Оқ модда нима ва у билан нима содир бўлади
Оқ модда миелин билан қопланган нерв ҳужайралари жараёнларидан иборат бўлиб, улар орқали сигналлар миянинг турли соҳалари ўртасида узатилади. У қон таъминотининг деярли айланма йўллари бўлмаган кичик артериялар билан озиқланади. Узоқ муддатли юқори қон босими ва диабет билан бу томирларнинг деворлари қалинлашади, лüмен тораяди ва тўқималар камроқ кислород олади. Миелин аста-секин бузилади, мия ҳудудлари орасидаги алоқалар бузилади. Расмларда қоринчалар атрофидаги ва ярим шарлар чуқурлигидаги ўзгартирилган сигнал жойларига ўхшайди. Шунинг учун асосий аломатлар - секинлик, юриш ва диққат билан боғлиқ муаммолар.
- Оқ модда - мия йўллари
- Муқобил йўлларсиз кичик артериялар билан озиқланади
- Миелин шикастланиши сигнал узатилишини бузади
- Қоринчалар атрофида МРИда кўринадиган ўзгаришлар
- Фикрлаш тезлиги ва юриш ёмонлашади
Асосий сабаблар
Биринчи ўринда қон томир табиати: узоқ муддатли юқори қон босими, диабетес меллитус, атеросклероз, чекиш. Бундай ўзгаришлар жуда тез-тез олтмиш ёшдан ошган одамларда учрайди ва уларнинг зўравонлиги хавф омилларини назорат қилишга боғлиқ. Бошқа сабаблар камроқ учрайди: кўп склероз, айрим моддалар ва дориларнинг токсик таъсири, радиация терапияси ва кимётерапия таъсири, углерод оксиди заҳарланиши каби отоиммüн касалликлар. Алоҳида-алоҳида, прогрессив мултифокал лейкоенсефалопатия ажралиб туради - иммунитети кучли заифлашган одамларда вирусли мия шикастланиши, шунингдек, ирсий лейкодистрофиялар.
- Артериал гипертензия ва атеросклероз
- Қандли диабет
- Чекиш ва юқори холестерин
- Кўп склероз ва отоиммüн касалликлар
- Токсик лезёнлар ва ўсмаларни даволаш оқибатлари
- Иммунитет танқислигида вирусли инфекция
- Ирсий лейкодистрофиялар
Семптомлар
Қон томир шакли йиллар давомида секин ривожланади. Одатда азоб чекадиган биринчи нарса - бу воқеалар хотираси эмас, балки фикрлашнинг тезлиги ва мослашувчанлиги: одам ўйлаш учун кўпроқ вақт талаб этади, ўзгариши қийинроқ, ташаббусни йўқотади ва бепарво бўлади. Юриш эрта ўзгаради - қадамлар қисқаради, беқарорлик пайдо бўлади ва тушиш тез-тез учрайди. Тез-тез сийиш ва сийдик назоратини йўқотиш, шунингдек, ҳиссий ўзгаришлар: апатия, кўз ёшлари ва кайфиятнинг пасайиши кўпинча боғлиқ. Бошқа сабабларга кўра, аломатлар ҳафталар давомида ёмонлашиши мумкин ва оёқ-қўлларнинг заифлиги, нутқ ва кўриш муаммоларини ўз ичига олади.
- Фикрлашнинг секинлиги ва бепарволик
- Ташаббускорлик ва бефарқликнинг пасайиши
- Беқарор юриш, қисқа қадам, йиқилиш
- Сийдик чиқаришни назорат қилишнинг бузилиши
- Хотирани йўқотиш
- Ҳиссий беқарорлик
Диагностика
Асосий усул - миянинг магнит-резонанс томографияси, агар керак бўлса, контраст билан: у ўзгаришларнинг жойлашишини, даражасини ва табиатини кўрсатади, бу эса сабабни таклиф қилишга ёрдам беради. Кейинчалик қон томир хавф омиллари баҳоланади: вақт ўтиши билан босим ўлчанади, липид профили, глюкоза ва глюкозаланган гемоглобин текширилади, ЭКГ ва бўйин томирларининг ултратовуш текшируви ўтказилади. Невролог хотира, эътибор ва фикрлаш тезлиги учун тестлар ўтказади. Яллиғланиш, юқумли ёки ирсий сабабларга шубҳа туғилса, қўшимча тестлар ва маслаҳатлар буюрилади.
- МРИ оф тҳе браин, витҳ сонтраст иф несессарй
- 24 соатлик қон босими мониторинги
- Липид профиле, глусосе, глйсатед ҳемоглобин
- Бўйин томирларининг ултратовуш текшируви ва ЭКГ
- Нейропсикологик тест
- Агар камдан-кам сабабларга шубҳа қилинган бўлса, қўшимча тестлар
Даволаш ва олдини олиш
Оқ моддани тиклайдиган махсус дори йўқ, аммо қон томир шаклининг ривожланишини секинлаштириш мумкин. Асосийси, доимий равишда нормал қон босими, шакар ва холестеринни назорат қилиш, чекишни тўлиқ тўхтатиш, мунтазам жисмоний фаолият, вазн йўқотиш ва уйқу апнесини даволаш. Ақлий рағбатлантириш, ижтимоийлашиш ва депрессияни даволаш ҳам фикрлашга фойда келтириши кўрсатилган. Юриш бузилиши учун реабилитация, мувозанатни ўргатиш ва уйда йиқилишларга қарши чоралар муҳим аҳамиятга эга. Бошқа сабабларга кўра, асосий касаллик ихтисослашган мутахассиснинг назорати остида даволанади.
- Барқарор қон босимини назорат қилиш
- Қандли диабетни даволаш ва холестеринни тузатиш
- Чекишни тўлиқ ташлаш
- Доимий юриш ва машқ қилиш
- Мувозанатни машқ қилиш ва йиқилишнинг олдини олиш
- Ақлий ва ижтимоий фаолият
- Қон томир бўлмаган шаклларда асосий сабабни даволаш