Сомнология: касалликлар, белгилар ва даволаш

Обструктив уйқу апне синдроми - фарингеал деворларининг қулаши туфайли уйқу пайтида нафас олишнинг такрорий тўхташи. Нафас олиш йўллари тиқилиб қолади, ҳаво оқими тўхтайди, қондаги кислород даражаси пасаяди ва мушак оҳангини тиклаш учун мия одамни бир неча сония давомида чуқур уйқудан тортиб олишга мажбур бўлади. Бундай эпизодлар кечаси ўнлаб, ҳатто юзлаб марта такрорланиши мумкин ва одам улар ҳақида эслай олмайди: эрталаб у бутунлай ухламагандек, чарчаганини ҳис қилади. Тушуниш керак бўлган асосий нарса шундаки, мунтазам ҳорлама ва апнеа турли хил нарсалардир ва муаммони биринчи бўлиб деярли ҳар доим беморнинг ўзи эмас, балки унинг ёнида ухлаётган одам сезади. Даволанмаган апнеа шунчаки ёмон уйқу эмас: бу таблеткаларга чидамли гипертензия, аритмия, юрак хуружи ва инсулт хавфининг ошиши ва ҳайдаш пайтида ухлаб қолишнинг ҳақиқий хавфини англатади.

Нарколепси сурункали неврологик касаллик бўлиб, унда мия уйқу ва уйғонишни аниқ ажратиш қобилиятини йўқотади. Асосий аломат - чидаб бўлмас кундузги уйқучанлик: одам энг номақбул вазиятларда бир неча дақиқа ухлаб қолади ва кейин қисқа вақт ичида ҳушёрликни ҳис қилади. Баъзи беморлар катаплексияни бошдан кечиришади - кучли ҳис-туйғулар, кўпинча қаҳқаҳа фонида мушакларнинг оҳангини тўсатдан йўқотиш, бутунлай сақланиб қолган онг билан. Биринчи турдаги касалликнинг сабаби орексин ишлаб чиқарадиган нейронларнинг ўлими, ҳушёрликни сақлайдиган модда деб ҳисобланади. Нарколепсия дангасалик ёки уйқусизлик билан боғлиқ эмас, уни ирода билан энгиб бўлмайди, аммо замонавий даволаш сизни ишга қайтишга имкон беради.

Доимий уйқучанлик - бу тунги дам олишнинг этарли давомийлигига қарамай, одам кун давомида ухлаб қолишга мойил бўлган ҳолат. Бу чарчоқ билан бир хил эмас: уйқучанлик билан, одам аслида тинч муҳитда, транспортда, йиғилишда ва баъзан ҳайдаш пайтида ухлаб қолади, бу муаммони хавфли қилади. Кўпинча, сабаб уйқунинг миқдори ёки сифати: сурункали уйқусизлик, тунги уйғонишлар, ҳорлама ва нафас олишнинг тўхтаб қолиши билан обструктив апне синдроми. Яна бир катта сабаблар гуруҳи жисмоний: темир танқислиги, қалқонсимон без функциясининг пасайиши, диабет, депрессия, дори воситаларининг ён таъсири. Мақсадли текширув буни аниқлашга ёрдам беради.

Безовта оёқ синдроми - бу неврологик касаллик бўлиб, унда дам олиш пайтида, айниқса кечқурун ва тунда оёқларда ёқимсиз ҳислар пайдо бўлади ва уларни ҳаракатга келтириш учун чидаб бўлмас истак пайдо бўлади. Одамлар уларни &қуот;бурилиш&қуот;, &қуот;инграш&қуот;, &қуот;тортишиш&қуот;, &қуот;чумолилар эмаклаш&қуот; деб таърифлайди. Ҳаракат енгиллик келтиради, лекин ётиш биланоқ ҳислар қайтади, ухлаб қолиш қийинлашади. Бу миядаги допамин ва темир алмашинувидаги бузилишларга асосланган. Синдром ирсий бўлиши мумкин, шунингдек, темир танқислиги, ҳомиладорлик, сурункали буйрак касаллиги, асаб шикастланиши ва баъзи дорилар фонида пайдо бўлади. Бу ҳаёт учун хавфли эмас, аммо сурункали уйқусизлик ҳаёт сифатини пасайтиради. Ферритинни синаб кўриш ва одатларни ўзгартириш кўпинча симптомларни сезиларли даражада яхшилайди.

Сомнамбулизм ёки уйқуда юриш - бу чуқур секин тўлқинли уйқудан уйғонишнинг бузилиши, мия қисман уйғонади ва мотор дастурларини ёқади, лекин онг ухлаб қолади. Бирор киши ётоқда ўтиради, ўрнидан туради, хонани айланиб чиқади, эшикларни очиб, нарсаларни ўзгартириши мумкин, лекин унинг кўзлари бўш, нутқи тушунарсиз ва уни уйғотиш қийин. Эпизод бир неча сониядан бир неча дақиқагача давом этади ва деярли ҳар доим унутилади. Кўпинча уйқуда юриш 4-12 ёшли болаларда учрайди ва ёши билан ўз-ўзидан йўқолади. Асосий хавф бузилишнинг ўзи эмас, балки эпизод пайтидаги травма, шунинг учун асосий эътибор ётоқхонанинг хавфсизлигига қаратилган.

Ҳорлама - уйқу пайтида фаренкснинг юмшоқ тўқималари: юмшоқ танглай, увула, фаренкс деворлари ва тилнинг илдизи тебранганда пайдо бўладиган товуш. Уйқу пайтида мушаклар бўшашади, ҳаво йўллари тораяди ва ҳаво турбулентлик билан ўтади. Ҳорлама жуда тез-тез учрайди, айниқса эркаклар, ортиқча вазнли одамлар ва спиртли ичимликларни истеъмол қилгандан кейин. Оддий ҳорламанинг ўзи ҳорламанинг соғлиғи учун зарарсиздир, лекин у бошқаларнинг уйқусига халақит беради. Ҳорлама хавфлидир, бу нафас олишда тўхташлар, баланд овозда ҳорлама ва кундузги уйқучанлик билан бирга келади: бу обструктив уйқу апнесининг белгилари бўлиб, гипертензия, аритмия, инсулт ва ҳайдашда бахциз ҳодисалар хавфини оширади. Болаларда мунтазам ҳорлама кўпинча аденоидлар ва бодомсимон безлар билан боғлиқ бўлиб, текширувни ҳам талаб қилади.

Болада ҳорлама - ҳавонинг торайган ҳаво йўллари орқали ўтиши қийин бўлганида ва томоқнинг юмшоқ тўқималарининг тебранишини келтириб чиқарадиган товуш. Совуқ пайтида бурун оқиши билан вақти-вақти билан ҳорлама нормалдир ва у билан бирга кетади. Доимий ҳорлама ташвишга солиши керак: кўпинча унинг сабаби кенгайган аденоидлар ва палатин бодомсимон безлардир. Бу товушнинг ўзи эмас, балки ухлаш вақтида у билан боғлиқ бўлган нафас олишдаги паузалар хавфлидир. Апне билан боланинг миясида мунтазам равишда кислород етишмайди, уйқу бузилади, хатти-ҳаракатлар, эътибор ва ўсиш бузилади. Шунинг учун, деярли ҳар кеча ҳорлама қилган болани ЛОР шифокорига кўрсатиш керак.

Уйқусизлик нафақат &қуот;мен яхши ухламайман&қуот;, балки уйқу бузилиши ҳафтада камида уч кеча-кундуз содир бўладиган ва кундузги фаровонликка таъсир қиладиган ҳолат. Унинг асосий хусусияти шундаки, вақт ўтиши билан у асл сабабдан ажралиб, ўзини қўллаб-қувватлай бошлайди: одам ухлаб қолмасликдан қўрқади, ташвиш билан ётади ва уйқуга тўсқинлик қиладиган бу ташвиш. Шунинг учун, аниқ ечим каби кўринадиган уйқу таблеткалари сурункали уйқусизлик учун энг ёмон ишлайди - лекин биринчи танлов бутунлай бошқача нарса деб ҳисобланади.