Иккиламчи шаклга қачон шубҳа қилиш керак
Юқори қон босимининг аксарият ҳолатлари гипертензия бўлиб, ҳар бир беморда камдан-кам сабабларни излашнинг ҳожати йўқ. Аммо иккиламчи шаклнинг эҳтимоли сезиларли даражада юқори бўлган белгилар тўплами мавжуд. Аввало, бу даволанишга қаршилик: диуретик, шу жумладан, этарли дозаларда учта танланган дори-дармонга қарамасдан, босим юқори бўлиб қолмоқда. Бундан ташқари, тўсатдан бошланган, жуда кўп сонлар, касалликнинг давомийлигига тўғри келмайдиган органларнинг шикастланиши ва ғайриоддий ҳамроҳлик аломатлари ҳам ташвишлидир.
- Гипертензия 30 ёшдан олдин ёки 60 ёшдан кейин пайдо бўлади
- Қон босими учта дори воситасида камаймайди
- Олдиндан назорат қилинган қон босимининг кескин ёмонлашиши
- Жуда юқори рақамлар ва инқирозлар
- Аниқ сабабларсиз паст қон калий
- Юрак уриши, терлаш ва бош оғриғи ҳужумлари
- Нафас олишда паузалар ва кундузги уйқу билан ҳорлама
Асосий сабаблар
Кўпинча, иккиламчи гипертензия буйраклар ва уларнинг томирлари касалликларидан келиб чиқади: сурункали гломерулонефрит, поликистик касаллик, буйрак артериясининг торайиши. Иккинчи катта гуруҳ - ортиқча адренал гормонлар ёки қалқонсимон безнинг дисфункцияси билан боғлиқ эндокрин сабаблар. Жуда тез-тез учрайдиган ва кўпинча таниб бўлмайдиган обструктив уйқу апнеси алоҳида эътиборга лойиқдир. Ниҳоят, баъзи дорилар ва моддалар қон босимини оширади ва бу ҳақда шифокорингизга хабар беришингиз керак.
- Сурункали буйрак касаллиги, поликистик касаллик
- Буйрак артерияси стенози
- Бирламчи гипералдостеронизм
- Феокромоцитома ва Кушинг синдроми
- Қалқонсимон без касалликлари
- Обструктив уйқу апнеаси
- Комбинацияланган оғиз контрацептивлари, глюкокортикоидлар, оғриқ қолдирувчи воситалар, деконжестанлар, қизилмия
Бунинг сабабини кўрсатадиган аломатлар
Гипертензиянинг ўзи кўпинча асемптоматикдир, аммо ҳамроҳлик қилувчи шикоятлар баъзан тўғридан-тўғри қидирув йўналишини кўрсатади. Тўсатдан юрак уриши, терлаш, рангпарлик ва қўрқув ҳисси билан ҳужумлар стресс гормонларини ишлаб чиқарадиган буйрак усти ўсимтасига хосдир. Мушаклар заифлиги, крамплар ва тез-тез сийиш ортиқча алдостерон ва паст калийни кўрсатади. Стретч белгилари билан вазн ортиши, юзнинг яхлитлиги ва қон томирларининг мўртлиги кортизолнинг ортиқча эканлигини кўрсатади. Нафас олишда тўхташ ва эрталаб бош оғриғи билан кечаси ҳорлама уйқу апнесининг белгиларидир.
- Терлаш ва қўрқув билан юрак уриши
- Мушаклар кучсизлиги ва крамплар
- Сийдикнинг шишиши, ранги ва миқдори ўзгариши
- Оғирлик, чўзиш белгилари, юмалоқ юз
- Оғирликни йўқотиш, титроқ, иссиқликка чидамлилик
- Кундузги уйқучанлик ва эрталаб бош оғриғи
Сўров
Улар гипертониянинг ўзини тасдиқлаш билан бошланади: қоидаларга мувофиқ уйда ўлчовлар ва кунлик қон босими мониторинги, тунги кўтарилишларни аниқлайди ва ҳақиқий даражани баҳолайди. Асосий текширувга қон ва сийдик синовлари, буйраклар фаолиятини, электролитлар, липидлар ва шакарни баҳолаш, ЭКГ ва экокардиёграфи киради. Кейин, кўрсатилгандек, шифокор буйраклар ва буйрак усти безларини кўришни, гормонал тадқиқотларни ва уйқуни ўрганишни буюради. Баъзи тестлар баъзи дори-дармонларни олдиндан тўхтатишни талаб қилиши муҳим, шунинг учун уларни ўзингиз қабул қилишнинг маъноси йўқ.
- 24 соатлик қон босими мониторинги
- Сийдикни таҳлил қилиш, креатинин, калий ва қон натрий
- Допплерография билан буйраклар ва буйрак усти безларининг ултратовуш текшируви
- Гормонлар: кўрсаткичлар бўйича ЦҲ, алдостерон, кортизол
- Экокардиёграфия ва фундус текшируви
- Шубҳали апне учун уйқуни ўрганиш
- Шифокор томонидан тайинланган буйрак усти безлари ёки буйрак томирларининг компютер томографияси
Даволаш
Асосий мақсад сабабни бартараф этишдир. Агар буйрак артерияси торайган бўлса, қон оқимини тиклаш, гормонал фаол буйрак усти шиши билан - жарроҳлик, уйқу апнеси билан - ҳаво йўлининг доимий мусбат босими билан даволаш ва дори-дармонли гипертензия билан - дори алмаштириш муҳокама қилинади. Шу билан бирга, антиҳипертензив терапия танланади, чунки юқори қон босимини ҳатто текширув вақтида ҳам назорациз қолдириб бўлмайди. Режимни ўзингиз ўзгартиришингиз ва яхшиланганингизда таблеткаларни тўхтатиш хавфли: босим қайтади, аммо қон томир хавфи сақланиб қолади.
- Асосий касалликни даволаш
- Шифокор томонидан антиҳипертензив дориларни танлаш
- Тузни чеклаш, вазнни нормаллаштириш
- Уйқу апнесини даволаш
- Қон босимини оширадиган дори-дармонларни тўхтатиш ёки алмаштириш
- Кундалик билан уйда қон босимини мунтазам назорат қилиш
- Терапия пайтида калий ва буйраклар фаолиятини назорат қилиш