Атеросклеротик бляшка қандай ҳосил бўлади?
Буларнинг барчаси артериянинг ички қопламаси - эндотелийнинг шикастланиши билан бошланади. Юқори қон босими, тамаки тутунининг таркибий қисмлари, юқори қон шакар ва атероген холестерин зарраларининг кўплиги билан зарарланади. Паст зичликдаги липопротеинлар шикастланган девор орқали кириб боради, оксидланади ва иммунитет тизимининг ҳужайраларини ўзига тортади. Улар ёғни ўзлаштиради, кўпикли ҳужайраларга айланади ва ўлиб, липид ядросини ҳосил қилади. Юқорида бириктирувчи тўқима қоплами ўсади. Зич бўлса, бляшка барқарор бўлади. Агар шина юпқа бўлса ва ядро катта бўлса, бляшка йиртилиб кетиши мумкин - кейин қон ивиши қон пıҳтıларıнı ҳосил қила бошлайди.
- Артерия деворининг шикастланиши
- Паст зичликдаги липопротеинларнинг кириб бориши ва оксидланиши
- Томир деворидаги сурункали яллиғланиш
- Липид ядроси ва қопқоғининг шаклланиши
- Барқарор бляшка лüменни аста-секин торайтиради
- Стабил бўлмаган бляшка ёрилиб, тромбозга олиб келади
Сабаблари ва хавф омиллари
Атеросклероз кўплаб сабабларга эга бўлган касаллик бўлиб, уларнинг кўпчилигини назорат қилиш мумкин. Паст зичликдаги липопротеин холестерин даражаси, чекиш, артериал гипертензия ва диабетес меллитус асосий рол ўйнайди. Қўшимча ҳисса қўшувчиларга ортиқча вазн, ҳаракацизлик, сурункали стресс ва уйқу этишмаслиги киради. Ўзгармас омиллар - бу ёш, эркак жинси ва ирсият: эрта юрак хуружлари ва яқин қариндошлардаги қон томирлари шахсий хавфни сезиларли даражада оширади. Алоҳида-алоҳида, оилавий гиперколестеролемия ажралиб туради - ирсий ҳолат, бунда холестерин болаликдан юқори бўлиб, қон томир ҳодисалари эрта содир бўлади.
- Чекиш, шу жумладан электрон сигареталар ва калян
- Кўтарилган паст зичликдаги липопротеин холестерин
- Артериал гипертензия
- Қандли диабет ва предиабет
- Семизлик, айниқса қорин бўшлиғидаги семириш
- Кам жисмоний фаоллик
- Ирсият ва оилавий гиперколестеролемия
Қайси артериялар таъсирланганига қараб семптомлар
Узоқ вақт давомида касаллик асемптоматикдир: лüмен ярмидан камроқ торайган бўлса-да, этарли қон оқими мавжуд. Шикоятлар орган юк остида этарли миқдорда қон олишни тўхтатганда пайдо бўлади. Агар коронар артериялар шикастланган бўлса, ангина пайдо бўлади - юриш ёки зинапояга чиқишда стернум орқасида оғриқни босиш, дам олиш билан кетади. Бўйин ва мия артериялари таъсирланганда, оёқ-қўлларда заифлик ва нутқнинг бузилишининг вақтинчалик эпизодлари мавжуд. Оёқ томирларининг атеросклерози интервалгача клаудикацияни беради: юриш пайтида бузоқларда оғриқ, сизни тўхтатишга мажбур қилади.
- Юрак: ҳаракат пайтида стернум орқасида босилган оғриқ, нафас қисилиши
- Мия: бош айланиши, заифлик эпизодлари ва нутқ муаммолари
- Оёқлар: юриш пайтида бузоқларда оғриқ, совуқлик, оёқларда соч тўкилиши
- Буйраклар: гипертонияни даволаш қийин
- Ичаклар: овқатдан кейин қорин оғриғи, вазн йўқотиш
- Жинсий соҳа: эректил дисфункция эрта белги сифатида
Диагностика
Текширув суҳбатдан, қон босимини, бел атрофини ўлчашдан ва юрак-қон томир хавфини ҳисоблашдан бошланади. Липит спектри талаб қилинади: умумий холестерин, паст ва юқори зичликдаги липопротеинлар, триглицеридлар. Глюкоза ва глюкозаланган гемоглобин, креатинин ва агар керак бўлса, жигар параметрларини текширинг. Визуал маълумот интима-медиа комплексининг қалинлигини ўлчаш билан каротид артерияларнинг ултратовуш текшируви ва оёқ Билаги зўр-бракиял индексни ўлчаш билан оёқларнинг артериялари билан таъминланади. Агар юрак ишемиясига шубҳа бўлса, ЭКГ, стресс тестлари, экокардиёграфия ўтказилади ва аралашувни режалаштириш учун КТ ангиографияси ёки коронар ангиография ўтказилади.
- Рўза липид спектри
- Қон глюкоза ва глюкозаланган гемоглобин
- Интима-медиа баҳолаш билан каротид артерияларнинг ултратовуш текшируви
- Пастки экстремиталарнинг артерияларининг допплерографияси
- ЭКГ ва стресс тестлари
- Кўрсаткичлар бўйича КТ ангиографияси ва коронар ангиография
Даволаш ва олдини олиш
Даволашнинг мақсади нафақат тестлар сонини камайтириш, балки юрак хуружи ва қон томирлари хавфини камайтиришдир. Бунинг асоси турмуш тарзидир: чекишни тўлиқ тўхтатиш, ҳафтада камида 150 дақиқа мунтазам юриш, сабзавотлар, дуккаклилар, тўлиқ доналар, балиқ ва ўсимлик мойлари устунлиги билан парҳез, саноат пиширилган маҳсулотлар, колбаса ва ширин ичимликларни чеклаш. Холестеролни камайтирадиган дорилар, қон босими ва шакарни назорат қилиш учун дорилар ва агар кўрсатилса, антиплателет агентлари доривор мақсадларда қўлланилади. Шифокор мақсадли қийматларни ва махсус дори-дармонларни танлайди. Агар артерия танқидий равишда торайса, стентлаш ёки бйпасс операцияси ўтказилади.
- Чекишни тўлиқ ташлаш - энг тез таъсир
- Доимий аеробик машқлар
- Ўрта эр денгизи овқатланиш тури
- Оғирлик ва бел атрофини камайтириш
- 140/90 мм Ҳг дан паст қон босимини назорат қилиш. Арт. ва шифокор томонидан белгиланган мақсадли қийматлар
- Липидларни камайтирадиган терапия шифокор томонидан белгилаб қўйилган
- Критик торайиш учун стентлаш ёки манёвр қилиш
