Танада нима содир бўлади
Стрессга реакция фавқулодда режим сифатида ишлаб чиқилган: гормонлар даражаси кўтарилади, пулс тезлашади, қон босими кўтарилади, мушаклар кучланиши, овқат ҳазм қилиш вақтинча инҳибе қилинади. Бу қисқа вақт учун оқланади. Юк тўхтамаса, тизим ўчмайди: қон томирлари торайиб қолади, уйқу юзаки бўлиб қолади ва тикланиш содир бўлмайди. Ресурслар аста-секин тугайди, диққатни жамлаш қобилияти пасаяди ва мавжуд касалликлар ёмонлашади. Стрессни ҳалокатли қиладиган юкнинг ўзи эмас, балки тикланиш даврининг йўқлиги.
- Стресс гормонларининг доимий кўтарилиши
- Бўйин ва элкада доимий мушаклар кучланиши
- Саёз, тикланмайдиган уйқу
- Иштаҳани ва овқат ҳазм қилишни ўзгартиради
- Консентрация ва хотиранинг пасайиши
- Инфекцияларга қаршиликнинг заифлашиши
Ўтказиб юбориш осон бўлган белгилар
Сурункали стресс камдан-кам ҳолларда драматик бузилиш билан бошланади. Кўпинча, одам ёмонроқ ухлашни бошлаганини, тезроқ ғазабланаётганини, кичик нарсаларни унутиб қўйганини ва уни хурсанд қилган нарсалардан завқланишни тўхтатганини пайқади. Кучланиш бош оғриғи, ошқозонда оғирлик ва тери касалликларининг кучайиши пайдо бўлади. Кўпчилик буни ёш ёки мавсум билан изоҳлайди ва куч билан ишлашни давом эттиради. Алоҳида белги - бўш вақтнинг йўқолиши: ҳар қандай паузалар иш ёки телефон билан тўлдирилади ва ҳақиқий дам олиш қолмайди.
- Ухлаб қолиш ва эрта уйғониш қийин
- Кичкина нарсалардан асабийлашиш ва портлаш
- Бош оғриғи ва бўйин кучланиши
- Ошқозон ёниши, қорин оғриғи, ичак дисфункцияси
- Жинсий қизиқишнинг пасайиши
- Эрталаб доимий чарчоқ
- Дам олиш ва мулоқотга қизиқишнинг йўқолиши
Узоқ муддатли стресснинг хавфи қандай?
Стресс фақатгина касалликни келтириб чиқармайди, лекин бу уларнинг курсини сезиларли даражада ёмонлаштиради ва ёмон одатларга олиб келади. Доимий стресс фонида қон босими кўтарилади, гастрит ва ирритабий ичак синдроми тез-тез ёмонлашади, диабетда шакар назорати ёмонлашади, тошбақа касаллиги ва экзема ёмонлашади. Анксиете ва депрессив касалликлар хавфи ортади. Кўп одамлар кўпроқ чекишни, спиртли ичимликларни истеъмол қилишни ёки ортиқча овқатланишни бошлайдилар, бу эса ўз хавфини оширади. Шунинг учун стресс билан курашиш кўплаб сурункали касалликларни даволашнинг бир қисмидир.
- Қон босими ортиши
- Гастрит ва ирритабий ичак синдромининг кучайиши
- Қандли диабетда ёмон шакар назорати
- Тери касалликларининг кучайиши
- Анксиете ва депрессив касалликлар
- Спиртли ичимликлар ва тамаки истеъмолининг кўпайиши
- Ҳайз даврининг бузилиши
Шифокорингиздан нимани истисно қилиш керак
Шунга ўхшаш шикоятлар бутунлай жисмоний сабабларга эга, шунинг учун сизда доимий чарчоқ ва юрак уриши бўлса, асосий текширувдан ўтишга арзийди. Улар гемоглобин, қалқонсимон без функцияси, шакар ва Д витамини даражасини текширадилар ва қон босимини ўлчайдилар. Юрак шикоятлари учун ЭКГ буюрилади. Бундай текширув оқилона чекланган бўлиши керак: чексиз синовларнинг ўзи ташвиш манбаи бўлиб қолади. Жисмоний сабаблар бўлмаса, ташхис руҳий саломатлик соҳасида қолади ва у билан жиддий шуғулланиш керак.
- Терапевт томонидан текширув ва қон босимини ўлчаш
- Тўлиқ қон рўйхати ва ферритин
- Қалқонсимон безни баҳолаш учун ЦҲ
- Қон глюкоза
- Кўрсаткичларга кўра Д витамини
- Кардияк шикоятлар учун ЭКГ
- Тарози ёрдамида ташвиш ва депрессияни баҳолаш
Ҳақиқатан ҳам нима ёрдам беради
Биринчи ва энг муҳими, иш юкининг ўзини ўзгартириш, шунчаки унга дош беришни ўрганиш эмас: иш вазифаларини қайта кўриб чиқиш, касал қариндошига ғамхўрлик қилишни бошқа оила аъзолари билан бўлишиш, баъзи мажбуриятлардан воз кечиш. Иккинчиси - тикланишни тиклаш: барқарор уйқу, мунтазам ҳаракат, телефонсиз танаффуслар, жонли мулоқот. Учинчидан, агар сизда доимий аломатлар мавжуд бўлса, психотерапевтга мурожаат қилинг: когнитив хатти-ҳаракатлар терапияси ва стрессни бошқариш усуллари доимий натижаларни беради. Спиртли ичимликлар ва ўз-ўзидан буюрилган седативлар фақат муаммони ниқоблайди ва гиёҳвандликни яратади.
- Иш юкини кўриб чиқиш ва вазифаларни топшириш
- 7-9 соат ухланг ва барқарор жадвалга эга бўлинг
- Доимий жисмоний фаолият
- Нафас олиш ва дам олиш техникаси
- Жонли мулоқот ва яқинларингиздан ёрдам
- Янгиликлар ва ижтимоий тармоқларни чеклаш
- Доимий симптомлар учун психотерапия
- Дам олиш усули сифатида спиртли ичимликлардан воз кечиш