Нафас қисилиши нима ва у қандай содир бўлади?
Нафас олиш кислород ва карбонат ангидрид даражасига, ўпканинг чўзилишига ва мушакларнинг сигналларига жавоб берадиган нафас олиш маркази томонидан тартибга солинади. Нафас олиш зарурати ўпка, юрак ёки қоннинг кислород етказиб бериш қобилиятидан ошиб кетганда нафас қисилиши пайдо бўлади. Шифокорлар бир неча дақиқалар ва соатлар давомида ривожланадиган ўткир нафас қисилиши ва ҳафталар ва ойлар давомида кучаядиган сурункали нафас қисилиши ўртасида фарқланади. Тури ҳам муҳимдир: бронхиал касалликлар билан одамнинг нафас олиши қийин; юрак касалликлари билан, ётганда нафас қисилиши кучаяди. Нафас қисилиши даражаси инсоннинг қанча юкга бардош бериши билан баҳоланади.
- Ўткир - тўсатдан ривожланади, шошилинч ёрдам талаб қилади
- Сурункали - аста-секин ўсиб боради
- Экспиратуар - нафас чиқаришда қийинчилик, астма ва КОАҲ каби
- Инспиратуар - нафас олиш қийинлашади, гўё гıртлак ёки трахея торайган
- Ортопнеа - ётганда нафас қисилиши, ўтирганда енгиллик
- Бўғилишнинг тунги ҳужумлари
Мумкин сабаблар
Нафас қисилишининг сабаблари шартли равишда ўпка, юрак ва бошқаларга бўлинади. Ўпка касалликлари орасида бронхиал астма, КОАҲ, пневмония, плеврит, интерстициал ўпка касалликлари, ўпка эмболияси мавжуд. Кардияк сабабларга юрак этишмовчилиги, коронар артерия касаллиги, аритмия ва қопқоқ нуқсонлари киради. Бошқалар орасида анемия, семизлик, қалқонсимон без касалликлари, буйрак этишмовчилиги ва ҳомиладорлик мавжуд. Анксиете ва ваҳима ҳужумлари тўлиқ бўлмаган илҳом туйғусини келтириб чиқаради, аммо бу ташхис фақат юрак ва ўпка касалликлари чиқариб ташланганидан кейин амалга оширилади.
- Бронхиал астма ва КОАҲ
- Пневмония, плеврит, пневмоторакс
- Ўпка эмболияси
- Юрак этишмовчилиги ва коронер юрак касаллиги
- Юрак ритмининг бузилиши
- Анемия ва қалқонсимон без касалликлари
- Семизлик ва машғулотлардан воз кечиш
- Анксиете бузилиши, ваҳима ҳужумлари
Билан боғлиқ аломатлар
Билан боғлиқ аломатлар бир сабабни бошқасидан ажратишга ёрдам беради. Астма ва КОАҲда хириллаш ва йўтал тез-тез учрайди. Оёқларнинг шишиши, бир неча кун давомида килограмм ортиши ва баланд ёстиқда ухлаш зарурати юрак этишмовчилигини кўрсатади. Жисмоний машқлар пайтида стернум орқасида оғриқни босиш билан бирга нафас қисилиши ангина пекторисининг намоён бўлиши мумкин. Иситма ва балғамли йўтал пневмония билан бирга келади. Анемия билан рангпарлик, заифлик ва юрак уриши пайдо бўлади. Стресс туфайли бармоқларнинг карıнсаланмасı ва бош айланиши гипервентилияга хосдир.
- Вҳеезинг, йўтал
- Оёқларнинг шишиши, тез килограмм ортиши
- Машқ қилиш билан стернум орқасида оғриқ ёки босим
- Ҳарорат, балғам
- Оқарганлик, мўрт тирноқлар, соч тўкилиши
- Юрак уриши ва узилишлар
- Бармоқлар хиралашган, ташвиш ҳисси
Қандай текширувлар керак
Агар нафас қисилиши аста-секин кучайса, сиз режалаштирилган текширувдан ўтишингиз мумкин. Шифокор қоннинг кислород билан тўйинганлигини пулс оксиметри билан ўлчайди, ўпка ва юракни тинглайди ва шишишни баҳолайди. Асосий тўпламга ЭКГ, кўкрак қафаси рентгенограммаси, спирометрия ва анемияни истисно қилиш учун умумий қон рўйхати киради. Натриуретик пептид тести юрак этишмовчилигини шубҳа қилиш ёки истисно қилишга ёрдам беради ва экокардиёграфия юрак мушаклари ва клапанларнинг функциясини кўрсатади. Кўрсаткичларга кўра, кўкрак қафасининг компютер томографияси, қалқонсимон без гормонларини таҳлил қилиш, стресс тестлари ва кунлик ЭКГ мониторинги буюрилади.
- Пулс оксиметрияси
- ЭКГ
- Кўкрак қафаси рентгенограммаси
- Бронходилатация тести билан спирометрия
- Тўлиқ қон рўйхати, ферритин, ЦҲ
- НТ-проБНП
- Экокардиёграфия
- Кўкрак қафасининг компютер томографияси - кўрсатмаларга мувофиқ
Нима қилиш керак ва қандай даволаш керак
Тўсатдан нафас қисилиши, айниқса кўкрак қафасидаги оғриқлар, сияноз ёки тартибсизлик билан тез ёрдам чақириш, 103 рақамига ўтириш, тор кийимларни ечиш ва ёлғиз қолмаслик керак. Сурункали нафас қисилиши сабабга қараб даволанади: астма ва КОАҲ учун инҳалер бронходилататорлар, юрак этишмовчилиги учун - комплекс терапия, камқонлик учун - этишмовчилик сабабини аниқлагандан сўнг темирни алмаштириш. Шифокор даволанишни танлайди. Чекишни ташлаш, вазн йўқотиш ва мунтазам, мумкин бўлган жисмоний фаолият катта аҳамиятга эга.
- Тўсатдан ёки кучли нафас қисилиши учун 103 рақамига қўнғироқ қилинг
- Ўпка ёки юрак касалликларини шифокор буюрганидек даволаш
- Чекишни ташлаш
- Семизлик учун вазн йўқотиш
- Ўпка ва юрак фаолиятини реабилитация қилиш
- Бошқариладиган тезликда мунтазам юриш
- Сурункали касалликлар учун грипп ва пневмококкка қарши эмлаш
