Қандай гормонлар йўқолади ва у нима беради?
Гипофиз бези бир нечта гормонларни ишлаб чиқаради ва уларнинг ҳар бирининг этишмовчилиги ўз нақшига эга. АСТҲ этишмовчилиги заифлик, паст қон босими ва инқироз хавфи билан иккиламчи адренал этишмовчиликка олиб келади. Қалқонсимон безни огоҳлантирувчи гормоннинг этишмаслиги совуқлик, шишиш, уйқучанлик ва килограмм ортиши билан намоён бўлади. Гонадотропин этишмовчилиги либидонинг пасайишига, циклнинг бузилишига ва бепуштликка олиб келади. Болаларда ўсиш гормони этишмаслиги ўсишни инҳибе қилади, катталарда эса чарчоқ ва тана таркибининг ўзгаришига олиб келади. Алоҳида-алоҳида, антидиуретик гормоннинг этишмаслиги мавжуд - бу кучли ташналик ва ортиқча сийиш билан намоён бўлади.
- АСТҲ этишмовчилиги: заифлик, паст қон босими, инқироз хавфи
- ЦҲ этишмовчилиги: совуқлик, уйқучанлик, шишиш
- Гонадотропин этишмовчилиги: циклнинг бузилиши, либидонинг пасайиши
- Ўсиш гормони этишмовчилиги: болаларда ўсишнинг кечикиши
- Антидиуретик гормон этишмовчилиги: ташналик ва кўп сийиш
- Бир вақтнинг ўзида бир ёки бир нечта гормоннинг мумкин бўлган этишмовчилиги
Сабаблари
Катталардаги энг кўп учрайдиган сабаб - бу гипофиз безининг ёки унинг атрофидаги тузилмаларнинг шиши, шунингдек, уни даволашнинг оқибатлари: жарроҳлик ва радиация терапияси. Яна бир гуруҳ сабаблар қон томир ва травматикдир: гипофиз ўсимтасига қон кетиши, оғир мия шикастланиши, шунингдек, туғруқ пайтида катта қон йўқотиш, кейинчалик Шееҳан синдроми деб номланувчи гипофиз тўқималарининг некрози. Гипофиз безининг яллиғланиш ва отоиммüн лезёнлари, инфекциялар, тўқималарда моддаларнинг чўкиши билан боғлиқ тизимли касалликлар, шунингдек, туғма ривожланиш бузилишлари камроқ тарқалган.
- Аденомалар ва гипофиз безининг бошқа ўсмалари
- Гипофиз безида жарроҳлик ва радиация терапияси
- Травматик мия шикастланиши
- Гипофиз безига қон қуйилиши
- Туғиш пайтида катта қон йўқотиш
- Гипофиз безининг отоиммüн яллиғланиши
- Туғма шакллар
Эътибор бериш керак бўлган аломатлар
Шикоятлар аста-секин ривожланади ва ортиқча иш ёки ёшга боғлиқ ўзгаришлар билан осонгина хато қилади. Одам кучайиб бораётган кучсизликни, жисмоний машқлар толерантлигининг ёмонлашишини, тик турганда бош айланишини, терининг қуруқ ва оқариб кетишини, қўлтиқ ости ва пубик ҳудудида соч тўкилишини ва либидонинг пасайишини қайд этади. Аёлларда тартибсизлик ёки йўқолган ҳайз кўриш, эркакларда соқол ўсиши ва мушак массасининг пасайиши кузатилади. Болаларда асосий симптом ўсишнинг секинлашиши ҳисобланади. Гипофиз безининг шиши билан бош оғриғи ва кўриш майдонларининг торайиши қўшилади.
- Доимий заифлик ва чарчоқ
- Паст қон босими ва бош айланиши
- Совуқ, қуруқ рангпар тери
- Циклнинг бузилиши, либидонинг пасайиши
- Қўлтиқ ости ва пубик соҳада соч тўкилиши
- Болаларда ўсишнинг секинлашиши
- Шиш туфайли бош оғриғи ва кўришнинг бузилиши
Диагностика
Текширув гипофиз гормони ва бўйсунувчи безнинг гормонини жуфтлашган аниқлашга асосланган. Масалан, ЦҲ нормал ёки паст бўлган паст эркин Т4, ЦҲ кўтарилган оддий ҳипотироидизмдан фарқли ўлароқ, марказий ҳипотироидизмни кўрсатади. Адренал функцияни баҳолаш учун эрталаб кортизол аниқланади; чегара қийматларида стимуляцион тестлар ўтказилади. Жинсий гормонлар ва пролактинни текшириш керак, агар антидиуретик гормон этишмовчилигига шубҳа бўлса, сийдик миқдори ва унинг концентрациясини баҳолаш керак. Камчилик тасдиқлангандан сўнг, сабабни излаш учун гипофиз безининг МРИси ўтказилади.
- ЦҲ ва бепул Т4 биргаликда
- Эрталаб кортизол, агар керак бўлса, стимуляция тести
- ЛҲ, ФШ, тестостерон ёки эстрадиол
- Пролактин
- Сийдик чиқариш ва сийдик концентрациясини баҳолаш
- Гипофиз безининг МРИ
- Кўриш майдонларини баҳолаш билан офталмолог томонидан текширув
Даволаш ва кузатиш
Даволаш этишмаётган гормонларни тўлдиришдан иборат. Буюртма муҳим: биринчи навбатда улар адренал этишмовчиликни қоплайди ва фақат кейин қалқонсимон гормонлар билан даволашни бошлайди, акс ҳолда кескин ёмонлашиши мумкин. Кейинчалик, кўрсатмаларга кўра, жинсий гормонлар, болалар учун эса ўсиш гормони буюрилади. Барча дорилар эндокринолог томонидан танланади, бир таҳлилга эмас, балки фаровонлик ва кўрсаткичлар тўпламига эътибор қаратилади. Адренал этишмовчиликда бўлгани каби, касаллик ва жарроҳлик пайтида глюкокортикоиднинг дозаси вақтинча оширилади. Шу билан бирга, сабаб даволанади: шиш, яллиғланиш, шикастланиш оқибатлари.
- Биринчи навбатда глюкокортикоидларни алмаштириш терапияси
- Адренал компенсациядан кейин левотироксин
- Кўрсаткичларга кўра жинсий гормонлар
- Болаларда ўсиш гормони
- Касаллик ва жарроҳлик пайтида дозани ошириш
- Асосий сабабни даволаш
- Синовларнинг мунтазам мониторинги ва назорати