Ортиқча кортизол қаердан келади?
Кортизол буйрак усти безлари томонидан гипофиз безидан ажралиб чиқадиган АСТҲ гормони буйруғи билан ишлаб чиқарилади. Одатда, кортизол даражаси эрталаб энг юқори ва кечаси энг паст бўлади. Ортиқчалик икки сценарийда содир бўлади. Экзоген - одам узоқ вақт давомида отоиммüн, тери, ўпка ва бўғим касалликлари учун терапевтик дозаларда глюкокортикоидларни қабул қилганда. Эндоген - гормон ўсимта ҳосил қилганда: гипофиз аденомаси ортиқча АСТҲ ажратади ва иккала буйрак усти безларини рағбатлантиради, ёки буйрак усти безининг ўсимтаси автоном тарзда кортизол ишлаб чиқаради ёки АСТҲ бошқа жойнинг ўсимтасини ҳосил қилади.
- Гормонларни қабул қилишдан экзоген гиперкортизолизм
- Иценко-Кушинг касаллиги - гипофиз аденомаси
- Кортизол ишлаб чиқарадиган адренал шиш
- Бошқа жойдаги ўсма томонидан АСТҲ нинг эктопик ишлаб чиқарилиши
- Икки томонлама адренал гиперплазия
Семптомлар
Ташқи кўриниш аста-секин ўзгаради, шунинг учун қариндошлар эски фотосуратлардаги ўзгаришларни сезадилар. Юз юмалоқ ва бинафша рангга айланади, ёг ъқорин бўшлиғида, елка пичоқлари орасига ва бўйинбоғлар устида тўпланади, қўллар ва оёқлар мушакларнинг йўқолиши туфайли ингичка бўлади. Тери юпқалашади, кўкаришлар осонлашади, қорин ва сонларда кенг бинафша-бинафша чўзилиш белгилари пайдо бўлади. Юқори қон босими, юқори шакар, синган остеопороз қўшилади, аёлларда - циклнинг бузилиши ва ортиқча соч ўсиши, эркакларда - либидо камаяди. Кайфиятнинг ўзгариши, ташвиш ва уйқусизлик билан тавсифланади.
- Юзнинг юмалоқлашиши ва қизариши
- Юпқа оёқ-қўллари билан магистралда ёг ъбирикиши
- Кенг бинафша стреч белгилари
- Мушакларнинг кучсизлиги, айниқса сонларда
- Юқори қон босими ва юқори шакар
- Кўкаришлар, яраларнинг ёмон битиши
- Остеопороз ва синишлар
- Циклнинг бузилиши, ортиқча соч ўсиши
Диагностика
Биринчидан, шифокор беморнинг глюкокортикоидларни ҳар қандай шаклда, шу жумладан бўғимларга малҳам ва инъэкцияларни қабул қилишини аниқлаб бериши керак. Кейин ортиқча кортизол ҳақиқати тасдиқланади: унинг даражаси кунлик сийдикда, кечки пайт тупурикда аниқланади ва дексаметазон билан бир кечада тест ўтказилади. Камида иккита ижобий тест талаб қилинади, чунки семириш, депрессия, спиртли ичимликлар ва ҳомиладорлик шунга ўхшаш ўзгаришларга эга. Тасдиқдан сўнг, АСТҲ манбасини тушуниш учун аниқланади: агар даража юқори бўлса, гипофиз бези МРИ ёрдамида текширилади; даражаси паст бўлса, буйрак усти безлари компютер томографияси ёрдамида текширилади.
- Глюкокортикоидларни қабул қилишни аниқлаштириш
- Кундалик сийдикда кортизол
- Кечқурун тупурикдаги кортизол
- Дексаметазон билан тунги тест
- Қон АСТҲ
- Гипофиз безининг МРИ ёки буйрак усти безларининг компютер томографияси
- Глюкоза, ҲбА1с, калий, липидлар, денситометрия
Даволаш
Дозалаш шакли билан асосий вазифа даволовчи шифокор билан биргаликда гормоннинг минимал самарали дозасини танлаш ёки бошқа терапияга ўтишдир. Глюкокортикоидларни тўсатдан бекор қилиш мумкин эмас: бу адренал этишмовчилик туфайли хавфли, дозани схема бўйича аста-секин камайтиради. Гипофиз аденомаси учун асосий усул - шишни олиб ташлаш учун бурун орқали операция; буйрак усти ўсмаси учун, таъсирланган буйрак усти безини олиб ташлаш. Агар операция имконсиз бўлса ёки этарли даражада самарали бўлмаса, кортизол синтезини бостирадиган дорилар ва радиация даволаш қўлланилади. Шу билан бирга, қон босими, диабет ва остеопороз даволанади.
- Врач назорати остида глюкокортикоидлар дозасини босқичма-босқич камайтириш.
- Гипофиз аденомасини трансназал олиб ташлаш
- Буйрак усти безининг шишини олиб ташлаш
- Кортизол синтезини блоклайдиган дорилар
- Агар операция самарасиз бўлса, радиация терапияси
- Қон босими, диабет ва остеопорозни даволаш
- Даволанишдан кейин эндокринолог томонидан узоқ муддатли кузатув
Даволанишдан кейин нима бўлади
Муваффақиятли ўсма олиб ташланганидан сўнг, кортизол даражаси кескин пасаяди ва тананинг ўз тартибга солишини тиклаш учун вақт керак. Ушбу даврда алмаштириш терапияси буюрилади, у аста-секин бекор қилинади, баъзан бир йилдан ортиқ ёки ундан кўпроқ. Ташқи ўзгаришлар дарҳол йўқолмайди: юз ва шакл бир неча ой ичида аввалги кўринишига қайтади, чўзиш белгилари йўқолади, лекин қолади, суяк зичлиги аста-секин тикланади. Кузатувни давом эттириш муҳим, чунки касаллик қайтиб келиши мумкин, шунингдек, қон босими, шакар ва суяк соғлиғини кузатиб боринг.
- Операциядан кейин вақтинчалик алмаштириш терапияси
- Ойлар давомида ташқи кўринишни босқичма-босқич тиклаш
- Қолдиқ оқарган стреч белгилари
- Қон босими, шакар, липидларни назорат қилиш
- Денситометрия ва остеопорозни даволаш
- Релапсни аниқлаш учун мунтазам кортизол мониторинги
- Анксиете ва депрессияни қўллаб-қувватлаш