Нима учун талоқ керак ва нима учун у ўсади?
Талоқ қон ўзидан ўтади, ишлатилган қизил қон таначалари ва тромбоцитларни олиб ташлайди, микробларни сақлайди ва қон ҳужайралари захирасини сақлайди. У ҳаддан ташқари юк билан ишлашга мажбур бўлганда кучаяди: қизил қон таначаларининг оммавий нобуд бўлиши билан, иммунитетнинг кучайиши талаб қилинадиган оғир инфекция билан ёки жигар касаллиги туфайли портал венадан оқим тўсқинлик қилса, қоннинг турғунлиги билан. Сабабларнинг яна бир гуруҳи - ўсимта ҳужайраларининг кўпайиши ёки ўзгартирилган ҳужайраларнинг бевосита орган тўқималарида тўпланиши.
- Қон ҳужайраларини йўқ қилишнинг кучайиши
- Инфекцияга жавоб
- Портал гипертензияда қоннинг турғунлиги
- Қон касалликларида ўсма яралари
- Ирсий метаболик касалликларда моддаларнинг тўпланиши
Асосий сабаблар
Катталардаги дунёда энг кўп учрайдиган сабаб портал вена тизимидаги босимнинг ошиши билан жигар касаллиги: сироз, вирусли гепатитнинг оқибатлари. Иккинчи ўринда инфекциялар, ўсмирлардаги кенг тарқалган мононуклёздан безгак ва силга қадар. Қон касалликлари алоҳида эътибор талаб қилади: лимфомалар, лейкемия, миелопролифератив касалликлар ва талоқ жуда катта бўлган гемолитик анемия. Отоиммüн касалликлар, талоқ веналарининг тромбози ва ирсий сақлаш касалликлари камроқ тарқалган.
- Жигар сиррози ва портал гипертензия
- Вирусли гепатит, юқумли мононуклёз
- Безгак, бруцеллёз, сил, эхинококкоз
- Лейкемия, лимфома, миелофиброз
- Гемолитик анемия, талассемия
- Тизимли қизил югурук, ревматоид артрит
- Талоқ ёки портал венанинг тромбози
Семптомлар ва асоратлар
Ўртача катталашган талоқ одатда ташвиш туғдирмайди. Орган катталашганда, ошқозон ва диафрагмага босим ўтказади: бир неча қошиқ овқатдан кейин тўйинганлик ҳисси, оғирлик ва чап гипохондриюмда зерикарли оғриқ, баъзан чап елкага тарқалади. Катталашган орган кўпроқ қон ҳужайраларини ушлайди ва йўқ қилади, гиперспленизм ривожланади - гемоглобин, лейкоцитлар ва тромбоцитлар камайиши. Асосий хавф - шикастланиш туфайли ёрилиш: капсула чўзилган ва ҳатто энгил зарба ҳам ички қон кетишига олиб келиши мумкин.
- Чап ҳипокондриюмда оғирлик ва оғриқ
- Овқат пайтида тез тўйинганлик
- Анемия туфайли заифлик ва рангпарлик
- Кам оқ қон ҳужайралари билан тез-тез инфекциялар
- Паст тромбоцитлар билан кўкариш ва қон кетиш
- Травма туфайли талоқнинг ёрилиши хавфи
Сўров
Шифокор текширув вақтида талоқнинг ҳажмини баҳолайди, аммо уни ултратовуш билан тасдиқлайди - бу мавжуд ва аниқ усул. Шу билан бирга, жигар, портал вена ва лимфа тугунлари текширилади. Тўлиқ қон рўйхати гиперспленизм белгиларини кўрсатади ва қон касаллигини кўрсатиши мумкин, жигар тестлари ва коагуляцион тестлар эса жигар шикастланишини кўрсатади. Бундан ташқари, тестлар тўплами шубҳали сабабга боғлиқ: гепатит ва ОИВ учун тестлар, инфекциялар учун тестлар, ревматологик белгилар. Агар расм ноаниқ бўлса, компютер томографияси ва баъзида суяк илиги текшируви ўтказилади.
- Жигар ва талоқни баҳолаш билан қорин бўшлиғининг ултратовуш текшируви
- Формула билан умумий қон тести
- АЛТ, АСТ, билирубин, албумин, коагулограмма
- Вирусли гепатит ва ОИВ учун тестлар
- Эпидемиологик вазиятга қараб инфекциялар учун тестлар
- Қорин бўшлиғининг КТ ёки МРИ
- Қон касаллигига шубҳа қилиш учун суяк илиги текшируви
Нима қилиш керак ва қандай даволаш керак
Улар талоқни эмас, балки сабабни даволайдилар: гепатит учун - антивирал препаратлар, инфекция учун - тегишли даволаш, қон касалликлари учун - гематолог томонидан тайинланган терапия. Кўпинча, сабабни бартараф этгандан сўнг, орган ҳажми аста-секин камаяди. Далакни олиб ташлаш фақат оғир гиперспленизм, баъзи гемолитик анемиялар ва ёрилиш ҳолатларида муҳокама қилинади. Жарроҳликдан сўнг, одам оғир инфекцияларга қарши заиф бўлиб қолади, шунинг учун улар олдиндан эмланади. Талоқ катталашган ҳар бир кишига контактли спорт турларидан қочиш тавсия этилади.
- Асосий касалликни қидириш ва даволаш
- Контактли спорт турларидан ва оғир нарсаларни кўтаришдан сақланинг
- Саёҳат пайтида эҳтиёт бўлинг ва қорин бўшлиғига шикаст этказинг
- Жигар касаллиги учун спиртли ичимликлардан воз кечиш
- Талоқни фақат қатъий кўрсатмалар учун олиб ташлаш
- Электив операциядан олдин эмлаш
- Шифокор томонидан белгиланган вақт ичида ултратовушни назорат қилинг