Гематология: касалликлар, белгилар ва даволаш

Темир танқислиги анемияси дунёдаги энг кенг тарқалган танқислик ҳолати бўлиб, кўпинча туғиш ёшидаги аёллар, ҳомиладор аёллар ва ўсмирларда учрайди. Дарҳол тушуниш керак бўлган асосий нарса - гемоглобин охирги марта тушади. Биринчидан, тана депода темир заҳираларини ишлатади ва одам ойлар давомида соч тўкилиши, мўрт тирноқлар, зинапояда нафас қисилиши ва доимий чарчоқ билан яшайди ва қон тестидаги гемоглобин ҳали ҳам &қуот;нормал&қуот;. Ушбу босқични аниқлайдиган кўрсаткич ферритин бўлиб, айнан шу кўрсаткич кўпинча уни буюришни унутади. Шунинг учун &қуот;менинг гемоглобиним 125, яъни темир билан ҳамма нарса яхши&қуот; деган одатий ибора ишончли эшитилади, лекин аслида ҳеч нарсани исботламайди.

Б12 витамини нафақат қонга, балки асаб тизимига ҳам керак ва бу унинг этишмаслигидаги ҳамма нарсани аниқлайди. Захиралар йиллар давомида истеъмол қилинади, шунинг учун ҳолат аста-секин ва сезилмас тарзда ривожланади ва биринчи шикоятлар кўпинча рангпарлик ва заифлик эмас, балки оёқларда уйқусизлик, юришнинг беқарорлиги ва хотира бузилишидир. Билиш керак бўлган энг муҳим нарса шундаки, даволаниш вақтида гематопоез деярли тўлиқ тикланади, аммо агар кеч бошланган бўлса, асаб толаларининг шикастланиши абадий қолиши мумкин. Б12 этишмовчилиги, бир неча ойлик кечикишнинг нархи фаровонлик билан эмас, балки қайтариб бўлмайдиган ўзгаришлар билан ўлчанадиган ҳолат.

Тромбоцитлар шикастланган томирни биринчи бўлиб ёпадиган ҳужайралардир. Уларнинг сони кам бўлса, қон узоқроқ тўхтайди, терида контузиясиз кўкаришлар ва майда қизил нуқта пайдо бўлади. Шу билан бирга, таҳлилда ўз-ўзидан рақам хавфни аниқламайди: кўп одамлар тромбоцитларнинг ўртача даражада камайиши билан йиллар давомида яшайдилар ва битта қон кетиш эпизодига эга эмаслар. Уч нарса муҳим - индикаторнинг қанчалик пастлиги, қон кетиши ва унинг сабаби нимада. Ва энг бошида текшириладиган яна бир нарса: натижа нотўғри бўлиши мумкин, тромбоцитлар тўғридан-тўғри пробиркада бир-бирига ёпишади ва одам беҳуда узоқ текширувдан ўтади.

Лейкемия - бу гематопоетик тўқималарнинг ўсма касаллиги бўлиб, суяк илиги ўзгарган ҳужайраларни ишлаб чиқаришни бошлайди ва аста-секин нормал ҳужайраларни ишлаб чиқариш қобилиятини йўқотади. Бу эрда касалликнинг бутун манзараси пайдо бўлади: қизил қон таначалари этарли эмас - заифлик ва рангпарлик пайдо бўлади, тўлиқ лейкоцитлар этарли эмас - одам тез-тез ва жиддий касал бўлишни бошлайди, тромбоцитлар этарли эмас - кўкаришлар ва қон кетишлар пайдо бўлади. Бу сўз жуда қўрқинчли, аммо мутаносибликни сақлаш жуда муҳим: кўпчилик ҳолларда рўйхатга олинган шикоятлар бутунлай бошқа сабабларга кўра юзага келади. Фарқи шундаки, уларни тез ва арзон нархда текшириш мумкин - мураккаб текширувлар ёки ўсма белгилари билан эмас, балки мунтазам умумий қон тести билан.

Лимфома - лимфа тизимининг ўсма касаллиги бўлиб, унда ўзгарган лимфоцитлар лимфа тугунларида ва бошқа органларда тўпланади. Деярли ҳар доим бу ташхисга йўл битта топилма билан бошланади: одам катталашган лимфа тугунини ҳис қилади. Ва бу эрда дарҳол урғу бериш муҳимдир. Катталашган лимфа тугунлари ҳамма учун содир бўлади ва деярли ҳар доим иммунитет тизимининг бирор нарсага - томоқ оғриғи, тирналган, тиш оғриғи, вирусли инфекцияга муносабат билдирганлигини англатади. Ленфома сабаблар орасида камдан-кам учрайди ва у кенгайишнинг ўзи билан эмас, балки тугуннинг табиати, вақт ўтиши билан хатти-ҳаракати ва тегишли аломатлар билан ажралиб туради. Ушбу фарқларни билиш икки мақсадда фойдалидир: аниқ зарарсиз вазиятда қўрқувни тўхтатиш ва кутиш мумкин бўлмаган вазиятда кечиктирмаслик.

Гемофилия - қон ивишининг ирсий касаллиги бўлиб, унда кучли пıҳтı шаклланишида иштирок этадиган протеин омилларидан бири этишмайди. Деярли фақат эркаклар таъсир қилади ва касаллик аёл ташувчилар орқали юқади. Гемофилия ҳақидаги машҳур тушунча жуда бузилган: одатда бундай ташхисга эга бўлган одам кесилган қон кетишидан ўлиши мумкин, деб ишонилади. Дарҳақиқат, кичик кесмалар ва аşıнмалар деярли ҳамма каби тўхтайди, чунки коагуляциянинг биринчи босқичи - тромбоцитларнинг иши бузилмайди. Хавф бошқача: қон тўқималарда чуқур ушланиб қолмайди, бўғимларда ва мушакларда қон кетишлар, тиш чиқариш ва операциялардан кейин қон кетиш кечиктирилади. Бу бўғимларнинг тақдирини ва ҳаёт сифатини белгилайдиган кесилган эмас, балки бўғимларга қайта-қайта қон қуйилиши - бу замонавий даволашнинг олдини олади.