Афазиянинг асосий турлари
Расм қайси ҳудудга таъсир қилганига боғлиқ. Двигател афази билан одам нутқни тушунади, лекин ҳаракат билан, қисқа иборалар билан гапиради ва баъзан бир бўғинни такрорлайди; у хатоларини тушунади ва улар ҳақида қайғуради. Сенсор афази билан нутқ эркин оқади, лекин ноўрин ёки бузилган сўзлардан иборат бўлиб, тушуниш бузилади, шунинг учун бемор муаммони сезмайди. Кўпинча нутқ ва тушунишнинг бузилиши билан аралашган вариант мавжуд ва кенг лезёнлар билан - умумий афазия.
- Двигател: тушунади, лекин ифодалай олмайди
- Сенсор: равон гапиради, лекин нутқни тушунмайди ва назорат қилмайди
- Амнестик: объэктларнинг номларини унутади
- Аралаш ва умумий шакллар
- Ўқиш ва ёзиш ҳам тез-тез таъсир қилади
Сабаблари
Катталардаги асосий сабаб - доминант ярим шарнинг ўрта мия артериясида қон томир. Иккинчи ўринда травматик мия шикастланиши, кейин ўсмалар, хўппозлар ва энсефалит. Алоҳида масала бирламчи прогрессив афази бўлиб, унда нутқ нейродегенератив жараён туфайли ойлар ва йиллар давомида аста-секин ёмонлашади. Фарқи асосий ҳисобланади: қон томир билан биринчи соатлар муҳим; прогрессив шакл билан мунтазам текширув ва алоқа стратегиясини танлаш муҳимдир.
- Ишемик ва геморрагик инсулт
- Травматик мия шикастланиши
- Мия шиши
- Энсефалит, мия хўппози
- Бирламчи прогрессив афази
- Эпилептик тутилишларнинг оқибатлари
Афазияни дизартриядан қандай ажратиш мумкин
Ушбу бузилишлар кўпинча чалкашиб кетади, гарчи уларга ёндашув бошқача бўлса ҳам. Дизартрия билан одам нима демоқчи эканлигини билади ва иборани тўғри тузади, лекин тил ва лаблар мушакларининг заифлиги туфайли нутқ лойқа ва тушунарсиз бўлади; хат сақланиб қолди. Афази билан тилнинг ўзи тизим сифатида азобланади: сўз танлаш, грамматика, тушуниш, шунингдек ўқиш ва ёзиш. Қон томиридан кейин битта беморда бир вақтнинг ўзида иккала касаллик ҳам бўлиши мумкин ва нутқ терапевти уларни алоҳида текширади.
- Дизартрия: талаффузи ноаниқ бўлиб, иборалар тузилмаси бузилган
- Афази: сўзлар, грамматика ва тушунишдаги хатолар
- Ёзиш одатда дизартриядан таъсирланмайди
- Афазияда ўқиш ва ёзиш бузилади
- Иккала бузилишнинг комбинацияси ҳам мумкин
Диагностика
Тўсатдан нутқ бузилиши бўлса, биринчи навбатда инсултни истисно қилиш керак, шунинг учун бемор шошилинч касалхонага ётқизилади ва миянинг КТ ёки МРИ ўтказилади. Стабилизациядан сўнг нутқ терапевти нутқни батафсил текширишни амалга оширади: объэктларни номлаш, такрорлаш, турли хил мураккабликдаги кўрсатмаларни тушуниш, ўқиш ва ёзиш. Бу сизга афази шаклини аниқлаш ва ўқув дастурини қуриш имконини беради. Ютиш, кўриш ва когнитив функция қўшимча равишда баҳоланади, чунки улар реабилитацияга таъсир қилади.
- Фавқулодда миянинг СТ ёки МРИ
- Неврологнинг текшируви, фокал симптомларни баҳолаш
- Бош ва бўйин томирларини текшириш
- ЭКГ ва эмболия манбасини излаш
- Нутқни, ўқишни ва ёзишни нутқ терапияси текшируви
- Ютиш ва когнитив баҳолаш
Нутқни тиклаш
Реабилитация касалхонада вазият имкон берган заҳоти бошланади ва амбулатория шароитида ва уйда давом этади. Синфлар сақланиб қолган қобилиятларга асосланади: восита шакли билан улар сўз ва ибораларни эслаб қолишни, ҳиссий шаклни, тушунишни ва эшитишни назорат қилишни ўргатади. Мунтазамлик ва ўртача жисмоний машқлар муҳим аҳамиятга эга: қисқа кунлик машқлар камдан-кам чарчоққа қараганда яхшироқдир. Шу билан бирга, улар асосий касалликни даволайди ва такрорий инсулт хавфини камайтиради - қон босими, шакар ва юрак ритмини назорат қилади, чекишни тўхтатади. Баъзи беморларда депрессия пайдо бўлади, бу тикланишни инҳибе қилади ва шифокорнинг эътиборини талаб қилади.
- Нутқ терапияси машғулотларининг эрта бошланиши
- Яқинларингиз билан кундалик қисқа машғулотлар
- Овозингизни кўтармасдан одам билан оддий иборалар билан гапиринг
- У учун гапиришни тугатманг ва унга жавоб беришга вақт беринг.
- Ёрдам сифатида расмлар, ёзиш, имо-ишоралардан фойдаланинг
- Қон босимини, қон шакарини ва юрак уриш тезлигини кузатиш
- Кайфиятга эътибор, агар керак бўлса, шифокор ёрдами