Нима учун танага фолий кислотаси керак?
Фолатлар ДНК синтезида иштирок этади, шунинг учун улар биринчи навбатда тез янгиланадиган тўқималарга керак: суяк илиги, ичак шиллиқ қавати ва ҳомилада ривожланаётган асаб найчаси. Жигардаги фолий кислотаси заҳиралари кичик бўлиб, бир неча ой давомида кам овқатланишдан сўнг тугайди, Б12 витамини эса йиллар давомида сақланиб қолади. Шунинг учун фолат этишмовчилиги нисбатан тез ривожланади. Витамин узоқ вақт пишириш билан йўқ қилинади, шунинг учун диетада сабзавотлар мавжуд бўлса ҳам, тайёрлаш усули муҳимдир.
- ДНК синтези ва ҳужайра бўлиниши
- Суяк илигидаги қизил қон ҳужайраларининг пишиши
- Хомиланинг асаб найчасининг шаклланиши
- Ичак шиллиқ қаватининг янгиланиши
- Ҳомосистеин алмашинуви
Камчилик сабаблари
Кўпинча, этишмовчилик бир вақтнинг ўзида бир нечта сабаблардан иборат: янги ўтлар ва сабзавотларсиз монотон диет, истеъмолнинг кўпайиши ва сўрилишнинг бузилиши. Спиртли ичимликлар сўрилишига халақит беради ва фолатнинг йўқ қилинишини тезлаштиради, шунинг учун сурункали суиистеъмол билан оғриган одамларда этишмовчилик тез-тез учрайди. Бир қатор дорилар фолий кислотаси метаболизмини блоклайди ва узоқ муддатли фойдаланиш билан шифокор профилактик тўлдиришни буюради. Эҳтиёжнинг ортиши ҳомиладорлик, лактация, ўсмирлик ўсиши ва сурункали гемолизга хосдир.
- Кўкатлар, дуккаклилар ва сабзавотларсиз ёмон овқатланиш
- Маҳсулотларни узоқ муддатли пишириш
- Спиртли ичимликларни суиистеъмол қилиш
- Çöляк касаллиги, Сроҳн касаллиги, ичак жарроҳлиги
- Ҳомиладорлик ва эмизиш
- Метотрексат, антиконвулсанлар ва бошқа баъзи дориларни қабул қилиш
- Сурункали гемолитик анемия
Семптомлар
Анемия аста-секин ривожланади ва тананинг мослашишга вақти бор, шунинг учун шикоятлар кўпинча чарчоқ ва уйқу этишмаслиги билан боғлиқ. Заифликнинг кучайиши, уйқучанлик, бош айланиши, терининг ва шиллиқ пардаларнинг оқариб кетиши, нафас қисилиши ва зинапояга кўтарилишда юрак уриши одатий ҳолдир. Овқат ҳазм қилиш муаммолари орасида иштаҳани йўқотиш, вазн йўқотиш, ёниш ҳисси билан тилнинг яллиғланиши ва оғиз бурчакларидаги ёриқлар киради. Б12 этишмовчилигидан муҳим фарқ: фақат фолий кислотаси этишмаслиги билан, одатда, уйқусизлик, карıнсаланма ёки юришнинг бузилиши бўлмайди.
- Заифлик ва чарчоқ
- Тери ва шиллиқ пардалар рангпар
- Машқ пайтида нафас қисилиши ва юрак уриши
- Силлиқ оғриқли ёрқин қизил тил
- Оғизнинг бурчакларидаги ёриқлар
- Аччиқланиш, консентрациянинг пасайиши
- Иштаҳанинг пасайиши ва вазн йўқотиши
Диагностика
Бошланғич нуқта - умумий қон текшируви: фолат этишмовчилиги билан гемоглобин камаяди ва эритроцитларнинг ўртача ҳажми ортади, яъни макроситик анемия. Кейинчалик, фолий кислотаси ва аниқ Б12 витамини даражаси аниқланади, чунки уларнинг қондаги расми деярли бир хил ва хатонинг оқибатлари жиддий. Ферритинни текшириш фойдалидир: кўпинча камчиликлар бирлаштирилади, кейин қизил қон ҳужайраларининг ҳажми нормал бўлиб қолиши мумкин. Агар малабсорбцияга шубҳа бўлса, ичаклар текширилади.
- Эритросит индекслари билан умумий клиник қон текшируви
- Сарум фолий кислотаси
- Б12 витамини мажбурийдир
- Ферритин ва темир алмашинуви
- Қон биокимёси, билирубин ва ЛДҲ
- Малабсорбцияга шубҳа бўлса, ичак текшируви
Даволаш ва олдини олиш
Фолик кислота таблеткаларда буюрилади ва саломатлик одатда бир неча кун ичида яхшиланади ва қон миқдори 1-2 ой ичида нормал ҳолатга қайтади. Шу билан бирга, улар сабабни бартараф этишади: диетани ўзгартириш, ичак касалликларини даволаш, спиртли ичимликлардан воз кечишни муҳокама қилиш. Категорик қоида - Б12 этишмовчилиги бартараф этилмагунча даволанишни бошламаслик: фолатлар қон тестини тўғрилайди, аммо асаб тизимининг зарарланишини тўхтатмайди ва касаллик жимгина давом этади. Ҳомиладорликни режалаштираётган аёллар учун фолий кислотаси шифокор тавсиясига биноан олдиндан буюрилади.
- Фолик кислота препаратлари шифокор томонидан белгиланган курсда
- Б12 даражасини мажбурий текшириш ва тузатиш
- Рационда янги кўкатлар, дуккаклилар, карам, жигар, цитрус мевалари
- Сабзавотларни юмшоқ пишириш
- Спиртли ичимликларни ташлаш
- Ҳомиладорликни режалаштиришда профилактик даволаниш
- Курсдан кейин қон тестини назорат қилинг
