Алалия шакллари
Шаклни изоляция қилиш машғулотнинг бутун тактикасини белгилайди. Двигател алалия билан нутқни дастурлаш ва кўпайтириш азобланади: бола гапиришни хоҳлайди, мулоқот қилишга интилади, имо-ишоралар ва юз ифодаларини ишлатади, лекин сўз бузилади ёки ономатопея билан алмаштирилади. Сенсор алалия билан тушуниш бузилади: бола фаол ва кўп товушлар тўпламини талаффуз қилади, лекин оддий сўровларни бажармайди ва кўпинча кар ёки эътиборсиз таассурот қолдиради. Иккала ҳавола ҳам таъсирланганда аралаш версия ҳам мавжуд.
- Двигател: тушуниш бузилмаган, нутқ деярли йўқ
- Сенсор: нутқ эшитилади, лекин тушуниш бузилади
- Сенсормотор (аралаш) шакл
- Кўпинча эътибор ва хатти-ҳаракатларнинг бузилиши билан бирга келади
- Эшитиш барча шаклларда нормалдир
Сабаблари
Асос - миянинг нутқ соҳаларининг шикастланиши ёки этуклиги. Кўпинча бу ҳомиладорлик ва туғиш пайтида кислород очлиги, ҳаддан ташқари эрта туғилиш, янги туғилган чақалоқларнинг оғир сариқлиги, нейроинфекция ёки эрта ёшда мия травматик шикастланишининг оқибатлари. Нутқ бузилишларига ирсий мойиллик ҳам муҳимдир. Ноқулай нутқ муҳити ўз-ўзидан алалияни келтириб чиқармайди, лекин агар бола кўп гапирмаса ва узоқ вақт давомида экран олдида қолса, натижани сезиларли даражада ёмонлаштиради.
- Хомиланинг гипоксияси ва туғиш пайтида асфиксия
- Ҳаддан ташқари эрта туғилиш ва кам вазн
- Янги туғилган чақалоқларнинг қаттиқ сариқлиги
- Нейроинфекциялар: менингит, энсефалит
- Ҳаётнинг биринчи йилларида травматик мия шикастланиши
- Ирсий мойиллик
Қачон боғланиш вақти келди
Боланинг &қуот;беш ёшга тўлгунга қадар гапиришини&қуот; кутиш хавфли: йўқолган вақтни қайтариб бўлмайди, нутқ эса фикрлаш ва ўрганиш билан чамбарчас боғлиқ. Ёш босқичларига эътибор қаратинг: бир ёшга келиб бола оддий сўровларни гапиради ва тушунади, бир ярим ёшга келиб у ўнга яқин сўзларни гапиради, икки ёшга келиб оддий икки сўзли иборани тузади, уч ёшга келиб у бегоналарга тушунарли жумлалар билан гапиради. Ҳар қандай муҳим босқичдан орқада қолиш кутиш учун эмас, балки маслаҳатлашиш учун сабабдир.
- 10-12 ойгача ғийбат бўлмайди
- 15-18 ойгача ишора йўқ
- 1,5 йилгача 10 та сўздан кам
- 2 ёшга қадар икки сўзли ибора йўқ
- 3 ёшида нутқ бошқаларга тушунарсиз
- Бола оддий сўровларни имо-ишорасиз бажармайди
Сўров
Биринчи мажбурий босқич - объэктив эшитиш тести, чунки эшитиш қобилияти паст боланинг хатти-ҳаракати ташқи кўринишида ҳиссий алалияга жуда ўхшайди. Кейинчалик, нутқ терапевти нутқни тушуниш, сўз бойлиги, бўғин тузилиши, товуш талаффузи ва имо-ишоралар билан мулоқот қилиш қобилиятини баҳолайди. Педиатрик невролог болани текширади ва агар керак бўлса, нутққа таъсир қилувчи эпилептик фаолликни истисно қилиш учун ЭЕГни ва агар структуравий ўзгаришларга шубҳа бўлса, миянинг МРИни белгилайди. Психолог алалияни аутизм спектрининг бузилишидан ажратишга ёрдам беради.
- Аудиолог томонидан объэктив эшитиш тести
- Тушуниш ва нутқнинг нутқ терапияси диагностикаси
- Неврологик текширув
- ЭЕГ, агар кўрсатилса - уйқу пайтида
- Невролог томонидан тайинланган миянинг МРИ
- Хулқ-атвор ва мулоқотни психолог томонидан баҳолаш
Тузатиш ва оиланинг роли
Алалия учун нутқ терапияси иши узоқ муддатли ва босқичма-босқич амалга оширилади: биринчи навбатда, мулоқот ва тушунишга бўлган эҳтиёж, кейин сўз, бўғин тузилиши, ибора ва изчил нутқ шаклланади. Ҳафтада бир марта машғулотлар этарли эмас - нутқ терапевтининг топшириқлари бўйича уйда қисқа кундалик иш керак. Дори-дармонлар невролог томонидан ўзига хос кўрсаткичлар учун буюрилади; улар ўқиш учун шароит яратадилар, лекин ўзлари нутқни рағбатлантирмайдилар. Экран вақти кескин чекланган: пассив кўриш нутқни ривожлантирмайди ва жонли мулоқотни сиқиб чиқаради.
- Босқичли дастур бўйича нутқ терапевти билан мунтазам машғулотлар
- Уйда кундалик қисқа машқлар
- Вояга этган одамнинг кўплаб жонли нутқи, ҳаракатларни шарҳлаш
- Имо-ишоралар ва карталардан вақтинчалик ёрдам сифатида фойдаланиш
- Мултфилмлар ва планшетларни қаттиқ чеклаш
- Неврологнинг кузатуви ва у билан боғлиқ касалликларни даволаш
- Диққат, хотира ва восита кўникмаларини ривожлантириш учун машғулотлар