Ўпкада нима содир бўлади
Нафас олиш йўлларига бегона моддаларнинг кириши икки хил жараённи келтириб чиқаради. Агар бу ошқозоннинг кислотали таркиби бўлса, ўпка тўқималарининг кимёвий шикастланиши ривожланади - биринчи соатларда нафас қисилиши, хириллаш ва қоннинг кислород билан тўйинганлигининг пасайиши билан бошланадиган пневмонит. Агар тупурик ёки оғиз бўшлиғидаги микробларга бой озиқ-овқат сўрилса, бир неча кундан кейин пневмониянинг ўзи шаклланади, йирингли бўшлиқлар пайдо бўлишига мойил бўлади. Бронхларнинг анатомияси туфайли юқори ва пастки лобларнинг орқа қисмлари, айниқса ўнг томонда кўпинча таъсирланади.
- Ошқозон ширасининг аспирацияси натижасида юзага келадиган кимёвий пневмонит
- Туприк ва озиқ-овқатнинг аспирацияси туфайли бактериал пневмония
- Одатда жойлашуви: пастки лоблар, кўпинча ўнгда
- Хўппоз шаклланишига мойиллик
- Плеврал эмпиеманинг мумкин бўлган ривожланиши
- Заифлашган беморларда оғир курс
Сабаблари ва хавф омиллари
Асос деярли ҳар доим ютишнинг бузилиши ёки ҳимоя рефлексларининг пасайиши ҳисобланади. Булар инсулт ва унинг оқибатлари, деманс, Паркинсон касаллиги, ўсмалар ва фаренкс ва қизилўнгач операциялари, оғир интоксикация, тутилишлар, беҳушлик, кома. Қўшимча ҳисса гастроезофагиал рефлюкс, найча билан озиқлантириш ва узоқ вақт чўзилган ҳолатда бўлади. Тиш ва тиш гўштининг ёмон ҳолати ўпкага кирадиган микроблар сонини оширади, шунинг учун оғиз бўшлиғи гигиенаси ҳақиқий профилактика чораси ҳисобланади.
- Қон томирлари ва бошқа неврологик касалликлар
- Деманс ва онгнинг бузилиши
- Спиртли ичимликларни суиистеъмол қилиш
- Анестезия, кома, соқчилик
- Гастроезофагиал рефлюкс
- Найчани озиқлантириш ва узоқ муддатли ёлғон ҳолати
- Кариес, периодонтит, ёмон оғиз парвариши
Семптомлар
Баъзида интилиш моменти аниқ: одам бўғилиб, йўталиб, бўғилиб қолди. Аммо заифлашган ва кекса одамларда аспирация кўпинча сезилмасдан, айниқса кечаси содир бўлади ва биринчи белгилар бир неча кундан кейин пайдо бўлади. Иситма, балғам билан йўтал, нафас қисилиши, кўкрак қафасидаги оғриқлар ва кучли заифлик пайдо бўлади. Кексаларда лойқа расм характерлидир: иситма ўрнига - чалкашлик, овқатланишдан бош тортиш, йиқилиш, тез нафас олиш. Йиринг пайдо бўлганда, балғам кўп, йирингли ва ёмон ҳидли бўлади.
- Овқат пайтида йўталиш ва бўғилиш
- Иситма ва титроқ
- Нафас қисилиши ва тез нафас олиш
- Кўкрак оғриғи
- Нохуш ҳидли йирингли балғам
- Қарияларда чалкашлик ва заифлик
- Қоннинг кислород билан тўйинганлигининг пасайиши
Диагностика
Ташхис ҳолатлар ва текширув маълумотларининг комбинациясига асосланади. Рентгенограммада ўпканинг характерли қисмларида яллиғланиш ўзгаришлари аниқланади, компютер томографияси эса плевранинг парчаланиш ўчоқлари ва иштирокини аниқроқ кўрсатади. Қон тестлари яллиғланиш белгиларини кўрсатади. Балғам маданияти ва қоннинг кислород билан тўйинганлигини баҳолаш фойдали бўлади. Ютишни баҳолаш бир хил даражада муҳимдир: шифокор ёки нутқ терапевти беморнинг сув ва турли хил консистенсиядаги овқатни қандай ютишини текширади ва керак бўлганда, ютишнинг эндоскопик ёки рентгенологик текшируви ўтказилади.
- Кўкрак қафаси рентгенограммаси
- Шубҳали хўппоз учун кўкрак қафасининг компютер томографияси
- Тўлиқ қон рўйхати ва С-реактив оқсил
- Пулс оксиметрияси
- Балғам маданияти
- Ютишни баҳолаш
- Оғиз бўшлиғи ва тишларни текшириш
Даволаш ва олдини олиш
Даволаш антибактериал терапияни ўз ичига олади, бу шифокор томонидан оғиз бўшлиғининг мумкин бўлган патогенларини, кислород билан таъминлаш ва нафас олиш йўлларининг санитариясини ҳисобга олган ҳолда танланади. Хўппоз учун курс бир неча ҳафта давом этади. Такрорий аспирациянинг олдини олиш муҳим аҳамиятга эга: ётоқ бошини кўтарган ҳолда ўтирган ҳолатда овқатланиш, кичик қисмларда овқатланиш, овқат пайтида гаплашмаслик, озиқ-овқат консистенсиясини ўзгартириш ва мутахассис томонидан тавсия этилган қуюқлаштирувчи суюқликлар, эҳтиёткорлик билан оғиз бўшлиғини парвариш қилиш ва рефлюксни даволаш.
- Шифокор томонидан тайинланган антибактериал терапия
- Нафас олиш йўлларининг кислородли терапияси ва санитарияси
- Ўтирган ҳолда овқатлантириш, бошни кўтариш ва овқатдан кейин
- Кичик қисмлар, секин суръат, юдумлар орасидаги пауза
- Суюқликларнинг қалинлашиши ва озиқ-овқат консистенсиясининг ўзгариши
- Кундалик оғиз гигиенаси ва тишларни даволаш
- Рефлуксни даволаш ва ютиш бўйича мутахассис билан ишлаш