Пневмокониоз турлари
Касалликнинг тури чангнинг таркибига боғлиқ. Силикоз кварц чангидан келиб чиқади ва энг агрессив ҳисобланади: ишни тўхтатгандан кейин ҳам ривожланиши мумкин. Асбест асбест толалари билан боғлиқ ва плевра ва ўпка шиши хавфини янада оширади. Кўмирчиларда антракоз, пайвандчиларда эса энгилроқ бўлган темир моддаси бўлган чангдан сидероз ривожланади. Алоҳида-алоҳида, қисқа вақт ичида чангнинг жуда юқори консентрациясида юзага келадиган силикознинг тезлаштирилган ва ўткир шакллари мавжуд.
- Силикоз - кварц чанги
- Антракоза - кўмир чанги
- Асбест - асбест толалари
- Сидероз - пайвандчиларда темир ўз ичига олган чанг
- Аралаш пневмокониоз
- Силикознинг ўткир ва тезлаштирилган шакллари
Ким хавф остида
Хавф кўринадиган чангдан эмас, балки алвеолаларга этиб борадиган майда заррачалардан келиб чиқади. Энг катта хавф тоғ-кон саноати, карерлар, туннеллар, қуйиш ва керамика саноати ишчилари, шунингдек, бетон, тош ва сунъий тош стол устиларини қумлаш, кесиш ва майдалаш билан шуғулланадиганлар учундир. Тажриба, чанг консентрацияси ва ҳимоя моддасининг этишмаслиги. Чекиш курсни кескин ёмонлаштиради: бронхларни тозалашни бузади ва ўпка саратони хавфини сезиларли даражада оширади, айниқса асбест билан алоқа қилганда.
- Конлар, карерлар, туннел қазиш ишлари
- Қуйма ва керамика ишлаб чиқариш
- Қумлаш
- Тош, бетон, сунъий тошни кесиш ва майдалаш
- Қурилишни бузиш ва демонтаж қилиш
- Вентиляция ва респираторларнинг этишмаслиги
- Чекиш мустаҳкамловчи омил сифатида
Семптомлар
Кўп йиллар давомида касаллик яширин тарзда давом этади ва у фақат мунтазам текширув пайтида фотосуратларда аниқланади. Биринчи аломат, одатда, кучайиш пайтида нафас қисилиши бўлиб, у аста-секин ёмонлашади. Қуруқ ёки самарасиз йўтал, кўкрак қафасидаги сиқилиш ҳисси ва чидамлиликнинг пасайиши мумкин. Жиддий фиброз билан нафас қисилиши дам олишда пайдо бўлади, тери мавимси бўлади ва юракнинг ўнг қисмларининг ортиқча юкланиши оёқларнинг шишиши билан ривожланади. Бронхит, пневмония ва сил касаллигига мойиллик кучаяди.
- Машқ пайтида нафас қисилиши, кейин дам олиш
- Қуруқ ёки самарасиз йўтал
- Кўкрак қафасидаги сиқилиш ҳисси
- Жисмоний машқлар толерантлигининг пасайиши
- Тез-тез бронхит ва пневмония
- Кор пулмонале ривожланиши туфайли оёқларнинг шишиши
- Мураккабликлар туфайли ҳемоптизи
Диагностика
Ташхиснинг асоси - профессионал тарих ва тасвирлардаги ўзгаришларнинг комбинацияси. Кўкрак қафаси рентгенограммаси характерли кичик тугунли сояларни ва прогрессив равишда - катта шаклланишларни аниқлайди. Компютер томографияси анча сезгир ва ўзгаришларни аввалроқ кўриш имконини беради. Спирометрия ва диффузия қобилиятини баҳолаш нафас олиш бузилиши даражасини кўрсатади. Силикоз ва саратон касаллиги, айниқса асбест билан алоқа қилишда хавфи сезиларли даражада ошган сил касаллигини истисно қилишга ишонч ҳосил қилинг.
- Тажриба ва шартлар билан батафсил профессионал тарих
- Кўкрак қафаси рентгенограммаси
- Кўкрак қафасининг компютер томографияси
- Спирометрия ва ўпка диффузияси
- Пулсе оксиметрия ва юриш тести
- Сил касаллиги учун тест
- Кор пулмонале шубҳаси учун экокардиёграфия
Ўпкаларни даволаш ва ҳимоя қилиш
Чандиқларни эритадиган дори йўқ, шунинг учун асосий нарса чангнинг кейинги киришини тўхтатишдир. Бу иш шароитларини ўзгартириш ёки иш жойларини ўзгартириш, тегишли респираторлардан фойдаланиш ва иш жойини нам ва вентиляция қилишни англатади. Даволаш симптомлар ва асоратларга қаратилган: обструкция учун бронходилататорлар қўлланилади, инфекциялар даволанади ва оғир нафас этишмовчилиги учун кислород буюрилади. Чекишни ташлаш, грипп ва пневмококкларга қарши эмлаш, нафас олишни тиклаш ва мунтазам мониторинг қилиш мажбурийдир.
- Саноат чанглари билан алоқани тўхтатиш
- Респираторлар ва техник ҳимоя чоралари
- Чекишни тўлиқ ташлаш
- Грипп ва пневмококкка қарши эмлаш
- Бронхиал обструкция ва инфекцияларни даволаш
- Нафас олиш этишмовчилиги учун кислородли терапия
- Мунтазам равишда профилактик текширувлар ва сил касаллиги учун скрининг