У қандай кўринишга эга ва қандай шакллар мавжуд?
Дистония билан одатда навбатма-навбат ишлайдиган мушаклар бир вақтнинг ўзида таранглашади, шунинг учун ҳаракат бурилиш ва секинлашади ва дуруş барқарор бўлади. Шакллар жалб қилинган зоналар сонига қараб бўлинади. Фокал бир ҳудудга таъсир қилади: кўпинча бўйин, кўз қовоқлари, қўл ёки вокал кордлари. Сегментал иккита қўшни ҳудудни ўз ичига олади, умумлаштирилган - магистрал ва оёқ-қўллар. Дистониянинг муҳим хусусияти тузатувчи имо-ишорадир: ияк ёки ёноқдаги энгил тегиниш спазмни вақтинча камайтиради, бу бошқа касалликларга хос эмас.
- Сервикал дистони - бош айланади ёки эгилади
- Блефароспазм - кўз қовоқларининг беихтиёр қисилиши
- Мусиқачиларнинг ёзувчи крампи ва дистони - ўзига хос ҳаракат билан
- Оромандибуляр дистони - жағ, тил, пастки юз
- Спазмодик дисфония - бўғиқ, интервалгача овоз
- Умумий дистони - магистрал ва оёқ-қўллар
Сабаблари ва хавф омиллари
Бирламчи дистони миянинг субкортикал тугунларининг бузилиши билан боғлиқ бўлиб, улар ҳаракатларнинг аниқлигини тартибга солади; аммо тасвирларда структуравий ўзгаришлар кузатилмайди, айрим беморларда ирсий мутациялар топилади. Иккиламчи дистони ўзига хос сабабга эга: инсулт, туғилиш травмасı, травматик мия шикастланиши, заҳарланиш, шунингдек, дори-дармонларни қабул қилиш - антипсикотиклар ва баъзи антиеметиклар. Ёшларда организмда мис тўпланган Вилсон касаллигини истисно қилиш керак: бу ҳолат ўз вақтида аниқланса, даволаниши мумкин.
- Ирсий шакллар, оилавий ҳолатлар
- Нейролептиклар, антиеметиклар, бош айланиши учун баъзи дорилар
- Қон томирлари ва мия шикастланишлари
- Мия фалажи ва меҳнат гипоксияси
- Вилсон касаллиги ва бошқа метаболик касалликлар
- Такрорий ҳаракатлар туфайли касбий ортиқча юк
Семптомлар
Бошланиш одатда аста-секин бўлади: дастлаб спазмлар фақат маълум бир фаолият - ёзиш, асбоб ўйнаш, юриш пайтида пайдо бўлади, аммо дам олишда ҳамма нарса нормалдир. Вақт ўтиши билан, бошқа ҳолатларда кескинлик пайдо бўлади ва ортиқча юкланган мушакларда ва титроқда оғриқли оғриқ қўшилади. Шикоятлар ҳаяжон, чарчоқ ва жамоат жойларида кучаяди, уйқу ва дам олишдан кейин камаяди. Кўпгина беморлар интуитив равишда спазмни энгиллаштирадиган усулларни топадилар: иягини ушлаб туриш, бошнинг орқа қисмини қўйиш, қўлларини ёноқларига қўйиш.
- Мажбурий бурилиш ҳаракатлари ва музлатилган постлар
- Стресс ва ташвиш билан кучаяди, уйқудан кейин енгиллик
- Спазмни вақтинча энгиллаштирадиган тузатувчи имо-ишоралар
- Таъсир қилинган ҳудудда титроқ
- Ҳаддан ташқари кучланишли мушакларнинг оғриғи ва таранглиги
- Шаклга қараб ёзиш, гапириш, ютиш билан боғлиқ қийинчиликлар
Диагностика
Асосий восита - неврологнинг диққат билан текшируви: мутахассис ҳаракатларнинг табиатини, тузатувчи имо-ишораларнинг мавжудлигини, қўшни мушакларнинг иштирокини ва расмнинг турли хил позлар билан қандай ўзгаришини баҳолайди. Қабул қилинган дори-дармонлар рўйхати, жароҳатлар тарихи ва оила тарихига аниқлик киритилади. Миянинг МРИ, айниқса, иккинчи даражали бўлса, тизимли сабабни истисно қилиш учун керак. 45 ёшгача бўлган беморларда Вилсон касаллигини истисно қилиш учун мис метаболизми текширилади ва агар керак бўлса, генетик текширув қўшилади. ЭНМГ қайси мушаклар иштирок этишини аниқлашга ва инъэкцияларни режалаштиришга ёрдам беради.
- Батафсил неврологик текширув ва ҳаракатларнинг видео ёзуви
- Қабул қилинган дори-дармонларни таҳлил қилиш
- Миянинг МРИ
- Касалликнинг эрта бошланишида серулоплазмин ва мис
- Мушакларни хариталаш учун электронеуромиёграфия
- Кўз қовоқларининг шикастланиши учун офталмолог томонидан текширув
Даволаш ва кундалик ҳаёт
Бирламчи дистони ҳали тўлиқ даволаш мумкин эмас, лекин уни яхши назорат қилиш мумкин. Фокал шакллар учун танлов усули таъсирланган мушакларга ботулинум токсинининг инъэкциясига айланди: улар бир неча ой давомида спазмни бўшаштиради, шундан сўнг процедура такрорланади. Умумлаштирилган шакллар учун бир нечта гуруҳларнинг планшетли препаратлари қўлланилади ва оғир ҳолатларда баъзи беморларда чуқур мия стимуляцияси қўлланилади. Реабилитация муҳим рол ўйнайди: махсус машқлар, чўзиш, дуруş билан ишлаш, ҳаддан ташқари кучланишли мушакларни массаж қилиш. Дори-дармонли дистони бўлса, биринчи қадам препаратни тўхтатиш ёки алмаштиришдир, бу фақат шифокор томонидан амалга оширилиши мумкин.
- Фокал шакллар учун ботулинум токсин инъэкциялари
- Невролог томонидан танланган планшетли препаратлар
- Дистонияга сабаб бўлган препаратни тўхтатиш ёки алмаштириш
- Жисмоний терапия, чўзиш, ҳолатни тузатиш
- Ортиқча ишлайдиган мушаклар учун массаж ва физиотерапия
- Оғир ҳолатларда чуқур мия стимуляцияси
- Вилсон касаллиги аниқланганда уни даволаш