Ўпкада нима содир бўлади
Алвеолалар деворлари орқали кислород қонга ўтадиган кичик қоплардир. Тамаки тутуни ва бошқа тирнаш хусусияти берувчи моддалар таъсирида ўпкада яллиғланиш йиллар давомида ёниб туради ва иммун тизимининг ҳужайралари томонидан чиқариладиган ферментлар алвеолалар деворидаги эластик толаларни йўқ қилади. Пуфакчалар орасидаги бўлинмалар йўқолади, катта бўшлиқлар - буқалар ҳосил бўлади. Газ алмашинуви учун сирт майдони камаяди ва ўпка эластиклигини йўқотади, бу одатда ҳавони ташқарига чиқаришга ёрдам беради. Нафас олаётганда кичик бронхлар қулаб тушади, ҳаво ўпкада қолади ва кўкрак қафаси бочка шаклида бўлади.
- Алвеолалар деворларининг бузилиши
- Камайтирилган газ алмашинуви юзаси
- Ўпка тўқималарининг эластиклигини йўқотиш
- Ҳавони ушлаб туриш ва ўпканинг ҳаддан ташқари кучланиши
- Буқаларнинг шаклланиши
- Юракнинг ўнг томонида юк ортиши
Сабаблари ва хавф омиллари
Чекиш асосий сабаб бўлиб қолмоқда: тажриба қанчалик узоқ ва сигарет қанча кўп бўлса, хавф шунчалик юқори бўлади. Пассив чекиш, калян ва электрон сигареталар ҳам муҳимдир. Иккинчи муҳим омил - ишда ва уйда чанг ва тутунни инҳалациялаш, шу жумладан ёмон вентиляция қилинган жойларда кўмир ва биоёқилғи ёниши тутуни. Беморларнинг кичик бир қисмида сабаб ўпка тўқимасини ўз ферментларидан ҳимоя қиладиган алфа-1 антитрипсиннинг ирсий танқислиги; бу ҳолда амфизем эрта ва чекмайдиганларда ривожланади.
- Чекиш, шу жумладан, калян ва электрон сигареталар
- Пассив чекиш
- Саноат чанглари ва кимёвий тутунлари
- Уйда ёқилғини ёқишдан тутун
- Алфа-1 антитрипсин этишмовчилиги
- Болаликда тез-тез учрайдиган нафас йўлларининг инфекциялари
Семптомлар
Касаллик сезилмасдан ривожланади ва биринчи йилларда одам нафас қисилиши ёши ва машғулотнинг этишмаслиги билан боғлиқ. Биринчидан, зинапояга кўтарилиш ва тез юриш пайтида ҳаво этарли эмас, кейин оддий юриш ва уй ишларида, кейинроқ нафас қисилиши дам олишда пайдо бўлади. Экшалациянинг қийинлиги характерлидир: беморлар беихтиёр ёпиқ лаблар орқали нафас чиқарадилар. Йўтал кам ёки йўқ бўлиши мумкин, бу амфиземни сурункали бронхитдан ажратиб туради. Вақт ўтиши билан тана вазни камаяди, мушакларнинг кучи камаяди ва кўкрак қафаси баррел шаклида бўлади.
- Секин-аста кучайиб бораётган нафас қисилиши
- Узоқ муддатли экшалациянинг қийинлиги
- Ёпиқ лаблар орқали нафас олинг
- Кам йўтал
- Жисмоний машқлар толерантлигининг пасайиши
- Кило йўқотиш ва заифлик
- Баррел кўкраги
Сўров
Асосий усул - бронходилататор тести билан спирометрия: у ҳаво оқимининг доимий чекланишини тасдиқлайди ва амфизем ва КОАҲни бронхиал астмадан ажратади. Компютер томографияси операцияни муҳокама қилишда муҳим бўлган вайрон қилинган тўқималар, буқалар ва уларнинг жойлашишини кўрсатади. Рентген нурида ҳавонинг ортиши ва диафрагманинг пастлиги аниқланади. Пулсе оксиметрия ва қон газини таҳлил қилиш кислороднинг тўйинганлигини баҳолайди, экокардиёграфия ўпка артерияси босимини ва юракнинг ўнг томонининг ҳолатини баҳолайди. Чекмайдиган ёш беморларда алфа-1 антитрипсин даражаси аниқланади.
- Қайтарилиш тести билан спирометрия
- Кўкрак қафасининг компютер томографияси
- Кўкрак қафаси рентгенограммаси
- Пулс оксиметри ва қон газини таҳлил қилиш
- Экокардиёграфия
- Умумий қон текшируви
- Эрта бошланганида алфа-1-антитрипсинни аниқлаш
Даволаш ва турмуш тарзи
Вайрон бўлган алвеолалар қайта тикланмайди, шунинг учун даволашнинг мақсади ривожланишни секинлаштириш, нафас қисилиши ва алевленмелер сонини камайтиришдир. Энг самарали нарса чекишни бутунлай ташлашдир; бусиз, ҳар қандай даволаш ёмонроқ ишлайди. Шифокор узоқ муддатли инҳалер бронходилататорларни танлайди ва тез-тез кучайиши билан бошқа дорилар гуруҳларини қўшади. Ўпка реабилитацияси жуда катта рол ўйнайди: дозаланган юриш, нафас олиш машқлари, мушакларни машқ қилиш. Йиллик гриппга қарши эмлаш ва пневмококкка қарши эмлаш муҳим аҳамиятга эга. Жиддий нафас олиш этишмовчилиги учун узоқ муддатли кислородли терапия буюрилади ва катта буқалар учун жарроҳлик муҳокама қилинади.
- Чекишни тўлиқ ташлаш
- Шифокор томонидан тайинланган инҳалацияланган бронходилататорлар
- Тўғри нафас олиш техникаси
- Ўпка реабилитацияси ва нафас олиш машқлари
- Грипп ва пневмококкка қарши эмлаш
- Яхши овқатланиш ва вазнни сақлаш
- Кўрсаткичлар бўйича кислородли терапия ва жарроҳлик даволаш