Буйракларда нима содир бўлади
Ҳар бир буйракда бир миллионга яқин гломерули - қон ўтадиган микроскопик филтрлар мавжуд. Уларнинг девори сув ва чиқинди маҳсулотларнинг ўтишига имкон бериш учун мўлжалланган, аммо оқсил ва қон ҳужайраларини сақлайди.
Гломерулонефрит билан иммунитет тизими гломерулияга ҳужум қилади: уларнинг деворларига иммун комплекслари тўпланади, яллиғланиш ривожланади ва филтр ўтказувчан ва шикастланган бўлади. Протеин ва қизил қон ҳужайралари сийдикга ўтишни бошлайди, суюқлик ва метаболик маҳсулотларни олиб ташлаш қобилияти пасаяди.
Шунинг учун характерли расм: сийдикда оқсил ва қон, суюқликни ушлаб туриш ва оқсилни йўқотиш туфайли шиш, тартибсизлик ва чиқиндиларни сезиларли даражада тўпланиши туфайли босимнинг ошиши.
Асосий шакллар
- Ўткир пост-инфексион гломерулонефрит - стрептококк тонзиллит, қизил олов ёки тери инфекциясидан кейин бир-уч ҳафта ўтгач ривожланади; кўпинча болаларда прогноз одатда қулайдир
- ИгА нефропати - дунёдаги энг кенг тарқалган шакл; фонда ёки ўткир респиратор вирусли инфекциядан кейин сийдикда кўринадиган қон эпизодлари сифатида ўзини намоён қилади.
- Тез ўсиб борувчи гломерулонефрит бир неча ҳафта давомида буйрак функциясини йўқотадиган оғир шаклдир; зудлик билан даволашни талаб қилади
- Мембраноз нефропатия ва оқсилнинг катта йўқотилиши билан бошқа шакллар
- Тизимли касалликларда гломерулонефрит: қизил югурук, васкулит, геморрагик васкулит
- Сурункали гломерулонефрит - буйраклар фаолиятининг босқичма-босқич пасайиши билан узоқ муддатли курс
Семптомлар
- Шишиш, эрталаб юз ва кўз қовоқларида, кечқурун - оёқларда сезиларли
- Сийдик гўштнинг ранги, қорамтир, қизғиш
- Сийдик чиқаришнинг камайиши
- Қон босимининг ошиши
- Кўпикли сийдик муҳим протеин йўқотилишининг белгисидир
- Бош оғриғи, заифлик, чарчоқ
- Пастки орқа қисмида зерикарли оғриқ ёки оғирлик
- Суюқликни ушлаб туриш туфайли нафас қисилиши
- Кўнгил айниши, буйрак этишмовчилигининг кучайиши билан иштаҳанинг йўқолиши
- Фақат тестлардаги ўзгаришлар билан мумкин бўлган асемптоматик курс - сурункали шаклларда кенг тарқалган вариант
Пиелонефритдан қандай фарқ қилади?
- Пиелонефрит - буйрак тос суяги ва тўқималарининг бактериал инфекцияси; юқори иситма, титроқ, ён томондан оғриқ, сийдикда оқ қон ҳужайралари ва бактериялар; антибиотиклар билан даволанади
- Гломерулонефрит - гломерулиянинг иммун яллиғланиши; шиш, гипертония, сийдикда оқсил ва қизил қон ҳужайралари; антибиотиклар уни даволамайди
- Пиелонефрит кўпинча бир томонлама, гломерулонефрит ҳар доим иккала буйракни ҳам таъсир қилади
- Пиелонефритда сийдик маданияти, гломерулонефритда - кунлик протеин, иммунологик тестлар ва биопсия этакчи рол ўйнайди.
Бу фарқнинг амалий аҳамияти катта: гломерулонефритни антибиотик билан даволаш ёрдам бермайди ва йўқолган вақт буйраклар фаолиятининг пасайишига олиб келади.
Диагностика
- Чўкинди микроскопи ёрдамида сийдикнинг умумий таҳлили - қизил қон таначалари ва гипсларнинг ўзгариши қоннинг гломеруляр келиб чиқишини кўрсатади.
- Кундалик протеин йўқотилиши ёки сийдик оқсили / креатинин нисбати
- ГФР ҳисоблаш билан креатинин, карбамид, электролитлар
- Умумий оқсил ва қон албумини, липид профили
- Иммунологик тадқиқотлар: комплемент, тизимли касалликларда антикорлар
- Антистрептолизин-О ва инфекциядан кейинги шаклга шубҳа қилинган томоқ маданияти
- Гепатит Б ва С, ОИВ учун скрининг
- Буйракларнинг ултратовуш текшируви - ҳажми ва тузилишини баҳолаш, урологик сабабларни истисно қилиш
- Гистологик текширув билан буйрак биопсияси асосий усулдир: касалликнинг шакли ва даволаш тактикасини аниқлайди.
- 24 соатлик қон босими мониторинги
Даволаш
- Даволаш биопсия билан тасдиқланган шаклга қараб нефролог томонидан танланади
- Қон босимини қатъий назорат қилиш ҳар қандай шакл учун мажбурий асосдир
- Сийдикдаги протеин йўқотилишини камайтирадиган дорилар
- Глюкокортикоидлар ва фаол шакллар учун бошқа иммуносупрессив препаратлар
- Тузни чеклаш ва шиш учун ичиш режимини тузатиш
- Кучли шиш учун диуретиклар
- Липид профилини тузатиш
- ИНФЕКЦИОН ўчоқларини санитария қилиш, шу жумладан тонзиллитни даволаш
- Асосий тизимли касалликни иккиламчи шаклларда даволаш
- Рецепциз стероид бўлмаган яллиғланишга қарши дори-дармонларни қабул қилмаслик
- Касалликнинг охирги босқичи учун буйракни алмаштириш терапияси
Кузатиш ва турмуш тарзи
- Сийдик таҳлилини, кунлик протеин ва креатининни мунтазам равишда кузатиб бориш
- Кундалик қон босимини ўлчаш ва кундалик юритиш
- Оғирликни назорат қилиш суюқликни ушлаб туриш кўрсаткичи сифатида
- Тузни чеклаш
- Ўртача жисмоний фаолият
- Чекишни ташлаш
- Оғриқ қолдирувчи воситалар ва хун таквиелери билан эҳтиёт бўлинг
- Юқори нафас йўлларининг инфекцияларини ўз вақтида даволаш
- Шифокор томонидан тавсия этилган эмлаш
- Ҳомиладорликни режалаштиришда нефролог билан маслаҳатлашинг
Тошкентда қаерда имтиҳондан ўтиш мумкин
Ташхис учун кенг лаборатория текшируви, ултратовуш текшируви ва кўп ҳолларда тўлиқ гистологик текширув билан буйрак биопсияси талаб қилинади.
Пойтахтимизда “УРОЛОГИК КОМПЛЕКС” тиббиёт маркази ва “Тошкент Тиббиёт маркази Парк” клиникасида гломерулонефритга шубҳа бўлган ҳолларда урологик текширув ва буйрак биопсияси ўтказилиб, кейинги даволаниш нефролог томонидан белгиланиб, назорат қилинади.
Агар сийдик синовида оқсил ёки қизил қон таначалари доимий равишда аниқланса, тестни қайта топшириш билан чекланманг: улар қаердан келганлигини аниқлашингиз керак. Айнан шу босқичда вақт кўпинча йўқолади. Клиника алоқалари қуйида келтирилган.
