Дислалия нима ва у қачон нормал ҳисобланади?
Боланинг нутқида товушлар аста-секин оддийдан мураккабгача пайдо бўлади. Унлилар ва лабли ундошлар эрта ўзлаштирилади, ҳуштак чалиш одатда 4-5 ёшда, шивирлаш ва &қуот;л&қуот; 5 ёшда, &қуот;р&қуот; товуши кўплаб болаларда 5-6 ёшда пайдо бўлади. Шунинг учун, уч ёшли болада &қуот;р&қуот; ни &қуот;л&қуот; билан алмаштириш бузилиш деб ҳисобланмайди. Дислалия, агар 5 йил ўтгач, товушлар нотўғри талаффуз қилинса ёки бузилиш чуқурлашиб кетган бўлса пайдо бўлади. Катталардаги бурр ва лисп бир хил дислалия бўлиб, уни ҳам тузатиш мумкин.
- Ротасизм - &қуот;р&қуот; товушининг бузилиши
- Ламбдасизм - &қуот;л&қуот; товушининг бузилиши
- Сигматизм - ҳуштак ва хириллаган товушларнинг бузилиши.
- Функционал дислалия - нутқ органларининг нормал тузилиши билан
- Механик дислалия - структуравий нуқсонлар билан
- Мономорфик ва полиморфик - бир ёки бир нечта товушлар гуруҳи азобланади
Сабаблари
Функционал дислалия билан нутқ органлари анъанавий тарзда тузилган, аммо бола артикуляцияни нотўғри эгаллаган. Бу катталар ёки катта ёшдаги болаларнинг нотўғри нутқига тақлид қилиш, оилада &қуот;лаблар&қуот; қилиш, тил ва лабларнинг ҳаракатчанлигининг этарли эмаслиги, шунга ўхшаш товушларни қулоқ билан кам фарқлашда содир бўлади. Механик дислалия анатомик хусусиятлар билан боғлиқ: тилнинг қисқа френулуми, малоклузия, тишларнинг йўқлиги ёки нотўғри жойлашиши, баланд тор танглай, массив тил. Эрта ёшда тез-тез қулоқ инфекциялари товушларни аниқ эшитишни қийинлаштиради. Сўрғичдан узоқ вақт фойдаланиш ва бош бармоғини сўриш нотўғри окклюзияга ёрдам беради.
- Бошқаларнинг нотўғри нутқига тақлид қилиш
- Тил ва лабларнинг ҳаракатчанлиги этарли эмас
- Фонемик эшитиш бузилиши
- Тилнинг қисқа френулуми
- Малоклузия ва тиш аномалиялари
- Тез-тез отитис медиа ва эшитиш қобилиятини йўқотиш
- Сўрғичдан узоқ муддатли фойдаланиш
Қандай қилиб у ўзини намоён қилади
Овоз бузилиши бошқача кўриниши мумкин. Бола товушни ўтказиб юборади (&қуот;балиқ&қуот; ўрнига йба), уни бошқасига алмаштиради (&қуот;лйба&қуот;, &қуот;шапка&қуот; ўрнига &қуот;сапка&қуот;) ёки уни бузуқ талаффуз қилади: томоқли &қуот;р&қуот;, &қуот;с&қуот; нинг тиш ўртасида ёки латерал талаффузи. Бола товушларни қулоғи билан ажрата олмайдиган алмаштиришлар кейинчалик ёзишда хатоларга айланади. Механик дислалия билан тишлаш хусусиятлари ёки тилнинг чекланган баландлиги кўпинча кўринади. Акс ҳолда, боланинг нутқи унинг ёшига қараб ривожланади: луғат, грамматика ва тушуниш зарар кўрмайди.
- Овозларни ўтказиб юбориш
- Баъзи товушларни бошқалар билан алмаштириш
- Бузилган томоқли &қуот;р&қуот;
- Сибилантларнинг тишлараро талаффузи
- Ён томондан &қуот;чиқиш&қуот; овози
- Тил оғиз томига яхши кўтарилмайди
Қандай текширувлар керак
Нутқни терапевт турли позицияларда - бўғинларда, сўзларда, ибораларда товуш талаффузини текширади, тил ва лабларнинг ҳаракатчанлигини, артикуляция ва фонемик эшитиш органларининг тузилишини баҳолайди. Боланинг яхши эшитишига ишонч ҳосил қилиш керак: агар шубҳангиз бўлса, эшитишингизни ЛОР шифокори ёки аудиологга текшириб кўринг. Ортодонтист тишларнинг тишлаши ва ҳолатини баҳолайди ва ортодонтик даволаниш зарурлиги тўғрисида қарор қабул қилади. Агар нутқ терапевти ўчирилган дизартрия белгиларини кўрса - умумий хиралик, сув оқиши, ноқулай ҳаракатлар - бола педиатрик неврологга юборилади.
- Нутқ терапияси текшируви
- Фонемик эшитиш тести
- КББ шифокорининг текшируви, эшитиш тести
- Ортодонтист томонидан текшириш
- Тилнинг френулумини баҳолаш
- Кўрсаткичлар бўйича педиатрик невролог билан маслаҳатлашиш
Тузатиш
Тузатиш бир неча босқичда амалга оширилади. Биринчидан, нутқ терапевти артикуляция гимнастикаси ёрдамида тил ва лаблар мушакларини кучайтиради ва фонемик эшитишни ривожлантиради. Сўнгра тўғри товушни қўяди, бўғин, сўз ва ибораларда тузатади ва уни ўхшаш товушлардан қандай ажратишни ўргатади. Машғулотларнинг давомийлиги бузилган товушлар сонига ва уй машқларининг мунтазамлигига боғлиқ: одатда бир неча ҳафтадан бир неча ойгача. Тилнинг кўтарилишига халақит берадиган қисқа френулум бўлса, тиш шифокори ёки жарроҳ пластик жарроҳлик амалиётини ўтказади. Малоклузиялар ортодонтист томонидан тузатилади.
- Ойна олдида кундалик артикуляция машқлари
- Ҳафтада 1-3 марта нутқ терапевти билан машғулотлар
- Уй вазифасини бажариш
- Кимгадир тақлид қилманг ёки уни такрорлашга мажбурламанг
- Фарзандингиз билан аниқ ва секин гапиринг
- Тиббий кўрсатмалар учун тилнинг френулум пластик жарроҳлиги
- Тишланишни ортодонтик даволаш