Психика ва танага нима бўлади
Таҳдид пайтида тана омон қолиш режимига ўтади: стресс гормонлари чиқарилади, юрак уриши ва нафас олиш кучаяди, қон мушакларга қайта тақсимланади. Фикрлаш зарурий нарсаларга торайиб, мулоҳаза юритиш ва эслаб қолиш қобилияти вақтинча камаяди. Психика икки усулдан бири билан реаксияга киришади: ёки восита қўзғалиши билан мобилизация ёки инҳибисён, уйқусизликка қадар. Ҳар иккала вариант ҳам экстремал вазиятда нормалдир, аммо агар таҳдид ўтгандан кейин вазият давом эца, одам ёрдамга муҳтож.
- Стресс гормонларининг чиқарилиши
- Юрак уриши, титроқ, терлаш
- Хавфга эътиборни қисқартириш
- Летаргия ёки аксинча, қўзғалиш
- Ҳақиқацизлик ҳисси
- Баъзи воқеалар ҳақида хотирани йўқотиш
Бу ташқаридан қандай кўринади
Кўринишлар хилма-хил бўлиб, тезда бир-бирини алмаштириши мумкин. Бир киши ҳаракациз ўтиради, бир нуқтага қарайди ва жавоб бермайди; бошқаси тўхтамасдан гапиради, юради, қаёққадир югуришга ҳаракат қилади; учинчиси ноўрин йиғлайди ёки кулади. Кўпинча маъносиз фаолият мавжуд - одам нарсаларни қайта-қайта тартибга солади. Тремор, кўнгил айниши, юрак уриши ва томоқдаги шиш қайд этилади. Кейинчалик у содир бўлган воқеанинг муҳим тафсилотларини эслай олмайди. Бу заифлик ёки ақлдан озиш белгилари эмас, балки ҳаддан ташқари юкланишга хос реакциялар.
- Уйқусизлик, сукунат, жавоб йўқлиги
- Ҳаяжон, шов-шув, қочишга уриниш
- Йиғлаш, қичқириқ, ноўрин кулиш
- Титроқ, кўнгил айниши, юрак уриши, нафас қисилиши
- Унга ҳамма нарса содир бўлмаётганини ҳис қилиш
- Воқеа хотирасининг қисман йўқолиши
Биринчи психологик ёрдам
Энг муҳими, жисмоний хавфсизликни таъминлаш ва одамни таҳдид, шовқин ва томошабинлардан узоқлаштиришдир. Кейин оддий қоида қўлланилади: мавжудлиги сўзлардан кўра муҳимроқдир. Ўзингизни таништириш, қисқа, тушунарли иборалар билан гапириш, сув, иссиқ кийим ва ўтириш имкониятини таклиф қилиш керак. Ҳақиқат билан алоқани тиклашга ёрдам бериш фойдалидир: унинг исмини айтишини сўранг, атрофида кўрган нарсаларни тасвирлаб беринг. Шифокор рецептисиз спиртли ичимликларни ёки седативларни бера олмайсиз, &қуот;ўзингизни бир жойга тўплашингизни&қуот; талаб қилинг ва нима бўлганини батафсил айтиб беришга мажбур қилинг.
- Хавфсиз, тинч жойга боринг
- Яқин бўл, мени ёлғиз қолдирма
- Тинч ва қисқа жумлалар билан гапиринг
- Сув ва иссиқликни таклиф қилинг
- Нафас олиш ва атрофдаги нарсаларга эътиборингизни қаратишга ёрдам беринг
- Спиртли ичимликлар ёки бошқа одамларнинг дори-дармонларини берманг
- Нима бўлганини айтишга шошилманг
Қачон шифокорга мурожаат қилиш керак
Агар одам ўзи ёки бошқалар учун хавфли бўлса, чуқур ступорда бўлса, жароҳат олган ёки спиртли ичимликларни ёки бошқа моддаларни истеъмол қилган бўлса, дарҳол тиббий ёрдам керак. Бошқа ҳолларда, агар бир неча кундан кейин аҳвол яхшиланмаса, уйқусизлик, интрузив хотиралар, товушлардан титроқ ва воқеа билан боғлиқ жойлардан қочиш давом эца, шифокорга ташриф буюришга арзийди. Агар бундай аломатлар бир ойдан кўпроқ давом эца, бизда травмадан кейинги стресс бузилиши бўлиши мумкин, бу эса махсус даволанишни талаб қилади.
- Ҳаёт учун хавфли ва хавфли хатти-ҳаракат - 103-чақириқ
- Ступор ёки қаттиқ қўзғалиш
- Бош жароҳати белгилари
- Семптомлар уч кундан ортиқ давом этади
- Интрузив хотиралар ва даҳшатли тушлар
- Бир ойдан кўпроқ вақт давомида воқеа ҳақида эслатмалардан қочиш
- Енгиллик учун спиртли ичимликлар ичиш
Воқеадан кейин тикланиш
Келгуси кунларда психика олдиндан айтиш ва дам олишга муҳтож. Оддий режимга қайтиш, мунтазам овқатланиш ва ухлаш, янгиликларни чеклаш ва содир бўлган воқеаларни муҳокама қилиш ва мумкин бўлган жисмоний фаолият ёрдам беради. Нима бўлганлиги ҳақида гапириш фойдалидир, лекин фақат одам тайёр бўлганда ва у ишонадиган одам билан. Биринчи соатларда ҳодисани бир марталик мажбурий таҳлил қилиш тавсия этилмайди. Агар тикланиш кечикса, психотерапия самарали бўлади, шу жумладан травматик тажрибалар билан ишлаш учун махсус мўлжалланган усуллар.
- Оддий кун тартибига қайтинг
- Этарлича ухланг ва мунтазам овқатланинг
- Янгиликлар оқимини чеклаш
- Тайёр бўлгач, воқеа ҳақида гапиринг
- Юриш ва ўртача жисмоний фаолият
- Спиртли ичимликларни ташлаш
- Узоқ муддатли симптомлар учун психотерапия