Гидронефроз нима ва у қандай ривожланади?
Буйрак доимий равишда сийдик ишлаб чиқаради, у каликслар ва тос бўшлиғида тўпланади, сўнгра сийдик йўллари орқали сийдик пуфагига оқиб ўтади. Агар бу йўлда тўсиқ пайдо бўлса, сийдик оқишда давом этади, лекин ташқарига чиқа олмайди: тос бўшлиғидаги босим кучаяди, у чўзилиб кетади.
Кўтарилган босим буйрак тўқималарига узатилади. Биринчидан, унинг сийдикни консентрациялаш қобилияти азобланади, кейин нефронлар, буйракнинг функционал бирликлари ўлишни бошлайди. Вақт ўтиши билан буйрак паренхимаси ингичка бўлиб, унинг ўрнида сийдик билан тўлдирилган ингичка деворли қоп ҳосил бўлади.
Ушбу жараённинг тезлиги тўсиқнинг даражаси ва табиатига боғлиқ. Тўлиқ ўткир блокада билан бир неча ҳафта давомида қайтарилмас ўзгаришлар ривожланади, қисман сурункали блокада - ойлар ва йиллар давомида.
Гидронефрознинг сабаблари
Сабаблари одатда туғма ва орттирилган, шунингдек, ички (сийдик йўллари ичида) ва ташқи (ташқаридан сиқилиш) бўлинади.
- Утереропелвик сегментнинг конженитал торайиши болалар ва ёшларда энг кўп учрайдиган сабабдир
- Тос бўшлиғидан чиқишда уретерни сиқиб чиқарадиган қўшимча томир
- Буйрак ёки сийдик йўлларида тош
- Яллиғланиш, травма, узоқ муддатли тош шаклланиши ёки олдинги операциялардан кейин сийдик йўлларининг сикатрисиал стриктураси
- Весикоуретерал рефлюкс
- Уретероселе ва сийдик йўлларининг бошқа аномалиялари
- Простата аденомаси, сийдик йўлларининг стриктураси, сийдик пуфаги бўйинининг склерози - икки томонлама гидронефрозни келтириб чиқаради.
- Сийдик чиқариш йўллари, сийдик пуфаги, тос аъзоларининг ўсмалари
- Ретроперитонеал фиброз
- Ҳомиладорлик - сийдик йўлларининг бачадон томонидан сиқилиши туфайли физиологик кенгайиш
- Нейроген сийдик пуфаги
Семптомлар
Гидронефрознинг асосий хусусияти шикоятларнинг камлигидир. Секин ривожланиш билан буйрак аста-секин чўзилади ва тананинг мослашишга вақти бор.
- Пастки орқа қисмида зерикарли, оғриқли оғриқ ёки оғирлик, баъзида юк билан аниқ алоқаси йўқ
- Пароксисмал оғриқ, агар сабаб тош бўлса
- Кўп миқдорда суюқлик ичишдан кейин оғриқ кучаяди
- Аниқ кенгайиш билан гипохондриюмда пайпасланадиган шаклланиш
- Сийдикдаги қон
- Қон босимининг ошиши
- Сийдик чиқариш йўлларининг такрорий инфекциялари
- Икки томонлама лезёнлар учун умумий симптомлар: заифлик, кўнгил айниши, шишиш, сийдик чиқаришнинг камайиши
- Болаларда - ўсишнинг кечикиши, ҳеч қандай сабабсиз ҳароратнинг такрорий кўтарилиши, қорин оғриғи
Диагностика
- Буйракларнинг ултратовуш текшируви - кенгайишни аниқлайди ва паренхиманинг қалинлигини баҳолашга имкон беради.
- КТ урографияси - обструкция даражасини ва сабабини аниқлайди
- Чиқарувчи урография - чиқариш функциясини баҳолайди
- Динамик нефроссинтиграфия асосий тадқиқот бўлиб, у буйракнинг қанчалик функциясини сақлаб қолганлигини ва ҳақиқий обструкция мавжудлигини кўрсатади.
- Ретроград уретеропелография - операциядан олдин торайиш даражасини аниқ визуализация қилиш
- МРИ урографияси - контрастли интолеранс ёки болаларда
- Креатинин, карбамид, қон электролитлари
- Умумий таҳлил ва сийдик маданияти
- Вақт ўтиши билан қон босимини ўлчаш
Текширувнинг асосий саволи &қуот;тос бўшлиғи қанчалик кенгайганлиги&қуот; эмас, балки &қуот;буйрак функцияси сақланиб қоладими ва у ёмонлашишда давом этадими&қуот;. Бу операция керакми ва қандай турдаги жавобга боғлиқ.
Даволаш
Гидронефрозни даволаш ҳар доим сабабга қаратилган. Тос бўшлиғининг катталашишини таблеткалар ёки ўтлар билан даволаш мумкин эмас.
- Уретерал стентлаш - сийдик чиқаришни тез тиклаш, кўпинча биринчи босқич сифатида
- Перкутан нефростомия - инфекцияланган гидронефроз ёки стент қўйишнинг иложи бўлмаса, пастки орқа понксиён орқали буйракни дренажлаш.
- Тўсиқни келтириб чиқарган тошни олиб ташлаш - контактни майдалаш, ЭСВЛ ёки тери орқали жарроҳлик.
- Лапароскопик пелопластика - торайган уретеропелвик сегментни қайта тиклаш; туғма обструкция учун замонавий стандарт
- Очиқ уретеропелоанастомоз - мураккаб анатомия ёки такрорий аралашувлар учун
- Уретероцистоностомия - сийдик пуфагининг пастки қисми шикастланганда сийдик пуфагига трансплантация қилиш.
- Балон кенгайиши ва уретер стриктурасининг бугиенажи - қисқа торайишлар учун
- Простата аденомаси ёки сийдик йўлларининг стриктурасини даволаш - сийдик пуфагининг чиқиши обструкцияси натижасида юзага келган икки томонлама гидронефроз билан.
- Нефректомия - буйрак бутунлай йўқолган ва инфекция ёки гипертензия манбаи бўлса, уни олиб ташлаш.
Прогноз ва натижага нима таъсир қилади
- Тўсиқ қанчалик тез бартараф этилса, функцияни тиклаш имконияти шунчалик катта бўлади.
- Ултратовуш текширувида юпқа паренхима ва синтиграфияда функсиянинг паст фоизи қайтарилмас ўзгаришларнинг белгисидир.
- Муваффақиятли операциядан сўнг, тос бўшлиғининг кенгайиши дарҳол камаймайди ва қисман сақланиб қолиши мумкин - бу ҳар доим ҳам муваффақияцизликни англатмайди.
- Операциядан кейин бир неча йил давомида кузатув талаб этилади: стриктуранинг такрорланиши мумкин
- Икки томонлама жараён билан прогноз умумий буйрак функцияси билан белгиланади
Тошкентда гидронефроз қаерда даволанади
Гидронефроз обструкция даражасини аниқ ташхислашни ва буйраклар фаолиятини баҳолашни талаб қилади ва даволаш кўпинча реконструктив жарроҳлик - пелопластика ёки сийдик йўлларининг трансплантациясини ўз ичига олади.
Пойтахтимизда гидронефрозни текшириш ва даволаш, жумладан, стентлаш, нефростома ва лапароскопик пелопластика УРОЛОГИС СОМПЛЕХ тиббиёт маркази ва “Тошкент Тиббиёт маркази Парк” клиникасида амалга оширилмоқда.
Агар ултратовушда гидронефроз тасодифан аниқланса ва сизни ҳеч нарса ташвишга солмаса, бу ташрифни кечиктириш учун сабаб эмас. Бунинг сабаби қанчалик тез аниқланса, буйракни сақлаб қолиш имконияти шунчалик юқори бўлади. Клиника алоқалари қуйида келтирилган.
