берманг - бирор нарса айтиш учун сабаб яратинг ёки ҳеч бўлмаганда уни овоз билан кўрсатинг.
- Айтилганларни кенгайтиринг: бола &қуот;говли сигнал&қуот; дейди - сиз &қуот;ҳа, катта машина келмоқда&қуот; деб жавоб берасиз
- Ҳар куни расмли китобларни ўқинг, расмларни муҳокама қилинг, оддий саволлар беринг
- Қўшиқларни куйланг ва болалар қофияларини такрорланг: ритм ва такрорлаш ёдлашга ёрдам беради
- Юзма-юз, боланинг кўзлари даражасида ўйнанг - у артикуляцияни шундай кўради
- Овқатланиш ва ўйинлар пайтида фон экрани вақтини қисқартиринг ва телевизорни олиб ташланг
- Нозик ва қўпол моторли кўникмаларни ривожлантириш: моделлаштириш, дон, боғлаш, тоққа чиқиш, тўплар
Фарзандингизни қаттиқ тузатманг ва ундан тўғри такрорлашни талаб қилманг - бу гапиришни истамасликнинг энг тезкор усули. Тузатиш ўрнига, жавобингизда сўзни тўғри шаклда такрорланг: бола &қуот;кўкрак&қуот; деди, сиз &қуот;ҳа, соат тиқиляпти&қуот; деб жавоб берасиз.
Нимани кутмаслигингиз керак
- &қуот;Ўғил болалар кейинроқ гаплашади, бу нормал ҳолат&қуот; - боланинг жинси тиббий мезон эмас; Статистик маълумотларга кўра, ўғил болаларда нутқнинг бузилиши эҳтимоли бироз кўпроқ, бу эса узоқроқ кутиш ўрнига эрта синовдан ўтишни талаб қилади.
- Болани болалар боғчасига юбориш кифоя ва у &қуот;гапиради&қуот; - атроф-муҳит ёрдам беради, аммо сабабларни аниқлашнинг ўрнини босмайди.
- Сукунат уч йилдан кейин ўз-ўзидан йўқолади - баъзи болалар ҳақиқатан ҳам ушлашади, аммо аниқ кимлигини олдиндан билиш мумкин эмас.
- &қуот;Нутқни қўзғатувчи&қуот; дорилар муаммони ҳал қилади - дориларни невролог аниқ кўрсатмалар учун буюриши мумкин, аммо нутқ таблеткада эмас, балки дарсларда ва мулоқотда ривожланади.
- Ҳеч нарса қилмасдан навбат кутишингиз керак бўлган нарса - уйда нутқ муҳити бугунги кунда ишлайди