Оддий деб ҳисобланган нарса ва эрта ривожланиш деб ҳисобланадиган нарса
Одатда, қизларда балоғатга этишнинг дастлабки белгилари 8 ёшдан кейин сут безлари ўсиши билан, ўғил болаларда эса 9 ёшдан кейин мояклар катталашиши билан намоён бўлади. Ушбу саналардан олдин бошланган ҳар қандай нарса эрта ҳисобланади ва баҳолашни талаб қилади. Алоҳида-алоҳида, изоляция қилинган вариантлар ажралиб туради: фақат бошқа белгиларсиз чақалоқдаги кўкрак кенгайиши ёки фақат эрта соч ўсиши. Улар кўпинча ривожланмайди ва фақат кузатишни талаб қилади. Шифокор учун асосий кўрсатмалар битта белги эмас, балки ўзгаришларнинг ўсиш суръати, ўсиш суръатлари ва суяк ёши.
- Қизлар: 8 ёшгача бўлган белгилар
- Ўғил болалар: 9 ёшдан олдинги белгилар
- Изоляция қилинган теларх - фақат кўкрак ўсиши
- Изоляция қилинган адренарх - фақат соч ўсиши
- Муҳими, фақат битта аломат эмас, ривожланиш тезлиги
Сабаблари
Бутун гипоталамус-гипофиз-жинсий безлар занжири муддатидан олдин ёқилганда марказий шакл ва жинсий гормонлар буйрак усти безлари, тухумдонлар, мояклар ёки бу занжирдан ташқаридаги ўсимта томонидан ишлаб чиқарилган периферик шакл мавжуд. Қизларда марказий шакл кўпинча аниқ сабабга эга эмас ва ирсий хусусиятлар ва семириш билан боғлиқ. Ўғил болаларда бу кўпинча марказий асаб тизимининг шикастланишини кўрсатади, шунинг учун текширув янада чуқурроқ ўтказилади. Периферик шакллар адренал кортекснинг конженитал дисфункцияси, гормонал фаол ўсмалар, тухумдон кисталари ва гормонал дорилар билан тасодифий алоқа қилишдан келиб чиқади.
- Белгиланган сабабсиз марказий шакл
- Миянинг ўсмалари ва малформацияси
- Жароҳатларнинг, инфекцияларнинг, марказий асаб тизимининг нурланишининг оқибатлари
- Адренал кортекснинг конженитал дисфункцияси
- Гормонал фаол ўсмалар ва кистлар
- Гормонал кремлар ва препаратлар билан алоқа қилиш
- Семизлик эрта бошланиши омили сифатида
- Ирсий мойиллик
У ўзини қандай намоён қилади?
Қизларда одатда пайдо бўладиган биринчи нарса - бу сут безларининг кенгайиши, баъзида оғриқлар, кейин пубик ва қўлтиқ ости туклари пайдо бўлади, тернинг ҳиди ўзгаради, акне ва кайфият ўзгариши мумкин. Ҳайз кўриш кейинроқ бошланиши мумкин. Ўғил болаларда мояклар ва жинсий олат катталашади, овоз қўполроқ бўлади, юз ва танада туклар ўсади, акне пайдо бўлади. Иккала жинсда ҳам ўсиш кескин тезлашади, бола синфдаги энг баланд бўйли бўлади. Муҳим психологик жиҳат - ташқи кўриниш ва ёш ўртасидаги номувофиқлик, бу боланинг тенгдошлари орасида бўлишини қийинлаштиради.
- Қиз болада сут безлари катталашган
- Ўғил болада мояклар ва жинсий олатни катталашиши
- Пубик ва қўлтиқ остидаги сочлар
- Катталар типидаги тер ҳиди, акне
- Ўсишнинг кескин тезлашиши
- Эрта ҳайз кўриш
- Ҳиссий беқарорлик
Қандай текширувлар керак
Шифокор баландлик ва вазнни ўлчайди, жинсий ривожланиш босқичини баҳолайди ва олдинги ўлчовлар асосида ўсиш эгри чизиғини тузади. Асосий тадқиқот бу суяк ёшини аниқлаш учун қўлнинг рентгенограммаси: ҳақиқий эрта этуклик билан у паспорт ёшидан олдинда. Кейинчалик, ЛҲ ва ФШ, агар керак бўлса, намуна, шунингдек эстрадиол ёки тестостерон билан аниқланади; бу маълумотлар марказий шаклни периферик шаклдан ажратиш имконини беради. Қизлар бачадон ва тухумдонларнинг ултратовуш текширувидан ўтадилар, ўғил болалар - мояклар ултратовуш текширувидан ўтадилар. Агар марказий шакл тасдиқланса, миянинг МРИси буюрилади.
- Ўсиш ва ривожланиш босқичини баҳолаш
- Суяк ёшини аниқлаш учун қўлнинг рентгенограммаси
- ЛҲ ва ФШ, агар керак бўлса, стимуляция тести
- Эстрадиол ёки тестостерон
- Кўрсаткичлар бўйича ЦҲ ва адренал гормонлар
- Бачадон ва тухумдонларнинг ултратовуш текшируви ёки мояклар ултратовуш текшируви
- Марказий шакл билан миянинг МРИ
Даволаш ва кузатиш
Тактикалар ривожланиш шакли ва тезлигига боғлиқ. Секин-аста юзага келадиган изоляция қилинган вариантлар учун бир неча ойдан кейин қайта баҳолаш билан кузатиш кифоя. Тез ривожланаётган ва ўсиш прогнозини ёмонлаштирадиган марказий шаклда, ҳипофиз безининг фаолиятини вақтинча тўхтатувчи препаратлар қўлланилади; улар жадвалга мувофиқ киритилади ва бола мос ёшга этганида тўхтатилади, шундан сўнг камолот қайта бошланади. Периферик шаклларда сабаб даволанади: шиш чиқарилади; туғма адренал дисфункция бўлса, алмаштириш терапияси танланади. Бола ва оилани психологик қўллаб-қувватлаш ҳам муҳимдир.
- Секин бошланган шаклларни кузатиш
- Марказий шаклда камолотга тўсқинлик қиладиган дорилар
- Гормонал фаол ўсимтани олиб ташлаш
- Адренал дисфункцияни алмаштириш терапияси
- Гормонал дорилар билан алоқа қилишдан сақланиш
- Вақт ўтиши билан ўсиш ва суяк ёшини кузатиш
- Болага психологик ёрдам
- Ортиқча вазн билан ишлаш