Қайси лигаментлар шикастланган?
Тиз тўртта асосий лигаментлар билан бирлаштирилади. Ички ва ташқи коллатерал лигаментлар тибианинг ён томонларга оғишини чеклайди, олд ва орқа ўзаро фаолият лигаментлар тибиа олдинга ва орқага силжишини чеклайди. Медиал коллатерал лигамент энг кўп шикастланган лигамент бўлиб, одатда консерватив тарзда яхши даволанади. Олдинги хоч лигаменти танани қаттиқ оёққа айлантирганда, кўпинча футбол ва тоғ чанғиларида ёрилиб кетади ва ўз-ўзидан ёмон даволанади. Кўпинча шикастланиш менискуснинг шикастланиши билан бирлаштирилади. Постериор хоч лигаменти камроқ таъсирланади, одатда эгилган тиззанинг олд қисмига зарба бўлганда.
- Ички коллатерал лигамент энг кенг тарқалган шикастланишдир
- Олдинги хоч лигаменти - собит оёқда айланиш
- Орқа хочсимон лигамент - эгилган тиззага таъсир қилиш
- Ташқи гаров лигаменти
- Менискуснинг шикастланиши билан тез-тез комбинациялар
- Даражалар: 1 - микро-кўз ёш, 2 - қисман йиртиқ, 3 - тўлиқ йиртиқ
Семптомлар даражаси бўйича
Биринчи даражада оғриқ ўртача, шишиш кичик, оёқни қўллаб-қувватлаш мумкин, бўғин барқарор. Иккинчи даражада оғриқ кучлироқ, шишиш сезиларли бўлади, юкланганда тиззада ноаниқлик ҳисси пайдо бўлади, шифокор томонидан текширилганда бўғин бироз бўшашади. Учинчи даражада, лигамент бутунлай йиртилган: тизза жуда шиширади, кўпинча биринчи соат ичида бўғимдаги қон туфайли, қўллаб-қувватлаш оғриқли ёки имконсиздир, қўшма ўзини беқарор ҳис қилади. Олдинги хоч лигаментининг ёрилишининг характерли белгиси шикастланиш вақтида эшитиладиган чертишдир.
- 1-даражали: ўртача оғриқ, барқарорлик сақланади
- 2-даражали: сезиларли шиш, беқарорлик ҳисси
- 3-даражали: ёрилиш, қаттиқ беқарорлик
- Биринчи соатда тез шишиш - қўшилишда қон
- Яраланганда босиш
- Флексиён ва кенгайишнинг чекланиши
Биринчи кунларда нима қилиш керак
Оёқдаги юк чекланган; агар керак бўлса, таёқчалар қўлланилади. Совуқ, дастлабки икки кун ичида кунига бир неча марта 15-20 дақиқа давомида мато орқали қўлланилади. Эластик бандаж ёки ортез, оёқнинг кўтарилган ҳолатига ёрдам беради. Сиз тиззангизни ўзингиз тўғрилашга уринмаслигингиз керак, интенсив массаж қилинг, уни иситманг ёки иссиқ ҳаммомни қабул қилинг. Оғриқли дорилар қабул қилинади, аммо у симптомларни маскалайди, шунинг учун травматолог томонидан текширув ҳали ҳам зарур, айниқса кучли шиш, беқарорлик ҳисси ёки оёғига оғирлик қўйиш мумкин эмас.
- Агар керак бўлса, оёқни, таёқчаларни тушириш
- Биринчи 48 соат ичида мато орқали совуқ
- Эластик фиксация ёки ортез
- Кўтарилган оёқ позицияси
- Иситиш ва массаж қилишдан сақланиш
- Яқин кунларда травматолог томонидан текширув
Диагностика
Шифокор махсус тестлар ёрдамида қўшимчанинг барқарорлигини текширади, тиззада суюқлик мавжудлигини, лигаментлар ва қўшма бўшлиқ бўйлаб ҳаракатланиш ва оғриқни баҳолайди. Рентгенограмма лигаментни кўрсатмайди, аммо суяк бўлагининг синиши ёки авулсиясини истисно қилиш учун керак. Тизза МРГ лигаментлар, менисклар ва хафтага, айниқса хочсимон лигамент йиртилишига шубҳа қилинганида баҳолашнинг асосий усули ҳисобланади. Ултратовуш латерал лигаментларни ва эфüзёну яхши кўрсатади. Агар қоннинг катта, кескин тўпланиши бўлса, шифокор понксиённи амалга ошириши мумкин.
- Тизза барқарорлиги тестлари
- Синганни истисно қилиш учун рентгенограмма
- Тизза бўғимининг МРИ
- Латерал лигаментлар ва эфüзён ултратовуш
- Кучли гемартроз учун понксиён
- Шиш тушганидан кейин қайта текшириш
Даволаш ва реабилитация
Биринчи ва иккинчи даражали шикастланишлар, айниқса ички коллатерал лигамент консерватив тарзда даволанади: ортез, дозаланган юк ва босқичма-босқич физика терапияси. Қайта тиклаш босқичма-босқич қурилади: биринчи навбатда, шиш олиб ташланади ва тўлиқ кенгайтма тикланади, сўнгра тўрт бошли ва сон мушаклари мустаҳкамланади, кейин мувозанат ва ҳаракатни назорат қилиш машқлари қўшилади, шундан кейингина югуриш ва спорт машғулотлари. Фаол одамларда олдинги хоч лигаментининг тўлиқ ёрилиши учун артроскопик тузатиш муҳокама қилинади. Натижада асосий ролни операциянинг ўзи эмас, балки реабилитация ўйнайди.
- Ортез ва дозаланган юк
- Аввал тўлиқ кенгайтмани тиклаш
- Сон мушакларини кучайтириш
- Мувозанат ва ҳаракатни бошқариш бўйича тренинг
- Кўрсаткичларга кўра артроскопик ўзаро фаолият лигамент пластикаси
- Спортга фақат куч ва барқарорлик синовларидан сўнг қайтинг