Протрусион нима ва у чуррадан қандай фарқ қилади?
Интервертебрал диск зич толали ҳалқадан ва амортизатор вазифасини бажарадиган юмшоқ пулпоз ядродан иборат. Ёши ва ортиқча юкланиши билан диск сувни йўқотади, ҳалқада микро ёриқлар пайдо бўлади ва у бўртиб кета бошлайди. Агар ҳалқанинг ташқи толалари бузилмаган бўлса, улар протрусион ҳақида гапиради. Ядро материали ҳалқанинг ёрилиши орқали чиқиб кетганда, чурра (экструзия) ҳосил бўлади. МРИ ҳисоботларида протрусион ҳажми ва йўналиши бўйича тавсифланади: марказий, парамедиан, фораминал. Протрусионнинг катталиги ҳар доим ҳам оғриқнинг оғирлигига мос келмайди.
- Думалоқ (диффуз) - диск атрофи бўйлаб бир хил бўртиб чиқади
- Марказий (медиан) - орқа мия канали томон
- Парамедиан - марказнинг ён томонига, умуртқа поғонасига яқинроқ
- Фораминал - интервертебрал тешикка
- Ҳерния (экструзия) - ҳалқанинг ёрилиши билан кейинги босқич
Сабаблари ва хавф омиллари
Асосий сабаб - стресс ва турмуш тарзи билан тезлаштирилган дискларнинг табиий қариши. Узоқ вақт давомида ўтириш бел дисклари ичидаги босимни оширади ва эгилиб, оғир нарсаларни эгилган орқа билан кўтариш чўққидаги ортиқча юкларни ҳосил қилади. Дискларнинг озиқланиши ҳаракатга боғлиқ, шунинг учун ҳаракацизлик уларга зарар этказади. Заиф мушак корсети умуртқа поғонасини ёмонроқ ҳимоя қилади. Чекиш атрофдаги тўқималарнинг қон билан таъминланишини бузади. Бошни пастга тушириш билан узоқ муддатли ишлаш, айниқса, сервикал умуртқа поғонаси учун ноқулайдир. Ҳайдовчи сифатида ишлашда ирсият, ортиқча вазн ва тебраниш рол ўйнайди.
- Ёш
- Ўтирган иш
- Оғирликларни эгилиш ва бурилиш билан кўтариш
- Ортиқча вазн
- Асосий мушакларнинг ҳаракацизлиги ва кучсизлиги
- Чекиш
- Ирсий мойиллик
Семптомлар
Протрусион ҳеч қандай тарзда ўзини намоён қилмаслиги мумкин. Агар аломатлар мавжуд бўлса, улар умуртқа поғонасининг бир қисмига ва протрусион нерв илдизини безовта қиладими-йўқлигига боғлиқ. Ломбер минтақада белнинг пастки қисмида оғриқлар мавжуд бўлиб, у ўтирганда, йўталганда, эгилганда кучаяди, баъзан эса оёқнинг орқа ёки ён томонида лумбаго. Бачадон бўйни минтақасида - бўйиннинг оғриғи, элка ва қўлларга нурланиш, бармоқларда уйқусизлик. Кўкрак минтақасида протрусионлар камроқ учрайди ва элкама пичоқлари орасидаги оғриқларга олиб келиши мумкин. Кўпинча асосий оғриқ диск билан боғлиқ эмас, балки мушакларнинг спазми ва қўшма ортиқча юк билан боғлиқ.
- Пастки орқа ёки бўйин оғриғи
- Оёқ ёки қўлда зарбалар
- Уйқусизлик, карıнсаланма, эмаклаш
- Ўтириш, йўталиш, ҳапşıрма пайтида оғриқнинг кучайиши
- Орқа мушакларнинг кучланиши
- Илдизнинг сиқилиши туфайли оёқ-қўлнинг кучининг пасайиши
Диагностика
Ташхис шикоятлар, неврологик текширув ва кўриш натижаларининг комбинацияси билан амалга оширилади. Шифокор рефлексларни, сезувчанликни, мушаклар кучини ва нерв илдизининг кучланиш белгиларини текширади. МРИ дискларни баҳолашнинг асосий усули ҳисобланади, аммо огоҳлантирувчи белгиларсиз ўткир бел оғриғи учун одатда биринчи ҳафталарда бажарилмайди: натижада даволаниш ўзгармайди. Тадқиқот радикуляр симптомлар, 4-6 ҳафтадан ортиқ давом этадиган оғриқлар ёки жиддий патологияга шубҳа қилиш учун буюрилади. ЭНМГ нервларнинг шикастланиш даражасини аниқлайди. Тасодифан топилган протрусион тегишли шикоятларсиз даволанишни талаб қилмайди.
- Неврологик текширув
- Ломбер-сакрал минтақанинг МРИ
- Сервикал умуртқа поғонасининг МРИ
- КТ - агар МРИ контрендикатив бўлса
- Электронеуромиёграфия
- Агар беқарорликдан шубҳа қилинган бўлса, функционал тестлар билан рентгенограмма
Даволаш ва олдини олиш
Протрусионни даволаш консерватив ҳисобланади. Ўткир даврда барча мумкин бўлган фаолликни сақлаб қолиш ва оғриқни камайтириш учун шифокор қисқа курс учун стероид бўлмаган яллиғланишга қарши дорилар ва мушак гевşетисиларни буюриши мумкин. Оғриқни йўқотгандан сўнг, орқа ва қорин мушакларини кучайтириш учун жисмоний терапия асос бўлади. Бундан ташқари, физиотерапия ва массаж қўлланилади. Жиддий радикуляр оғриқлар билан эпидурал ёки паравертебрал блокадалар мумкин. Вақт ўтиши билан протрусион камайиши мумкин ва оғриқ кўпинча бутунлай йўқолади. Протрусион учун жарроҳлик жуда камдан-кам ҳолларда амалга оширилади.
- Тўшакда 1-2 кундан ортиқ ётманг
- Орқа ва қорин мушаклари учун мунтазам машқлар
- Ҳар 40-60 дақиқада ҳаракациз ишдан танаффуслар
- Тўғри орқа билан оғирликларни кўтаринг, тиззаларингизни эгиб олинг
- Оғирликни назорат қилиш
- Шифокор томонидан тайинланган массаж ва физиотерапия