Астения нима ва у чарчоқдан қандай фарқ қилади?
Оддий чарчоқ иш юки билан боғлиқ ва ҳафта охири ёки яхши уйқудан кейин кетади. Астения билан чарчоқ ҳатто кичик ҳаракатлардан ҳам содир бўлади ва дам олиш тикланишга олиб келмайди. Асаб тизими &қуот;иқтисод&қуот; режимида ишлайди: чидамлилик пасаяди, хотира ва эътибор ёмонлашади, шовқин, ёрқин нур ва кучли ҳидларга нисбатан сезгирлик кучаяди. Шифокорлар ортиқча иш ёки касаллик билан боғлиқ бўлган функционал астения ва сурункали касалликлар билан боғлиқ бўлган органик астенияни ажратадилар. Функционал шакл одатда бутунлай қайтарилади, органик шаклнинг бориши эса асосий касалликка боғлиқ.
- Реактив - инфекциялар, операциялар, туғруқ, жароҳатлардан кейин
- Ҳаддан ташқари иш ва сурункали стрессдан астения
- Органик - мия касалликлари, қон томирлари, эндокрин касалликлар учун
- Депрессия ва анксиете касалликлари билан боғлиқ астения
- Гиперстеник вариант - асабийлашиш, сабрсизлик
- Гипостеник вариант - летаргия, уйқучанлик, апатия
Мумкин сабаблар
Астеник синдром кўплаб касалликларга ҳамроҳ бўлади, шунинг учун шифокор маълум бир сабабни излайди. Энг кўп учрайдиган вирусли инфекциялар, уйқусизлик ва узоқ муддатли стресс. Заифлик кўпинча темир танқислиги камқонлиги билан изоҳланади, айниқса, оғир ҳайз кўрган аёлларда, қалқонсимон без функциясининг пасайиши, Б12 витамини этишмаслиги ва диабет. Чарчоқ юрак касалликлари, буйраклар, жигар касалликларининг дастлабки белгиси бўлиши мумкин, шунингдек, айрим дориларнинг ён таъсири бўлиши мумкин. Уйқу пайтида нафас олишда паузалар билан ҳорлама ҳам кундузги чарчоқнинг сабаби бўлиши мумкин. Депрессияни алоҳида истисно қилинг, унда чарчоқ кўпинча биринчи ўринга чиқади.
- Вирусли инфекциялар, шу жумладан грипп ва коронавирус инфекцияси
- Темир танқислиги анемияси
- Гипотироидизм
- Қандли диабет
- Б12 витамини ва Д витамини этишмаслиги
- Обструктив уйқу апне синдроми
- Депрессия ва анксиете касалликлари
- Юрак, буйрак, жигарнинг сурункали касалликлари
Семптомлар
Асосий симптом - бу юкга номутаносиб бўлган чарчоқ. Бу ҳиссий беқарорлик ва уйқу бузилиши билан бирга келади: ухлаб қолиш қийин, саёз уйқу, эрталаб куч-қувват ҳисси йўқ, тушдан кейин эса уйқуни келтириб чиқаради. Бош оғриғи, терлаш, юрак уриши, қон босимининг ўзгариши, иштаҳанинг пасайиши ва либидо кенг тарқалган. Семптомлар одатда кечқурун ва ақлий ишдан кейин кучаяди. Гиперстеник вариантда қўзғалувчанлик ва жаҳлдорлик устунлик қилади; гипостеник вариантда летаргия ва апатия устунлик қилади. Шикоятларнинг оғирлиги турлича бўлиб, кўп одамлар узоқ вақт давомида уларни характер ёки ёш билан боғлашди.
- Чарчоқ ва заифлик
- Аччиқланиш, кўз ёши, сабрсизлик
- Хотира ва консентрациянинг пасайиши
- Уйқу бузилиши
- Бош оғриғи, бош айланиши
- Баланд товушлар ва ёрқин нурларга тоқат қилмаслик
- Терлаш, юрак уриши, иштаҳанинг пасайиши
Диагностика
Ташхис заифликка олиб келиши мумкин бўлган касалликларни истисно қилгандан сўнг амалга оширилади. Шифокор чарчоқ қачон бошланганини, сўнгги ойларда одам нима билан касалланганини, қандай ухлаётганини, қандай дори-дармонларни қабул қилганини ва унинг кайфияти қандай ўзгарганини аниқлайди. Синовларнинг асосий тўплами сизга энг кўп учрайдиган сабабларни дарҳол аниқлаш имконини беради. Кейинги текширув топилмаларга боғлиқ: ҳорлама ва уйқу апнеси бўлса, полисомнография буюрилади; тестларда ўзгаришлар бўлса, ихтисослашган мутахассис билан маслаҳатлашув белгиланади. Анксиете ва депрессияни баҳолаш учун махсус анкеталар қўлланилади.
- Тўлиқ қон рўйхати ва ЭСР
- Ферритин, темир
- ЦҲ
- Қон глюкоза ёки глюкозаланган гемоглобин
- Б12 витамини
- Биокимё: жигар ферментлари, креатинин
- Умумий сийдик таҳлили, ЭКГ
- Полисомнография - агар уйқу апнеси шубҳа қилинган бўлса
Даволаш ва тикланиш
Даволаш сабабни бартараф этиш билан бошланади: анемия, қалқонсимон без гормонларини тузатиш, депрессия ёки уйқу апнесини даволаш. Шу билан бирга, улар тартибни қурадилар: бир вақтнинг ўзида мунтазам уйқу, иш ва дам олишни ўзгартириш ва жисмоний фаолликни босқичма-босқич ошириш. Кундалик юришлар ва ўртача аеробик машқлар секин тўпланиш билан энг яхши ёрдам беради. Когнитив хулқ-атвор психотерапияси самарали. Дори-дармонлар, масалан, антидепрессантлар, фақат шифокор томонидан кўрсатмаларга мувофиқ белгиланади. Белгиланган танқислигисиз томчилар ва витаминлар сабабни қидиришни алмаштирмайди.
- 7-9 соат ухлаш, ухлаш ва уйғониш бир вақтнинг ўзида
- &қуот;куч орқали&қуот; силкитмасдан дозаланган фаолият
- Тоза ҳавода юриш, ўртача аеробик машқлар
- Этарли протеинли мунтазам овқатлар
- Ётишдан олдин спиртли ичимликлар, кофеин ва гаджетларни чеклаш
- Стрессни бошқариш усуллари, психотерапия
- Аниқланган темир ёки витамин этишмаслигини даволаш
