Касаллик қандай ривожланади?
Биринчидан, вирус юқори нафас йўлларига таъсир қилади: бурун оқиши, ҳапşıрма ва паст ҳарорат. Кейин яллиғланиш пасаяди ва 2-3-куни вазият ўзгаради: нафас тезлашади, шовқин ва ҳуштак чалинади, болада йўталиш бошланади. Энг юқори зўравонлик одатда касалликнинг 3-5 кунида содир бўлади, шундан сўнг аста-секин яхшиланиш кузатилади, аммо йўтал ва хириллаш яна 2-3 ҳафта давом этиши мумкин. Шунинг учун биринчи кунларда нафақат ҳароратга эътибор қаратиш эмас, балки нафас олишни кузатиш муҳимдир.
- 1-2 кун: бурун оқиши, ҳапşıрма, энгил иситма
- 2-3 кун: хириллаш, тез нафас олиш, йўтал
- 3-5 кун: энг юқори зўравонлик, ёмонлашувнинг энг катта хавфи
- Кейин босқичма-босқич такомиллаштириш
- 2-3 ҳафтагача қолдиқ йўтал
Ким касал?
Кўпгина болалар уйда бронхиолитни бошдан кечиришади, аммо баъзи гуруҳлар алоҳида эътибор талаб қилади ва кўпинча касалхонага ётқизишни талаб қилади. Бу ҳаётнинг биринчи ойларида нафас олиш йўллари айниқса тор бўлган ва нафас олишда тўхташ мумкин бўлган болалар, эрта туғилган чақалоқлар, туғма юрак нуқсонлари, сурункали ўпка касалликлари ва иммунитети бузилган болалар. Муҳим хавф омили пассив чекишдир: квартирада тутун курсни сезиларли даражада ёмонлаштиради. Куз-қиш мавсуми ва болалар гуруҳларига ташриф буюрадиган катта ёшдаги болалар инфекция эҳтимолини оширади.
- Ёши 3-6 ойгача
- Эрта туғилиш
- Туғма юрак нуқсонлари
- Сурункали ўпка касалликлари
- Иммунитет танқислиги
- Уйда чекиш
- Эмизишнинг этишмаслиги
Диагностика
Ташхис клиник ҳисобланади: шифокор нафас олиш тезлигини, кўкрак қафасининг мос келадиган жойларини тортиб олишни баҳолайди, ўпкаларни тинглайди, қоннинг кислород билан тўйинганлигини ўлчайди ва боланинг қандай овқатланишини ва ичишини кузатади. Оддий расмга эга бўлган бошқа соғлом бола учун мунтазам тестлар ва рентген нурлари керак эмас: улар тактикани ўзгартирмайди ва кераксиз стрессни келтириб чиқаради. Агар пневмонияга шубҳа бўлса, ғайриоддий оғир бўлса ёки ёмонлашса, рентгенограмма олинади. Муайян вирусни аниқлаш одатда даволанишга таъсир қилмайди ва касалхонада эпидемиологик кўрсаткичлар бўйича амалга оширилади.
- Нафас олиш тезлиги ва нафас олишни баҳолаш
- Ўпка аускултацияси
- Пулс оксиметрияси
- Озиқлантириш ва бўшатиш ҳажмини баҳолаш
- Рентген фақат асоратга шубҳа қилинган тақдирда
- Кўрсаткичларга кўра қон тестлари
Даволаш
Бунинг асоси - қўллаб-қувватловчи парвариш. Бурунни мунтазам равишда шўрланган эритма ва аспиратор билан тозалаш керак, айниқса овқатланишдан олдин: чақалоқлар бурунлари билан нафас олишади ва тиқилиши уларнинг аҳволини кескин ёмонлаштиради. Бола чарчамаслиги учун овқатлантириш тез-тез ва кичикроқ миқдорда амалга оширилиши керак. Хонада салқин, нам ҳаво сақланади ва тамаки тутунини бутунлай йўқ қилади. Антибиотиклар буюрилмайди, чунки сабаб вирусли. Бронходилататорлар билан инҳалиялар кўпчилик болаларда доимий таъсир кўрсатмайди ва фақат шифокор кўрсатмаси бўйича қўлланилади. Бронхиолит учун гормонал дорилар ва антитуссивлар кўрсатилмайди.
- Бурунни шўр сув билан ювиб ташланг ва шилимшиқни сўринг
- Кичкина тез-тез овқатланиш, этарли миқдорда ичиш
- Салқин, нам ҳаво, тамаки тутуни йўқ
- Ўзини ёмон ҳис қилганда ёшга қараб антипиретик
- Кўрсаткичлар бўйича кислород ва касалхонага ётқизиш
- Бактериал асорациз антибиотиклар буюрилмайди
- Ёш болаларга йўтални тўхтатувчи воситаларни берманг
Олдини олиш ва кейинги нима
Вируслар қўллар ва нарсалар орқали узатилади, шунинг учун энг самарали чора гигиена бўлиб қолади: тез-тез қўл ювиш, алоҳида идишлар, мавсумда янги туғилган чақалоқнинг касал қариндошлари ва катта ёшдаги болалар билан алоқасини чеклаш. Эмизиш оғир касаллик хавфини камайтиради. Квартирада чекишни бутунлай йўқ қилиш керак, жумладан, балконда чекиш ва хонага қайтиш. Бронхиолитдан кейин баъзи болалар кейинги совуққонлик билан хириллаш эпизодларини бошдан кечиришади; такрорий эпизодлар билан педиатрнинг назорати ва бронхиал астма хавфини баҳолаш керак.
- Бола билан алоқа қилишдан олдин қўлларни ювиш
- Оилада совуқ бўлса, ташрифларни чеклаш
- Эмизиш
- Уйда чекишни тўлиқ ташлаш
- Вентиляция ва нам тозалаш
- Педиатрнинг такрорий хириллаш эпизодлари учун кузатуви