Тикларнинг қандай турлари бор?
Тиклар восита ва вокал, оддий ва мураккаб бўлинади. Оддий - бир мушак гуруҳининг қисқа ҳаракатлари, масалан, милтиллаш. Мураккаблар - ҳаракатлар кетма-кетлиги, сакраш, тегиниш, бировнинг сўзларини такрорлаш. Давомийлигига қараб, бир йилдан кам давом этадиган вақтинчалик тиклар, сурункали мотор ёки вокал тиклар ва Тоуретте синдроми ўртасида фарқланади. Кўпинча синдром билан боғлиқ бўлган одобсиз сўзларни бақириш беморларнинг кичик бир қисмида учрайди.
- Оддий восита ҳаракатлари - милтиллаш, гримасинг, элканинг буришиши
- Мураккаб восита қобилиятлари - сакраш, тегиниш, имо-ишоралар
- Оддий вокал - йўталиш, хириллаш, ҳидлаш
- Мураккаб овозли сўзлар ва иборалар
- Вақтинчалик - бир йилгача
- Тоуретте синдроми - бир йилдан кўпроқ вақт давомида мотор ва вокал тисс
Сабаблари ва хавф омиллари
Тиклар базал ганглияларнинг ишлаши билан боғлиқ - ҳаракатни ва допамин тизимини тартибга солувчи мия тузилмалари. Ирсият катта аҳамиятга эга: қариндошлар кўпинча тисс ёки обсесёнларга эга. Стресс, ташвиш, чарчоқ ва экран олдида узоқ вақт ўтказиш тикларни келтириб чиқармайди, лекин уларни кучайтиради. Кўпинча тиклар диққат этишмаслиги гиперактивлиги бузилиши, обсесиф-компулсив бузуқлик, ташвиш билан бирлаштирилади ва бу ҳолатлар баъзида тикларнинг ўзидан кўра кўпроқ безовта қилади.
- Қариндошларда тиклар ёки обсесёнлар
- Эркак жинси
- Диққат этишмаслиги гиперактивлик бузилиши
- Обсесиф-компулсив бузуқлик
- Анксиете, ҳиссий стресс
- Уйқусизлик ва ортиқча иш
Семптомлар ва курс
Одатда, тисс 4-7 ёшда милтиллаш ёки гримасия билан бошланади, кейин улар ўзгариши мумкин: баъзилари йўқолади, бошқалари пайдо бўлади. Жиддийлик тўлқинлар шаклида бўлиб, кўпинча 10 ёшдан 12 ёшгача бўлган чўққига этади ва ўсмирлик ва балоғат ёшида кўплаб тиклар сезиларли даражада заифлашади. Тиклар одатда уйқу пайтида йўқолади ва интенсив фаоллик билан камаяди. Характерли аломат - бу тикни олдиндан кўриш - қичишиш ёки зўриқиш, уни фақат ҳаракат билан бартараф этиш мумкин.
- Тез-тез милтиллаш, кўзни қисиб қўйиш
- Бошнинг, элканинг буришиши
- Юришишлар, лабларни ялаш
- Йўталиш, хириллаш, ҳидлаш
- Шомил олдидан огоҳлантириш
- Анксиете ва чарчоқ билан кучаяди
Диагностика
Ташхисни тисларнинг тавсифи ва кузатиши асосида невролог томонидан амалга оширилади; Врачга видеоёзувни кўрсатиш фойдали бўлади, чунки тисс кўпинча учрашув пайтида пасаяди. Тикларни тасдиқлаш учун махсус тестлар йўқ. Агар шубҳа туғилса ва эпилептик тутилишларни истисно қилиш керак бўлса, ЭЕГ буюрилади, атипик курс ёки неврологик касалликлар бўлса, миянинг МРИси буюрилади. Шифокор, шунингдек, диққатни, кайфиятни ва обсесёнларни баҳолайди ва агар керак бўлса, психиатрга мурожаат қилади. Милтиллаш баъзан кўз муаммолари билан боғлиқ, шунинг учун сиз офталмологга мурожаат қилишингиз керак бўлиши мумкин.
- Невролог томонидан текширув
- Уйда тикларни видео ёзиб олиш
- Гумон қилинган эпилептик тутилишлар учун ЭЕГ
- Атипик расм билан миянинг МРИ
- ДЕҲБ, ташвиш, обсесёнлар учун психиатр билан маслаҳатлашиш
- Тез-тез милтиллаш учун офталмолог томонидан текширув
Болага даволаниш ва ёрдам
Ҳаётга тўсқинлик қилмайдиган энгил тиклар кўпинча дори-дармонлар билан даволанмайди. Асосийси, оила ва ўқитувчиларга тисснинг табиатини тушунтириш, изоҳ бермаслик, жазолаш ёки &қуот;тўхтатишни&қуот; сўрамаслик, чунки бу кескинлик ва тикларни кучайтиради. Доимий тиклар учун энг самарали усул тиклар учун мураккаб хулқ-атвор терапияси: бемор кутишни сезишни ва рақобатлашувчи ҳаракатни амалга оширишни ўрганади. Жиддий тиклар учун шифокор алфа-2 агонистлари ёки антипсикотиклар гуруҳидан дори-дармонларни буюради; маҳаллий тиклар учун баъзида ботулинум терапияси қўлланилади. Шу билан бирга, ДЕҲБ, ташвиш ва обсесёнлар даволанади.
- Тикларга эътибор берманг
- Тинч кун тартиби ва яхши уйқу
- Тиклар учун кенг қамровли хулқ-атвор терапияси
- Невролог ёки психиатр томонидан тайинланган дорилар
- Коморбид ДЕҲБ ва хавотирни даволаш
- Мактабни қўллаб-қувватлаш