Дисграфияни оддий хатолардан қандай ажратиш мумкин
Умумий хатолар жаҳолат ёки ўрганилмаган қоида туфайли юзага келади ва тушунтиришдан кейин камаяди. Дисграфия билан хатолар ўзига хос ва доимийдир: бола &қуот;сигир&қуот; ни &қуот;каова&қуот; деб ёзади, унлиларни ўтказиб юборади, сўз билан олдинги сўзни боғлайди, ҳарфларни акс эттиради, б ва д, ш ва ш, з ва с ни аралаштириб юборади. Бу хатолар ишдан ишгача такрорланади, ҳатто алдашда ҳам учрайди ва қўшимча диктантлар билан йўқолмайди. Қўл ёзуви кўпинча нотекис, чизиқ &қуот;силжийди&қуот;, бола секин ёзади ва чарчайди.
- Ҳарф ва бўғинларни ташлаб қўйиш ва ўзгартириш
- Ўхшаш товушли ҳарфларни алмаштириш
- Ҳарфлар ва рақамларни кўзгуда ёзиш
- Сўз ва бош гапларнинг узлуксиз ёзилиши
- Тугалланмаган якунлар
- Нотўғри қўл ёзуви, чизиқдан ташқарида
- Хатолар ҳисобдан чиқарилганда ҳам сақланиб қолади
Дисграфия турлари
Турларга бўлиниш ташхиснинг гўзаллиги учун эмас, балки машқларни танлаш учун керак: заиф фонемик эшитиш учун улар овоз таҳлили билан, визуал-фазовий қийинчиликлар учун - ҳарфнинг тасвири ва варақдаги йўналиш билан ишлайди. Кўпгина болалар бир вақтнинг ўзида ёзувнинг бир нечта қисмлари таъсирланганда аралаш шаклга эга. Дафтарлардаги хатоларнинг табиати бўйича этакчи механизмни фақат нутқ терапевти аниқлай олади.
- Акустик: ўхшаш ҳарфларни алмаштириш
- Артикуляция-акустик: талаффуз қилганидек ёзади
- Тил таҳлилининг бузилиши туфайли: қолдириб кетиш, узлуксиз ёзиш
- Аграмматик: тугатиш ва келишикдаги хатолар
- Оптик: акс эттирилган ва аралаш ҳарфлар
Сабаблари ва хавф омиллари
Ёзиш - эшитиш, нутқ, кўриш, хотира, ҳаракат қобилиятлари ва диққатга таянадиган мураккаб маҳорат. Дисграфия машғулот бошида бир ёки бир нечта қисмлар этук бўлмаганда пайдо бўлади. Ирсият ва нутқнинг эрта ривожланиши катта рол ўйнайди: кеч гапирадиган ёки узоқ вақт давомида ноаниқ талаффузга эга бўлган болалар хавф остида. Бундан ташқари, биринчи синф ўқувчиси курсив ёзиш ва чап қўл болани қайта ўргатиш керак бўлганда ортиқча юклар ҳам зарарли.
- Нутқ ривожланишининг кечикиши, товуш талаффузининг бузилиши
- Ёзишдаги қийинчиликларнинг ирсий ҳолатлари
- Эрта туғилиш, мураккаб ҳомиладорлик ва туғиш
- Тез-тез отитис медиа ва эрта ёшда эшитиш тебранишлари
- ДЕҲБ, чарчоқ
- Мактабгача ёшдаги нозик восита маҳоратининг этуклиги
- Ёзишни тизимли ўргатмасдан икки тилли муҳит
Сўров
Диагностика учун асосий материал бир неча ойлик мактаб дафтарларидир: нутқ терапевти диктантлар, алдаш ва мустақил ишдаги хатолар турларини таҳлил қилади. Бундан ташқари, оғзаки тил, фонемик хабардорлик, сўз бойлиги, грамматика ва ўқиш баҳоланади, чунки дисграфия ва дислексия кўпинча бирга келади. Тузатиш бошланишидан олдин эшитиш ва кўриш текширилади. Бош оғриғи, чарчоқ, ноқулай ҳаракатлар ёки соқчилик ҳақида шикоятлар бўлса, бола педиатрик неврологга юборилади.
- Ҳар хил турдаги ёзма асарларни таҳлил қилиш
- Нутқ ва тил таҳлилининг нутқ терапияси текшируви
- Ўқишни текшириш
- Эшитиш ва кўриш қобилиятини баҳолаш
- Диққат, хотира ва восита қобилиятларини баҳолаш
- Кўрсаткичлар бўйича неврологик текширув
Тузатиш ва қўллаб-қувватлаш
Тузатиш чексиз диктантларга эмас, балки заиф алоқани тиклашга асосланади: биринчи навбатда, овозни таҳлил қилиш ва ҳарфларни аниқлаш, кейин сўзлар, жумлалар ва боғланган матн. Синфлар мунтазам ва қисқа бўлиши керак, уйда мажбурий мустаҳкамлаш керак. Боланинг дангаса деб ҳисобланмаслигини кўриши муҳим: фақат аниқ хатолар учун баҳоларни пасайтириш ёзишдан қўрқишни кучайтиради. Каттароқ ҳажмда ёзишга рухсат бериш, кўпроқ вақт бериш ва тузатиш даврида юқори тезликни талаб қилмаслик фойдалидир.
- Шахсий дастур бўйича ҳафтасига 2-3 марта нутқ терапевти билан машғулотлар
- Овозни таҳлил қилиш ва ҳарфларни аниқлаш бўйича машқлар
- Ҳарф тасвири билан ишлаш, соялаш, намуна бўйича ёзиш
- Нозик восита кўникмаларини ва тўғри позицияни ривожлантириш
- Ёзиш топшириқлари учун қўшимча вақт
- Жазо учун &қуот;тоза нусха&қуот; ни қайта ёзишни рад этиш
- Нутқ терапевти, ўқитувчи ва ота-оналар ўртасидаги ҳамкорлик