Қачон эҳтиёт бўлиш керак
Балоғат ёши турли даврларда бошланади ва кеч бошланиши кўпинча оилада содир бўлади: ўсмирнинг отаси ёки онаси ҳам худди шундай тажрибага эга. Шифокорлар аниқ чегараларга эътибор беришади. Қизларда, агар 13 ёшда сут безлари катталашмаса ёки 15 ёшда ҳайз кўрмаса, шунингдек, ҳайз кўрмасдан ривожланиш бошланганидан бери беш йилдан кўпроқ вақт ўтган бўлса, бу ташвишлидир. Ўғил болаларда - агар 14 ёшга келиб мояклар катталашмаган бўлса ёки жараён бошланган, лекин тўхтаган бўлса. Қўшимча мезон - бу ривожланишнинг пастлиги ва йиллик ўсиш суръати.
- Қизлар: 13 ёшгача кўкрак ўсиши йўқ
- Қизлар: 15 ёшгача ҳайз кўрмайди
- Ўғил болалар: 14 ёшгача мояк катталашмайди
- Бошланган ривожланишни тўхтатиш
- Ўсиш даражаси ёшга нисбатан одатдагидан паст
- Тиббий ёзувда ўсиш эгри чизиғидан орқада қолинг
Сабаблари
Энг кенг тарқалган вариант - бу ўсиш ва балоғатга этишнинг конституциявий кечикиши, оилавий мойиллик билан меъёрнинг бир варианти. Иккинчи гуруҳ - функционал сабаблар, организм ресурсларнинг этишмаслиги туфайли камолотни кечиктирганда: сурункали ичак касалликлари, буйраклар, юрак, çöляк касаллиги, оғир вазн йўқотиш, овқатланишнинг бузилиши, юқори таъсирли спорт турлари, даволанмаган ҳипотироидизм. Учинчиси - тартибга солиш тизимининг ўзи касалликлари: гипофиз этишмовчилиги, ўсмалар, радиация таъсири, конженитал синдромлар, шунингдек, жинсий безларнинг бирламчи этишмовчилиги, шу жумладан хромосома хусусиятларига эга.
- Оилавий мойиллик билан конституциявий кечикиш
- Сурункали касалликлар ва малабсорбция
- Оғирликни йўқотиш ва овқатланишнинг бузилиши
- Кучли спорт машғулотлари
- Ҳипотироидизм ва бошқа эндокрин касалликлар
- Шишлар ва гипофиз этишмовчилиги
- Бирламчи мояк ёки тухумдон этишмовчилиги
- Хромосома синдромлари
Ўсмир буни қандай ҳис қилади?
Муаммонинг тиббий томони кўпинча психологик билан солиштирганда фонга ўтади. Ўсмир синфдошларига қараганда пастроқ, ёшроқ кўринади, масхараланади, эчиниш хоналари ва спорт машғулотларидан қочади, ўзини ташлаб кетади ва ёмонроқ ўқийди. Ота-оналар бу тажрибаларни ҳамма нарса ўз-ўзидан пайдо бўлади деган иборалар билан қадрламасликлари муҳимдир. Тана билан нима содир бўлаётганини тушунтириш, аниқ текшириш режаси ва кейинги ташриф учун вақт оралиғи ташвишнинг муҳим қисмини энгиллаштиради. Агар сизнинг кайфиятингиз доимий равишда тушкунликка тушиб қолса, ўзингизнинг фойдасизлигингиз ёки ўзингизга зарар этказиш ҳақида фикрлар мавжуд бўлса, сизга кечиктирмасдан психолог ёки психиатрнинг ёрдами керак.
- Ўзини тенгдошларидан фарқ қилиш
- Спорт ва кийиниш хоналаридан қочиш
- Ўз-ўзини ҳурмат қилиш ва академик кўрсаткичларнинг пасайиши
- Ота-оналардаги ташвиш ва болага босим
- Аниқ имтиҳон режасининг афзалликлари
- Агар сизнинг кайфиятингиз доимий равишда паст бўлса, мутахассисдан ёрдам сўранг
Сўров
Шифокор бўйни, вазнни, тана нисбатларини, жинсий ривожланиш босқичини, ҳид ҳиссини баҳолайди ва ташқи жинсий аъзоларни текширади. Суяк ёшини аниқлаш учун қўлнинг рентгенограммаси талаб қилинади: конституциявий кечикиш билан у паспорт ёшидан орқада қолади, бу эса ўсиш учун захирани аниқ таъминлайди. Кейинчалик, ЛҲ, ФШ, ўғил болаларда тестостерон ва қизларда эстрадиол аниқланади, сурункали касалликларни истисно қилиш учун ЦҲ, пролактин ва умумий тестлар қўшилади. Паст ЛҲ ва ФШ комбинацияси гипофиз безидаги муаммони кўрсатади, юқори даражалар жинсий безларнинг этишмовчилигини кўрсатади. Кўрсаткичларга кўра, карётип, гипофиз безининг МРИ ва тос аъзоларининг ултратовуш текшируви буюрилади.
- Бўйи, вазни ва ривожланиш босқичини баҳолаш
- Суяк ёши учун қўлнинг рентгенограммаси
- ЛҲ, ФШ, тестостерон ёки эстрадиол
- ЦҲ, пролактин, умумий қон рўйхати
- Çöляк касаллиги учун скрининг ва кўрсатилгандек буйрак функциясини баҳолаш
- Агар хромосома сабаб шубҳа қилинган бўлса, карётип
- Кўрсаткичлар бўйича гипофиз безининг МРИ ва тос аъзоларининг ултратовуш текшируви
Даволаш ва прогноз
Конституциявий кечикиш билан кўпинча даволаниш талаб этилмайди: олти ойдан кейин тушунтириш, кузатиш ва қайта текшириш этарли. Агар ўсмир оғир кечикишни бошдан кечираётган бўлса, паст дозада жинсий гормонларнинг қисқа курси мумкин, бу ривожланишни қўзғатади ва якуний баландликни камайтирмасдан ўсишни тезлаштиради; Бундай даволаниш фақат педиатрик эндокринолог томонидан белгиланади. Функционал сабабларга кўра, асосий нарса овқатланишни тиклаш, асосий касалликни даволаш ва юкни кўриб чиқишдир. Гипофиз бези ёки жинсий безларнинг этишмовчилиги бўлса, узоқ муддатли алмаштириш терапияси ўтказилади ва келажакда туғилиш масалалари алоҳида муҳокама қилинади.
- 6 ойдан кейин кузатув ва қайта баҳолаш
- Эндокринолог томонидан тайинланган гормонларнинг қисқа курси
- Озиқланиш ва тана вазнини нормаллаштириш
- Ҳаддан ташқари спорт фаоллигини камайтириш
- Ҳипотироидизм ва сурункали касалликларни даволаш
- Етишмовчилик учун узоқ муддатли алмаштириш терапияси
- Ўсмирлар ва оилаларга психологик ёрдам
