Бирламчи ва иккиламчи шакллар
Аддисон касаллиги деб аталадиган асосий шаклда буйрак усти безларининг ўзи таъсир қилади. Бунга жавобан гипофиз бези интенсив равишда АСТҲ ишлаб чиқаради ва унинг ортиқча бўлиши терининг пигмент ҳужайраларини рағбатлантиради - шунинг учун характерли қорайиш. Одатда алдостерон ҳам камаяди, шунинг учун натрий йўқолади, қон босими пасаяди ва шўр овқатлар учун иштиёқ пайдо бўлади. Иккиламчи шаклда гипофиз бези азобланади: АСТҲ паст, кортизол паст, лекин алдостерон ишлаб чиқариш сақланиб қолади ва тери қорайиши йўқ. Иккиламчи шаклнинг энг кенг тарқалган сабаби узоқ муддатли глюкокортикоидларни кескин олиб ташлашдир.
- Бирламчи шакл: буйрак усти безларининг шикастланиши, терининг қорайиши
- Иккиламчи шакл: АСТҲ этишмаслиги, нормал тери ранги
- Отоиммüн шикастланиш асосий шаклнинг кенг тарқалган сабабидир
- Адренал туберкулёз
- Глюкокортикоидларни кескин олиб ташлаш иккиламчи шаклнинг кенг тарқалган сабабидир
- Оғир инфекциялар пайтида буйрак усти безларига қон кетиши
Ривожланиш учун бир неча ой давом этадиган аломатлар
Касаллик сезилмасдан бошланади. Одам дам олгандан кейин ҳам кетмайдиган чарчоқнинг кучайишини, иштаҳа ва вазн йўқотишини, кўнгил айниши, қорин оғриғи эпизодларини, тик турганда бош айланишини қайд этади. Тузли овқатлар учун ғайриоддий истак пайдо бўлади. Бирламчи шаклда тери бронза рангга эга бўлади, кафтлар, тирсаклар, операциядан кейинги чандиқлар, тиш гўшти ва ёноқ шиллиқ қавати қораяди. Аёллар қўлтиқ ости ва пубик соҳада соч тўкилиши ҳақида хабар беришади. Болаларда ўсиш секинлашиши ва қусиш кузатилиши мумкин. Бу белгиларнинг барчаси ортиқча иш билан боғлиқ бўлиши мумкин, шунинг учун уларни шифокорга этказиш жуда муҳимдир.
- Доимий заифлик ва чарчоқ
- Оғирлик ва иштаҳани йўқотиш
- Кўнгил айниши, қусиш, қорин оғриғи
- Бош айланиши ва паст қон босими
- Тузли истаклар
- Бирламчи шаклда тери ва шиллиқ пардаларнинг қорайиши
- Кайфиятнинг пасайиши ва асабийлашиш
Адренал инқироз: фавқулодда вазият
Кортизолга бўлган эҳтиёж кескин ошганида ва тана уни қондира олмаганида инқироз ривожланади: юқори иситма билан инфекцияланганда, қусиш билан ичак инфекцияси, шикастланиш, жарроҳлик ёки дори ўтказиб юборилганда. Вазият тезда ёмонлашади: заифлик, қусиш ва диарея кучаяди, қон босими кескин пасаяди, кучли қорин оғриғи, тартибсизлик ва онгни йўқотиши мумкин. Бу ҳаёт учун таҳдид, дарҳол ёрдам керак. Касаллик ташхиси қўйилган одамлар касаллик ва илгари ўқитилган яқинлари ҳақидаги маълумотлар билан картани олиб юришлари керак.
- Провокаторлар: инфекция, қусиш, травма, жарроҳлик, ўтказиб юборилган дори
- Тўсатдан заифлик ва қон босимининг пасайиши
- Қусиш, диарея, сувсизланиш
- Қорин ва бел оғриғи
- Чалкашлик ва онгни йўқотиш
- Тез ёрдам чақириш 103
Диагностика
Бунинг асоси эрталаб кортизолни АСТҲ билан бирга аниқлашдир: юқори АСТҲ билан паст кортизол бирламчи шаклни, паст АСТҲ билан - иккиламчи шаклни кўрсатади. Шубҳали ҳолатларда адренал захирани кўрсатадиган стимуляция тести ўтказилади. Бундан ташқари, натрий, калий, глюкоза ва буйраклар фаолияти баҳоланади. Бирламчи шаклнинг сабабини аниқлаш учун антикорлар текширилади ва буйрак усти безларини тасвирлаш амалга оширилади ва иккиламчи шаклда гипофиз безининг МРГ амалга оширилади. Синовлардан олдин шифокор қабул қилинган барча дори-дармонларни аниқлайди, чунки улар натижага таъсир қилади.
- Эрталаб кортизол ва АСТҲ
- Стимуляция тести
- Натрий, калий, глюкоза, креатинин
- Шубҳали отоиммüн лезёнлар учун антикорлар
- Буйрак усти безларининг ултратовуш ёки томографияси
- Иккиламчи шаклда гипофиз безининг МРИ
Ташхис билан даволаш ва ҳаёт қоидалари
Даволаш алмаштириш ва умрбод бўлади: препарат этишмаётган кортизол ўрнини босади, доз табиий ритмга тақлид қилиб, кун давомида тақсимланади. Бирламчи шаклда минералокортикоид қўшимча равишда буюрилади ва тузни чеклашнинг ҳожати йўқ. Энг муҳим қоида - бу касаллик кунининг қоидаси: иситма, инфекция, шикастланиш ёки операцияга тайёргарлик кўрилганда, доза шифокор билан олдиндан келишилган схема бўйича вақтинча оширилади. Агар қусиш бўлса, планшетлар сўрилмайди ва инъэкция шакли ёки шошилинч касалхонага ётқизиш талаб этилади. Сиз ҳеч қандай ҳолатда препаратни ўзингиз қабул қилишни тўхтата олмайсиз.
- Шифокор режимига мувофиқ умрбод алмаштириш терапияси
- Бирламчи шаклда минералокортикоид
- Касаллик, иситма, жарроҳлик учун дозани ошириш
- Кусиш ҳолатларида уйда препаратнинг инъэкцион шакли
- Ташхис ҳақида маълумотга эга карта ёки билагузук
- Яқинларингизга инқирозда нима қилишни ўргатиш
- Эндокринолог томонидан мунтазам текширувлар