Бу нима ва у уятчанликдан қандай фарқ қилади?
Янги муҳитдаги уятчанг бола аввалига жим туради, бироқ бир мунча вақт ўтгач, у кўникади ва гапира бошлайди. Селектив мутизм билан сукунат бир хил вазиятларда доимий равишда такрорланади ва вазият энди янги бўлмаса ҳам, ўз-ўзидан ўтиб кетмайди. Агар бола камида бир ой кутилган жойда гапирмаса ва болалар боғчаси ёки мактабга мослашишнинг биринчи ойи ҳисобга олинмаса, бузилиш кўрсатилади. Шу билан бирга, уйда нутқ ривожланган ва оддий бўлиб, мурожаат қилинган нутқни тушуниш бутунлай сақланиб қолади.
- Уйда сўз эркин, уйдан ташқарида жим
- Муддати камида бир ой
- Мослашувнинг биринчи ойи ҳисобга олинмайди
- Бола нутқни тушунади ва мулоқот қилишни хоҳлайди
- Сукунат тилни билмасликдан эмас
Сабаблари ва хавф омиллари
Бунинг асосий сабаби - гапиришни истамаслик эмас, балки ташвиш. Кўпгина бундай болалар табиатан эҳтиёткор ва аста-секин янги нарсаларга ўрганадилар: бу уларнинг темпераментининг туғма хусусияти. Анксиете бузилиши ва ижтимоий фобиянинг оилавий тарихи ҳисса қўшади. Бундан ташқари, хавф нутқдаги қийинчиликлар билан ортади, бунинг натижасида бола ўз талаффузидан, иккинчи тилда ҳаракат қилишдан ва ўқишдан, жамоадаги кескин ўзгаришлардан, гуруҳдаги низолар ва масхаралардан, шунингдек, катталар бола учун доимо жавобгар бўлганида ҳаддан ташқари ҳимояланишдан хижолат тортади. Муҳим: сабаб ёмон тарбия ёки қайсарлик эмас.
- Хавотирли ва эҳтиёткор бўлишга туғма мойиллик
- Ота-оналардаги ташвишларнинг бузилиши
- Овоз талаффузининг бузилиши ва нутқнинг кечикиши
- Ҳаракат қилиш, икки тиллилик, она тилида бўлмаган тилда ўрганиш
- Болалар боғчаси, мактаб, жамоани ўзгартириш
- Масхара ва таҳқирлаш
- Ҳаддан ташқари ҳимояланиш ва катталарнинг бола учун гапириш одати
У ўзини қандай намоён қилади?
Бола мурожаат қилинишини кутган ҳолда музлайди, узоққа қарайди, ота-онасининг орқасига яширинади, имо-ишоралар билан жавоб беради, бош ирғади, шивирлайди ёки қоғозга ёзади. Юз таранглашади, ҳаракатлар чекланган. Боғда у ҳожатхонага боришни сўрамаслиги, овқатланмаслиги ёки оғриқдан шикоят қилмаслиги мумкин, чунки бунинг учун у гаплашиши керак. Уйда худди шу бола шовқинли, гапирадиган ва қувноқ, бу кўпинча ота-оналарни чалғитади. Баъзида сукунат фақат катталарга тааллуқлидир, лекин нутқ тенгдошлари билан қолади.
- Боғда, мактабда, шифокорда, дўконда сукунат
- Имо-ишоралар, бош чайқаш, пичирлаш билан мулоқот қилинг
- Қаттиқлик, музлатилган ҳолат, қарашдан қочиш
- Ҳожатхонадан фойдаланиш ёки уйдан ташқарида овқатланишдан бош тортиш
- Уйда баланд овозда эркин нутқ
- Боғдан олдин қорин оғриғи ва бош оғриғи шикоятлари
- Болалар боғчаси ёки мактабга боришдан бош тортиш
Текширув: ким нимани ва нимани текширади?
Биринчи қадам - педиатр: у умумий ривожланишни баҳолайди, касалликларни истисно қилади ва ихтисослашган мутахассисларга мурожаат қилади. Эшитиш қобилиятини текшириб кўринг, чунки эшитиш қобилиятининг йўқолиши мулоқот қилишдан бош тортиш каби кўриниши мумкин. Логопед овозли талаффуз, сўз бойлиги ва нутқни тушунишни баҳолайди ва икки тилли болалар учун ҳар бир тилни билиш даражаси алоҳида баҳоланади. Болалар психологи ота-оналар ва ўқитувчилардан маълумот тўплайди, болани турли шароитларда кузатади ва баъзида нутқнинг уй видео ёзувларидан фойдаланади. Аутизм спектрининг бузилиши ва психотравма оқибатлари алоҳида истисно қилинади.
- Педиатрик текширув ва ривожланишни баҳолаш
- Эшитиш тести
- Нутқ терапияси текшируви
- Икки тилли болаларда ҳар бир тилни билиш даражасини баҳолаш.
- Уйда ва гуруҳда психологнинг кузатиши
- Ўқитувчилар ва ўқитувчилардан олинган маълумотлар
- Аутизм, ривожланиш кечикиши ва психотравмани истисно қилинг
Болага қандай ёрдам бериш керак
Ишонтириш эмас, балки ташвишнинг аста-секин камайиши. Улар силлиқ инклюзия техникасидан фойдаланадилар: биринчи навбатда, бола ота-онаси билан офисда ёлғиз гаплашади, кейин ўқитувчи жимгина уларга қўшилади, кейин тенгдош ва доира кичик қадамларда кенгаяди. Ҳар бир муваффақият сокин мақтов билан нишонланади. Ота-оналар яна сўрамасликлари, сўзлар учун мукофот билан пора бермасликлари ва жимлик учун жазоламасликлари, шунингдек, бола учун жавобгар бўлмасликлари муҳимдир. Мактаб ва болалар боғчаси биринчи босқичда оғзаки бўлмаган жавобларга рухсат бериши керак. Катта ёшдаги болаларда оғир ташвишланиш учун болалар психиатри дори воситаларини қўшиши мумкин.
- Ижтимоий доирани босқичма-босқич кенгайтириш билан хулқ-атвор терапияси
- Ота-оналар ва ўқитувчилар билан биргаликда психологнинг иши
- Биринчи босқичда оғзаки бўлмаган жавобларга рухсат беринг
- Ҳеч кимни гапиришга мажбурламанг ва жимлик учун жазоламанг.
- Ҳар бир сўз учун пора берманг ёки ортиқча мақтаманг
- Болага жавоб бериш учун вақт беринг, халақит берманг
- Нутқдаги қийинчиликлар учун нутқ терапевти билан машғулотлар
- Болалар психиатрининг қарорига биноан дори-дармонларни қўллаб-қувватлаш