Уролитиёз нима
Сийдик - бу тузлар эриган эритма: оксалатлар, фосфатлар, уратлар, калций тузлари. Танадаги суюқлик этарли бўлса, тузлар эриган ҳолда қолади ва жимгина йўқ қилинади. Сийдикнинг ҳаддан ташқари консентрацияси ёки кислоталиги ўзгариши билан тузлар кристаллана бошлайди. Кичик кристаллар бир-бирига ёпишади ва аста-секин тош ҳосил бўлади.
Тош буйрак чаноғида бўлиши мумкин, сийдик йўлига тушиши ёки тўғридан-тўғри сийдик пуфагида шаклланиши мумкин. Тошларнинг катталиги ўзгаради - қумдан 1-2 мм гача бўлган йирик мерсан шаклидаги тошлар, улар йиғиш тизимининг шаклига риоя қилади ва деярли бутун буйракни эгаллайди.
Касалликнинг асосий хавфи тошнинг ўзида эмас, балки сийдикнинг чиқишини тўсиб қўйишида. Шу билан бирга, буйрак узаяди, унинг ичидаги босим кучаяди ва тўқималар аста-секин ўлади. Шунинг учун уролитиёзни ҳали оғриқ бўлмаса ҳам, &қуот;кейинроқ&қуот; қолдириб бўлмайди.
Уролитиёзнинг белгилари
Кўринишлар тошнинг қаерда жойлашганига ва сийдик оқимига тўсқинлик қилмаслигига боғлиқ. Кичкина, ҳаракациз буйрак тошлари йиллар давомида ҳеч қандай аломат келтирмаслиги мумкин ва тиббий кўрик пайтида ултратовуш текширувида тасодифан аниқланиши мумкин.
- Пастки орқа қисмида зерикарли, оғриқли оғриқ, одатда бир томонда; жисмоний зўриқиш, оғир ҳайдаш, кўп ичишдан кейин ёмонлашади
- Ён тарафдаги пароксисмал ўткир оғриқ, ёнбош, жинсий аъзолар, соннинг ички қисмига тарқаладиган - буйрак коликаси
- Сийдикдаги қон: сийдик пушти, қизғиш рангга айланади ёки гўшт қийшайган рангга айланади
- Тез-тез ва оғриқли сийиш, нотўғри чақириқлар - агар тош сийдик йўлларининг пастки учдан бир қисмида ёки сийдик пуфагида бўлса.
- Тана ҳолатини ўзгартирганда қайта тикланадиган сийдик оқимининг узилиши сийдик пуфаги тошига хосдир.
- Ҳужум пайтида кўнгил айниши, қусиш, шиширади ва ахлатни ушлаб туриш
- Сийдикда қум ёки майда тошларнинг ўтиши
- Иситма, титроқ, заифлик - қўшимча инфекция белгиси
Муҳим хусусият: оғриқнинг оғирлиги тошнинг ҳажмини акс эттирмайди. Сийдик чиқариш каналида тиқилиб қолган 4-5 мм гача бўлган кичик тош чидаб бўлмас коликага олиб келади ва буйракдаги катта маржон тош умуман оғримаслиги мумкин - ва шу билан бирга органни аста-секин йўқ қилади.
Буйрак коликаси: шифокор келишидан олдин нима қилиш керак
Буйрак санчиғи тош уретерни тўсиб қўйганда пайдо бўлади. Буйракдаги босим кескин кучаяди ва одам қаттиқ оғриқни бошдан кечиради: у осонроқ бўладиган позицияни топа олмайди, у югуради ва тинч ётолмайди. Ҳужум бир неча ўн дақиқадан бир неча соатгача давом этади.
- Тез ёрдам чақиринг ёки тез ёрдам хонасига боринг - колик ўз-ўзидан даволанишни эмас, балки тиббий баҳолашни талаб қилади
- Агар иситмангиз бўлса, иситиш ёстиғини қўлламанг ёки иссиқ ванна қабул қилманг: йирингли яллиғланиш билан, иссиқлик вазиятни кескин ёмонлаштиради.
- &қуот;Тошни ювиш учун&қуот; диуретикларни қабул қилманг ёки кўп миқдорда сув ичманг - бу блокланган буйракдаги босимни оширади.
- Ҳужум қачон бошланганини, қайси томони оғриётганини, сийдикда ҳарорат ва қон борлигини эсланг ёки ёзинг - бу шифокор учун муҳимдир.
Сабаблари ва хавф омиллари
Уролитиёз деярли ҳар доим бир нечта омилларнинг комбинацияси натижасидир: метаболик хусусиятлар, овқатланиш, ичиш режими ва иқлим.
- Суюқликни этарли даражада истеъмол қилиш асосий ва энг бошқариладиган омил ҳисобланади
- Иссиқ иқлим ва очиқ иш: тер орқали суюқлик йўқотилиши сийдикни консентрация қилади
- Ирсият: агар ота-оналар ёки опа-сингиллар тошлари бўлса, хавф сезиларли даражада юқори
- Озиқланиш: ҳайвонларнинг ортиқча оқсиллари, туз, оксалатларга бой овқатлар (отқулоқ, исмалоқ, кучли чой, шоколад)
- Сурункали сийдик йўлларининг инфекциялари - струвит (юқумли) тошларнинг шаклланишига ёрдам беради
- Метаболик касалликлар: подагра ва юқори сийдик кислотаси даражаси, гиперпаратироидизм, семизлик, диабетес меллитус
- Сийдикнинг чиқишига тўсқинлик қилувчи анатомик хусусиятлар: уретеропелвик сегментнинг торайиши, тақа буйраклари, коса дивертикуллари.
- Ўтирган турмуш тарзи ва узоқ вақт ҳаракацизлик
- Калций ва Д витамини қўшимчаларини, баъзи диуретикларни ва сулфаниламидларни назорациз истеъмол қилиш
Тошларнинг турлари ва нима учун муҳимлиги
Даволаш ҳам, олдини олиш ҳам тошнинг кимёвий таркибига боғлиқ. Таркиби ўтган тошни таҳлил қилиш, компютер томографиясидаги зичлик, қон ва сийдикнинг биокимёвий маълумотлари билан аниқланиши мумкин.
- Калций оксалат - энг кенг тарқалган, зич, эрийди, лекин осон эзилади
- Урат - сийдик кислотаси юқори бўлган кислотали сийдикда ҳосил бўлади; дорилар билан ҳақиқатда эритилиши мумкин бўлган ягона тур (ситрат аралашмалари)
- Фосфат - ишқорий сийдикда ўсади, кўпинча инфекция билан боғлиқ
- Струвит (юқумли) - тез ўсади, маржон шаклидаги шаклларни шакллантиришга мойилдир, инфекцияни тозалаш билан бирга бутунлай олиб ташлашни талаб қилади.
- Систин - ноёб, ирсий, доимий такрорланиш билан тавсифланади
Амалий хулоса: агар тош ўз-ўзидан ўтиб кетган бўлса, уни сақлаб қолиш ва таҳлил қилиш учун топшириш керак. Бу тўғри профилактикани танлашнинг ягона йўли ва икки-уч йил ичида янги тошни олмасликдир.
Нима учун уролитиёз хавфли: асоратлар
- Гидронефроз - буйрак тўқималарининг аста-секин нобуд бўлиши билан сийдик чиқаришнинг бузилиши туфайли буйракнинг кенгайиши.
- Ўткир обструктив пиелонефрит - шошилинч аралашувни талаб қиладиган тиқилиб қолган буйракнинг йирингли яллиғланиши.
- Уросепсис - инфекциянинг бутун танага тарқалиши, ҳаёт учун хавфли ҳолат
- Сурункали буйрак касаллиги ва узоқ ёки икки томонлама жараён билан буйрак функциясининг пасайиши
- Буйракнинг қисқариши ва унинг функциясини тўлиқ йўқотиш, органни олиб ташлаш заруратигача
- Буйрак келиб чиқадиган артериал гипертензия
&қуот;Асемптоматик&қуот; мерсан тошлари ҳақида алоҳида айтиб ўтиш керак. Улар зарар кўрмайдилар, чунки улар сийдик оқимига тўлиқ аралашмайдилар, лекин улар доимо яллиғланишни сақлаб, буйракни жимгина йўқ қилади. Бундай тошлар ҳар доим фаол даволанишни талаб қилади.
Диагностика: қандай текширувлар керак
Текширувнинг мақсади нафақат тошни кўриш, балки унинг ҳажмини, аниқ жойлашишини, зичлигини, буйракнинг ҳолатини ва инфекциянинг мавжудлигини тушунишдир. Даволаш усулини танлаш бунга боғлиқ.
- Буйраклар ва сийдик пуфагининг ултратовуш текшируви биринчи ва энг қулай усулдир; буйрак тошлари ва тос суяги кенгайишини яхши кўрсатади
- Сийдик чиқариш тизимининг контрасциз компютер томографияси олтин стандарт ҳисобланади: у деярли ҳар қандай таркибдаги тошларни кўради, зичлиги ва аниқ жойлашишини аниқлайди.
- Сурвей ва экскретор урография - буйракларнинг анатомияси ва экскретор функциясини баҳолаш.
- Сийдикни умумий таҳлил қилиш ва антибиотикларга сезгир бўлган флора учун сийдик маданияти
- Умумий ва биокимёвий қон текшируви: креатинин, карбамид, сийдик кислотаси, калций, электролитлар
- 24 соатлик сийдик тузи тести ва такрорий тошлар учун метаболик профил
- Ўтган тошнинг таркибини таҳлил қилиш
- Динамик нефроссинтиграфия - буйрак қанча функцияни сақлаб қолганлигини баҳолаш керак бўлганда
Даволаш: тош ўз-ўзидан ўтиши мумкин бўлганда
Ҳар бир тошни майдалаш керак эмас. Кичик тошлар ўз-ўзидан ўтиб кетиши мумкин ва бу ҳолда шифокор дори воситаларини қўллаб-қувватлаш билан ҳушёр кутишни буюради.
- 5 мм гача бўлган тошлар кўп ҳолларда ўз-ўзидан ўтади
- 5-7 мм тошлар камроқ тез-тез ўтади ва кузатишни талаб қилади
- 7-8 мм дан катта тошлар камдан-кам ҳолларда ўз-ўзидан чиқади; одатда фаол тактикалар талаб қилинади
Кутиш даврида оғриқ қолдирувчи воситалар ва антиспазмодиклар қўлланилади, сийдик йўлларини бўшаштирувчи ва тошнинг ўтишини осонлаштирадиган дорилар, урат тошлари учун эса эритиш учун ситрат аралашмалари қўлланилади. Мажбурий шарт - бу назорат: агар тош оқилона вақт ичида ўтмаса, яллиғланиш бошланади ёки буйрак кенгаяди, тактика ўзгартирилади.
Тошларни олиб ташлашнинг замонавий усуллари
Бугунги кунда тошлар учун очиқ жарроҳлик камдан-кам ҳолларда амалга оширилади. Асос минимал инвазив усуллар бўлиб, унда тош табиий воситалар ёки понксиён орқали йўқ қилинади ва чиқарилади.
- Ташқи зарба тўлқини литотрипсияси (ЭСВЛ) - тош ташқи томондан қаратилган тўлқин билан, кесмалар ва тешикларсиз эзилади; буйрак тошлари ва паст зичликдаги сийдик йўлларининг юқори учдан бир қисми учун жавоб беради
- Контакт уретеролитотрипси - эндоскоп сийдик йўли орқали сийдик тошига ўтказилади, тош лазер ёки пневматик зонд ёрдамида йўқ қилинади ва олиб ташланади.
- РИРС (ретроград интраренал жарроҳлик) - буйракнинг ўзига мослашувчан уретерореноскоп киритилади, тош лазер билан майдаланади; битта кесиксиз усул
- Перкутан нефролитотрипсия (ПНЛ) ва мини-перк - пастки орқа қисмидаги понксиён орқали бир сантиметр кенглигида; катта ва мерсан шаклидаги тошлар учун асосий усул
- Лапароскопик уретеролитотомия - эндоскопик усуллар самарасиз бўлган катта таъсирланган сийдик йўли тошлари учун.
- Уретерал стентлаш ва тери орқали нефростомия - тошни олиб ташламанг, аммо буйрак блокадаси ва инфекцияси бўлса, сийдик чиқаришни шошилинч равишда тикланг.
Усулни танлаш уролог томонидан тошнинг катталиги, зичлиги ва жойлашиши, сийдик йўлларининг анатомияси, буйракнинг ҳолати ва бирга келадиган касалликлар асосида амалга оширилади. Кўпинча комбинация қўлланилади: биринчи навбатда стент ва антибиотик терапияси, кейин режалаштирилган парчаланиш.
Олдини олиш: тошларни қайтадан қандай қилиб олдини олиш керак
Уролитиёз қайталанишга мойил: олдини олмасдан, беморларнинг муҳим қисми бир неча йил ичида янги тошга дуч келади. Олдини олиш тошнинг таркибига ва метаболик текширув натижаларига асосланади.
- Кунига камида 2-2,5 литр сийдик ҳажмига эътибор қаратиб, этарли миқдорда суюқлик ичиш; ёз ойларида ва иссиқда ишлаганда, ҳажми ортади
- Кун давомида суюқликни, шу жумладан кечаси бир стакан сувни тақсимланг - сийдик тунда энг кўп консентрацияланади
- Тузни чеклаш: ортиқча натрий сийдик билан калцийнинг чиқарилишини оширади
- Ҳайвонларнинг оқсилларини, айниқса урат тошлари билан суиистеъмол қилманг
- Оксалат тошлари учун - отқулоқ, исмалоқ, лавлаги, ёнғоқлар, кучли чой ва шоколадни ўртача даражада чекланг, аммо озиқ-овқатда калцийдан воз кечманг.
- Урат тошлари учун - сийдик кислотасини назорат қилиш, подаграни даволаш, шифокор кўрсатмаси бўйича ситрат препаратларини қўллаш.
- Сийдик чиқариш йўллари инфекцияларини ўз вақтида даволаш
- Йилига камида бир марта ултратовуш текшируви ва сийдик таҳлилини кузатиш, ва такрорий курс бўлса - индивидуал жадвалга мувофиқ.
Тошкентда сийдик тош касаллиги қаерда даволанади
Агар сизда буйрак тошлари бўлса, нафақат уролог, балки барча керакли жиҳозлар мавжуд бўлган клиникага бориш муҳимдир: компютер томографияси, масофадан майдалаш учун литотриптер, лазерли эндоскопик стенд, тери ости операциялари учун шароитлар ва шифохона.
Пойтахтимизда бундай даволаш ишлари, хусусан, “УРОЛОГИК КОМПЛЕКС” тиббиёт маркази ва “Тошкент Тиббиёт маркази Парк” клиникасида амалга оширилмоқда. Бу эрда сиз клиникадан клиникага ўтмасдан, урологнинг дастлабки учрашувидан ва текширувдан тошни майдалаш ва кейинги кузатувга ўтишингиз мумкин.
Учрашувни тайинлашда нимани аниқлаштириш мантиқий: қандай майдалаш усуллари мавжуд, операция касалхонага ётқизилган куни амалга ошириладими, дастлабки тайёргарлик зарурми ва тошни олиб ташлашдан кейин кузатув қандай ташкил этилган. Иккала клиниканинг алоқалари ва онлайн рўйхатдан ўтиш шакли қуйида ушбу саҳифада жойлашган.
