У қандай ишлайди ва қандай шаклларда келади
Одатда, гипоталамус антидиуретик гормон деб ҳам аталадиган вазопрессин ишлаб чиқаради ва гипофиз бези уни қонга чиқаради. Гормон буйракларнинг сувни танага қайтаришига олиб келади, шунинг учун сийдик консентрацияланади. Агар вазопрессин этарли бўлмаса ёки буйраклар буни эшитмаса, сийдикда сув деярли тўсқинликсиз қолади. Гормон ишлаб чиқариш таъсирланганда марказий шакл ва буйрак каналчалари сезгир бўлмаганда нефрогеник шакл мавжуд. Алоҳида-алоҳида, биз ҳомиладорликнинг вақтинчалик вариантини ва бирламчи полидипсияни кўриб чиқамиз, унда одам ортиқча суюқлик ичади.
- Марказий шакл - вазопрессин этишмовчилиги
- Нефроген - буйракларнинг гормонга бефарқлиги
- Ҳомиладор аёлларнинг шакли вақтинчалик, туғруқдан кейин йўқолади
- Бирламчи полидипсия - касалликсиз ортиқча ичиш
- Ўртача йўқотишлар билан қисман шакллар мумкин
Сабаблари ва хавф омиллари
Марказий шакл кўпинча нейрохирургия операциялари, травматик мия шикастланишлари, гипофиз безидаги ўсмалар ва кисталар, яллиғланиш ва отоиммüн жараёнлар билан ривожланади, камроқ ҳолларда ирсийдир ёки аниқ сабабсиз қолади. Нефрогеник шакл ирсий рецепторлари нуқсонлари, литюм препаратларини узоқ муддат қўллаш, сурункали буйрак касаллиги, калцийнинг доимий кўпайиши ёки қонда калийнинг камайиши билан юзага келади. Болаларда ирсий вариантлар эрта пайдо бўлади, заиф вазн ортиши, қусиш ва аниқ сабабсиз иситма.
- Гипофиз безидаги операциялар ва шикастланишлар
- Гипоталамус-гипофиз минтақасининг ўсмалари ва кисталари
- Отоиммüн ва яллиғланишли лезёнлар
- Ирсий шакллар
- Литюм препаратларини узоқ муддатли қўллаш
- Сурункали буйрак касаллиги
- Юқори калций ва паст қон калий
- Ҳомиладорлик
Семптомлар
Иккита асосий белги - бу жуда катта миқдордаги сийдик ва сўндирилмайдиган ташналик. Сийдик деярли шаффоф, ҳидсиз, одам кечаси бир неча марта туради ва кун давомида у бир шиша сув билан ажралиб турмайди ва совуқ сувни афзал кўради. Туалетга доимий саёҳатлар туфайли уйқу бузилади, чарчоқ, асабийлашиш, қуруқ тери ва шиллиқ пардалар пайдо бўлади. Ёш болаларда расм бошқача: ташвиш, ичиш фойдасига овқатланишдан бош тортиш, қусиш, ич қотиши, ёмон вазн ортиши, ҳароратнинг такрорий кўтарилиши. Сувга кириш чекланган бўлса, хавфли сувсизланиш тезда ривожланади.
- Кунига 3 литрдан ортиқ энгил сийдик чиқариш
- Доимий кучли ташналик, совуқ сувга интилиш
- Тез-тез кечаси сийиш
- Қуруқ тери ва шиллиқ пардалар
- Заифлик, бош оғриғи, асабийлашиш
- Болаларда - қусиш, ич қотиши, заиф вазн ортиши
Диагностика
Биринчидан, улар энг кўп учрайдиган нарсани - диабетес меллитусни истисно қиладилар: улар қон глюкозасини ўлчайдилар ва сийдикда шакарни қидирадилар. Кейин сийдикнинг кунлик ҳажми ва унинг ўзига хос оғирлиги баҳоланади: диабет инсипидусида сийдик доимий равишда суюлтирилади. Асосий қадам қон ва сийдик осмоляллиги ва натрий даражасини бир вақтнинг ўзида аниқлашдир ва агар расм ноаниқ бўлса, марказий ва буйрак шаклларини фарқлаш учун шифохонада шифокор назорати остида, баъзида вазопрессин аналогини юбориш билан суюқликни чеклаш тести ўтказилади. Агар марказий шакл тасдиқланса, гипофиз безининг МРГ қилиш керак.
- Қон глюкоза, сийдик шакар тести
- Сийдикнинг кунлик ҳажми ва солиштирма оғирлиги
- Натрий, калий, калций, қон креатинини
- Қон ва сийдикнинг осмоляллиги
- Шифокор назорати остида қуруқ овқатланиш тести
- Марказий шаклга эга бўлган гипофиз безининг МРИ
- Буйрак шаклига шубҳа бўлса, буйракларнинг ултратовуш текшируви
Даволаш
Марказий шаклда вазопрессиннинг синтетик аналоги планшетлар, сублингуал шакллар ёки бузадиган амаллар шаклида буюрилади - дозани сийдик миқдори, фаровонлик ва натрий даражасига эътибор қаратган ҳолда эндокринолог танлайди. Сувга бепул кириш ҳар доим талаб қилинади. Нефроженик шаклда алмаштириш терапияси самарасиз: сабабни даволаш, шифокор билан маслаҳатлашган ҳолда литюм препаратларини тўхтатиш, калций ва калийни созлаш, чекланган туз ва оқсилли диетани ва сийдик ҳажмини парадоксал равишда камайтирадиган диуретикларнинг айрим гуруҳларини қўллаш. Беморга ташхис ҳақида маълумотни ўзи билан олиб юриш фойдалидир.
- Марказий шаклдаги вазопрессиннинг аналоги
- Сувга доимий равишда бепул кириш
- Шиш ёки асосий касалликни даволаш
- Шифокорнинг қарорига биноан литюм препаратларини бекор қилиш ёки алмаштириш
- Буйрак касаллиги учун тузни чеклаш диетаси
- Қондаги натрий ва сийдик миқдорини назорат қилиш
- Эндокринологнинг кузатуви ва агар керак бўлса, МРИни такрорланг
