Адренал кортекс нима қилади?
Адренал кортекс бир неча қатламлардан иборат бўлиб, уларнинг ҳар бири ўз гормонлари гуруҳи учун жавобгардир. Ташқи қисми натрийни ушлаб турадиган ва калийни олиб ташлайдиган алдостеронни, ўртадагиси метаболизмни ва стрессга жавоб берадиган кортизолни, ички қисми эса жинсий гормонлар прекурсорларини ишлаб чиқаради. Ўсимта ҳар қандай қатламдан чиқиши мумкин ва касалликнинг расми бунга боғлиқ. Ҳаддан ташқари кортизол Кушинг синдроми, ортиқча алдостерон - паст калийли доимий гипертензия, ортиқча андрогенлар - вирилизацияни беради. Гормонал фаол бўлмаган ўсмалар фақат ўсиши билан пайдо бўлади.
- Алдостерон натрий ва калийни тартибга солади
- Кортизол метаболизм ва стрессни назорат қилади
- Ички қатлам жинсий гормонлар учун кашшофларни таъминлайди
- Шишнинг тури клиник кўринишни аниқлайди
- Фаол бўлмаган ўсмалар тасодифан аниқланади
Семптомлар
Кортизолнинг ҳаддан ташқари кўплиги билан юз юмалоқ бўлади, танада ёг ъқайта тақсимланади, ошқозон ва сонларда кенг бинафшаранг чўзилиш белгилари пайдо бўлади, тери юпқалашади ва осон шикастланади, кўкаришлар пайдо бўлади, қон босими ва шакар кўтарилади, остеопороз ва мушаклар кучсизлиги ривожланади, кайфият ўзгаради. Аёлларда андрогенларнинг кўплиги билан юз ва танадаги соч ўсиши кучаяди, овоз қўполроқ бўлади ва ҳайз кўриш тўхтайди; Болаларда эрта жинсий ривожланиш кузатилади. Катта ўсмалар пастки орқа қисмида зерикарли оғриқлар ва оғирлик ҳисси келтириб чиқаради. Кўпинча намойишлар бирлаштирилади.
- Юзнинг яхлитланиши ва торсода вазн ортиши
- Бинафша стреч белгилари ва осон кўкаришлар
- Доимий гипертензия
- Қон шакарининг кўпайиши ва мушакларнинг кучсизлиги
- Аёлларда эркак типидаги соч ўсиши
- Болаларда эрта жинсий ривожланиш
- Катта ўсимта билан ён томонда оғриқ ва оғирлик
Диагностика
Текширув икки йўналишда амалга оширилади. Гормонал бостирувчи тест ва кундалик кўрсаткичлар ёрдамида ортиқча кортизолни баҳолашни, алдостерон ва ренинни аниқлашни, метанефринлар томонидан феокромоцитомани мажбурий чиқариб ташлашни, шунингдек, андрогенларни ўлчашни ўз ичига олади. Тасвирлаш - буйрак усти безларининг контрастли КТ текшируви бўлиб, контрастни қабул қилиш ҳажми, зичлиги ва нақшини баҳолайди; катта ҳажм, ҳетероженлик, нотекис контурлар ва юқори маҳаллий зичлик ташвишлидир. МРИ қўшимча сифатида ишлатилади. Буйрак усти безининг биопсияси феокромоцитомалар учун истисносиз амалга оширилмайди ва агар асосий саратонга шубҳа бўлса, улар буни умуман қилмасликка ҳаракат қилишади.
- Кортизол ва супрессив тест
- Алдостерон ва ренин, калий даражаси
- Феокромоцитомани истисно қилиш учун метанефринлар
- Андрогенлар ва уларнинг прекурсорлари
- Контрастли буйрак усти безларини компютер томографияси
- МРИ қўшимча усул сифатида
- Узоқ лезёнларни истисно қилиш учун текширув
Тасодифан топилган адренал масса
Компютер томографиясининг тарқалиши билан адренал массалар тез-тез топилади ва уларнинг аксарияти зарарсиз бенигн аденомалар бўлиб чиқади. Бундай топилмадан қўрқмаслик керак, лекин уни ҳам эътиборсиз қолдирмаслик керак. Алгоритм оддий: гормонал фаолликни текширинг ва КТда малигн ўсма белгиларини баҳоланг. Одатда паст зичликдаги ва гормонал фаолликсиз кичик бир ҳил шаклланишлар кузатилади. Катта, ҳетерожен, ноаниқ контурлар ва тез ўсиш эндокринолог жарроҳга мурожаат қилишни ва операция тўғрисида қарор қабул қилишни талаб қилади.
- Кўпгина топилмалар яхши хулқли аденомалардир
- Гормонал фаолиятни баҳолаш мажбурийдир
- КТдаги ўлчам ва зичлик асосий мезондир
- Қайта текширувдан кейин тез ўсиш ташвишлидир
- Кичик фаол бўлмаган шаклланишлар кузатилади
- Шубҳали шаклланишлар олиб ташланади
Даволаш ва кузатиш
Даволаш имкониятини тақдим этадиган ягона усул - тажрибали жарроҳлик жамоаси томонидан амалга ошириладиган буйрак усти бези билан бирга ўсимтани тўлиқ жарроҳлик йўли билан олиб ташлаш; агар малигните шубҳа қилинган бўлса, ўсимтанинг яхлитлигини бузмаслик учун очиқ киришга афзаллик берилади. Жарроҳликдан олдин, агар гормонал фаоллик мавжуд бўлса, тайёргарлик зарур ва кортизол ишлаб чиқарадиган ўсимта олиб ташлангандан сўнг, иккинчи буйрак усти бези вақтинча ишламай қолганлиги сабабли, алмаштириш терапияси буюрилади. Умумий шакллар учун махсус дори терапияси ва кимётерапия онколог назорати остида қўлланилади. Даволанишдан кейинги кузатув узоқ муддатли бўлиб, мунтазам равишда кўриш ва гормонал мониторинг.
- Ўсимта ва буйрак усти безини тўлиқ олиб ташлаш
- Гормонал фаолият учун операциядан олдинги тайёргарлик
- Олиб ташлангандан кейин алмаштириш терапияси
- Умумий шакллар учун дори терапияси
- КТ ва гормонларни мунтазам мониторинг қилиш
- Эндокринолог ва онколог томонидан кузатув
- Оилавий ҳолатларда генетик тестларни муҳокама қилиш
