Калцийни тартибга солиш қандай ишлайди?
Паратироид безлари қалқонсимон безнинг орқа юзасида жойлашган тўртта кичик тузилмадир. Улар қондаги калций даражасини сезадилар ва у пасайганда, суяклардан калцийни олиб ташлайдиган, буйракларда унинг реабсорбциясини кучайтирадиган ва ичакларда Д витаминини фаоллаштирадиган паратироид гормонини чиқаради. Безлардан бири аденома туфайли автоном ҳолатга келганда, калций даражасидан қатъи назар, доимий равишда гормонни чиқаради. Калций кўпаяди, фосфор камаяди, суяклар минерал зичликни йўқотади ва буйраклар ортиқча калцийни чиқариб юборишга мажбур бўлади, бу эса тошларнинг пайдо бўлишига ёрдам беради.
- Бирламчи - безларнинг аденомаси ёки гиперплазияси
- Иккиламчи - Д витамини этишмовчилиги ёки буйрак касаллигига жавоб
- Учинчи даражали - узоқ стимуляциядан кейин безларнинг автономияси
- Оддий калций билан нормокалсемик вариант
- Кўп безларга таъсир қилувчи ноёб ирсий синдромлар
Сабаблари ва хавф омиллари
Бирламчи шаклнинг тахминан аксарият ҳолларда битта яхши хулқли аденома, камроқ тез-тез - бир нечта безларнинг кенгайиши ва жуда камдан-кам ҳолларда - хавфли ўсимта топилади. Хавф менопаузадан кейин аёлларда ва эллик ёшдан ошган одамларда, шунингдек, бўйин ҳудудида илгари радиация таъсирида бўлганларда юқори. Иккиламчи шакл сурункали буйрак касаллиги билан, Д витамини фаоллашуви бузилган ва фосфор сақланиб қолганда, шунингдек, узоқ вақт давомида Д витамини этишмовчилиги ва ичакда сўрилиши бузилганида ривожланади. Кўп эндокрин ўсмаларнинг ирсий синдромлари кам учрайди, аммо қариндошларнинг текширувини талаб қилади.
- Паратироид аденомаси
- Бир нечта безларнинг гиперплазияси
- Сурункали буйрак касаллиги
- Д витамини этишмовчилиги
- Ичакларда малабсорбция
- Бўйин соҳасининг нурланиш тарихи
- Ирсий эндокрин синдромлар
Семптомлар
Узоқ вақт давомида касаллик яширинча давом этади. Шикоятлар пайдо бўлганда, улар ўзига хос эмас: чарчоқ, мушакларнинг кучсизлиги, депрессия, хотирани йўқотиш, ташналик ва тез-тез сийиш, ич қотиши, кўнгил айниши, суяк ва бўғимларда оғриқ. Буйраклар томонидан колик ва тошларнинг қайта шаклланиши пайдо бўлади. Енгил жароҳат туфайли билак, сон ёки умуртқанинг синиши содир бўлгунга қадар, суяклар сезилмасдан азобланади. Баъзи одамларда ошқозон яраси ёки панкреатит ривожланади. Жуда юқори калций даражалари чалкашликка олиб келади ва шошилинч даволанишни талаб қилади.
- Заифлик, чарчоқ, тушкун кайфият
- Чанқоқлик ва тез-тез сийиш
- Буйрак тошлари, буйрак коликаси
- Суяк оғриғи, кичик травма туфайли синиш
- Кабıзлıк, кўнгил айниши, қорин оғриғи
- Хотира ва консентрациянинг пасайиши
Диагностика
Ташхис қонда калцийнинг кўпайиши ва паратироид гормонининг кўтарилган ёки этарли даражада нормал бўлмаган комбинацияси билан амалга оширилади. Д витамини даражасини баҳолашга ишонч ҳосил қилинг, чунки унинг этишмаслиги паратироид гормони ва фосфорни оширади, бу эса асосий шаклда камаяди. Кундалик сийдикда калций ва буйраклар фаолияти аниқланади. Операциядан олдин ўзгартирилган безни топиш учун бўйиннинг ултратовуш текшируви ва радиоизотоп текшируви қўлланилади. Суякларнинг ҳолати денситометрия билан баҳоланади, буйраклар ҳолати тошлар ва калсификацияни излаш учун ултратовуш билан баҳоланади.
- Калций умумий ва ионлаштирилган
- Паратироид гормони
- Фосфор ва ишқорий фосфатаза
- Д витамини ва креатинин
- Кундалик сийдикда калций
- Бўйиннинг ултратовуш текшируви ва радиоизотопни ўрганиш
- Денситометрия ва буйракларнинг ултратовуш текшируви
Даволаш
Бирламчи гиперпаратироидизмда ягона радикал усул ўзгартирилган безни жарроҳлик йўли билан олиб ташлашдир. Жарроҳлик калций даражасининг кескин кўтарилиши, буйраклардаги тошлар, суяк зичлигининг пасайиши, буйрак функциясининг бузилиши ва ёшлигида тавсия этилади. Жарроҳлик учун кўрсатмалар бўлмаса, калций, буйрак функцияси ва денситометриянинг мунтазам мониторинги билан кузатувни танланг, этарли миқдорда ичишни ва Д витаминининг нормал даражасини таъминланг. Иккиламчи шаклда асосий касалликни даволаш: Д витаминини тўлдириш, буйрак касалликларида фосфор ва калцийни назорат қилиш, ва агар керак бўлса, паратҳй гормонлар ишлаб чиқаришни камайтирадиган дориларни қўлланг.
- Аденомани жарроҳлик йўли билан олиб ташлаш
- Калций мониторинги ва денситометрия билан мониторинг
- Этарли ичимлик режими
- Шифокор назорати остида витамин Д танқислигини тузатиш
- Сурункали буйрак касаллигини даволаш
- Паратироид гормонини камайтирадиган дорилар, шифокор томонидан белгиланади
- Операциядан кейин калцийни назорат қилиш