Қандай аномалиялар бор?
- Миқдор аномалиялари: аплазия (битта буйракнинг йўқлиги), қўшимча учинчи буйрак
- Позицион аномалиялар - дистопия: буйрак ломбер, ёнбош ёки тос бўшлиғида жойлашган ва ўз жойига кўтарилмаган.
- Ўзаро муносабатларнинг аномалиялари: тақа буйраклари (пастки қутблар билан синтез), С ва Л шаклидаги бирикмалар
- Ҳажмидаги аномалиялар: гипоплазия - қисқартирилган, аммо нормал тузилган буйрак
- Структуравий аномалиялар: мултикистик дисплази, губкали буйрак, кисталар
- Тос бўшлиғи ва сийдик йўлларининг аномалиялари: дупликация, уретероцел, мегауретер, уретеропелвик сегментнинг торайиши.
- Қон томир аномалиялари: сийдик чиқариш каналини сиқиб чиқарадиган ёрдамчи артерия
Тақа буйраги
Ушбу аномалия билан иккала буйрак ҳам пастки қутбларда истмус билан бирлашади ва тақа шаклини ҳосил қилади. Буйрак одатдагидан пастроқда жойлашган ва истмус умуртқа поғонаси ва катта томирлар олдида ётади.
Бирлашманинг ўзи касаллик эмас ва кўп одамлар бутун умри давомида буни билмасдан яшайдилар. Аммо анатомия муаммолар учун шарт-шароит яратади: сийдик йўллари истмус устида эгилиб, сийдик чиқиши қийинлашади, шунинг учун тошлар пайдо бўлиши ва пиелонефрит ривожланиши мумкин.
- Пастки орқа ва пастки қориндаги зерикарли оғриқ, торсоннинг текисланиши билан кучаяди
- Сийдик чиқариш йўлларининг такрорий инфекциялари
- Тош шаклланиши
- Чиқиб кетишнинг сезиларли обструкцияси билан гидронефроз
- Ҳимояланмаган истмус позицияси туфайли шикастланиш хавфи юқори
Буйрак ва сийдик чиқариш каналининг дубликацияси
Энг кенг тарқалган аномалиялардан бири: буйрак икки қисмга бўлинади, уларнинг ҳар бири ўз тос суягига эга. Сийдик чиқариш йўллари сийдик пуфагига борадиган йўлда бирлашганда дупликация тўлиқ бўлмайди ва ҳар бири сийдик пуфагига алоҳида оқиб ўтганда тугалланади.
Тўлиқ бўлмаган икки баравар кўпинча зарарсиздир. Тўлиқ муаммо кўпинча муаммолар билан бирга келади, чунки сийдик йўлларининг тешиклари нотўғри жойлашган.
- Пастки сегмент сийдик йўлига весикоуретерал рефлюкс
- Уретеросел ва юқори сегмент сийдик йўлларининг обструкцияси
- Эктопик уретер тешиги - сийдик пуфагидан ташқарида қўшилиш; қизларда одатдаги сийиш пайтида сийдикнинг доимий оқиши билан намоён бўлади
- Такрорий пиелонефрит
- Сегментлардан бирининг гидронефрози
Дистопия ва битта буйрак
- Дистопия - буйрак ривожланиш даврида ломбер минтақага кўтарилмади ва пастроқ бўлиб қолди: ёнбош ёки тос минтақасида. Уретер қисқа, томирлар атипик ишлайди
- Тос бўшлиғидаги буйракни қорин бўшлиғидаги масса сифатида пайпаслаш ва ўсимта деб аташ мумкин.
- Дистопик буйрак кўпинча сийдик чиқишининг бузилишига ва шикастланишга мойил бўлади.
- Аплазия - битта буйракнинг туғма йўқлиги; иккинчиси одатда ортади ва бутун функцияни эгаллайди
- Кўп ҳолларда битта буйраги бўлган одамлар тўлиқ ҳаёт кечиришади, аммо уни эҳтиёткорлик билан даволаш керак
Якка тартибдаги буйракда қуйидагилар муҳим аҳамиятга эга: қон босимини назорат қилиш, нефротоксик оғриқ қолдирувчи воситаларни рецептисиз қабул қилмаслик, этарли миқдорда суюқлик истеъмол қилиш, сийдик йўллари инфекцияларини ўз вақтида даволаш ва контактли спорт турларида эҳтиёт бўлиш.
Диагностика
- Буйрак ултратовуш текшируви аниқлашнинг асосий усули ҳисобланади
- Контрастли КТ урографияси - аниқ анатомия, томирлар, сийдик йўлларининг ҳолати
- МРИ урографияси, айниқса болаларда ва контрастли интолеранс билан
- Чиқарувчи урография
- Динамик нефроссинтиграфия - функцияни ва сийдик чиқишини алоҳида баҳолаш, жарроҳлик ҳақида қарор қабул қилишда асосий тадқиқот.
- Гумон қилинган рефлюкс учун ғалаба систоуретрографияси
- Умумий таҳлил ва сийдик маданияти
- Креатинин ва ГФРни ҳисоблаш
- Қон босимини назорат қилиш
Даволаш
Аномалиянинг ўзини даволаш мумкин эмас ва тузатишни талаб қилмайди. Фақат унинг оқибатлари даволанади.
- Вақти-вақти билан ултратовуш ва тестлар билан кузатиш - асемптоматик бўлса
- Сийдик чиқариш йўллари инфекцияларининг олдини олиш ва даволаш
- Анатомияни ҳисобга олган ҳолда уролитиёзни даволаш: кириш ва майдалаш усули индивидуал равишда танланади
- Утереропелвик сегментнинг обструкцияси учун пелопластика
- Рефлюкс ва сийдик йўлларининг обструкцияси учун уретеросистоностомия
- Утерероселни ажратиш
- Геминефроуретеректомия - буйрак дупликацияси пайтида ишламайдиган сегментни олиб ташлаш.
- Тақа буйраги учун геминефректомия - зарарланган ярмини олиб ташлаш
- Ўткир оқим обструкцияси учун стентлаш ёки нефростома
Буйрак аномалияси бўлган бемор нимани билиши муҳим?
- Операциялар ва текширувлардан олдин ҳар қандай шифокорга ўзингизнинг хусусиятларингиз ҳақида хабар беринг - бу тасвирларнинг тактикаси ва талқинига таъсир қилади.
- Ўзингизни яхши ҳис қилсангиз ҳам, мунтазам равишда ултратовуш ва сийдик синовларидан ўтинг
- Қон босимини назорат қилиш
- Агар рецепт бўлмаса, узоқ вақт давомида стероид бўлмаган яллиғланишга қарши дориларни қабул қилманг
- Этарлича суюқлик ичинг
- Агар сизда ёлғиз ёки тақа буйраги бўлса, контактли спорт турларидан ва қорин бўшлиғидаги жароҳатлардан қочинг
- Аномалия ирсий бўлса, болаларни текширинг
- Ҳомиладорликни режалаштираётганда, урологга олдиндан мурожаат қилинг
Тошкентда қаерда имтиҳондан ўтиш мумкин
Тўғри баҳолаш учун КТ ёки МРИ урографияси ва буйрак функциясини алоҳида баҳолаш, асоратлар бўлса, реконструктив урология керак.
Пойтахтимизда буйрак аномалиялари асоратларини ана шундай текшириш ва жарроҳлик йўли билан даволаш “УРОЛОГИК КОМПЛЕКС” тиббиёт маркази ва “Ташкент Тиббиёт маркази Парк” клиникасида амалга оширилмоқда.
Агар аномалия тасодифан топилса ва сизни ҳеч нарса безовта қилмаса, ваҳима қўзғашнинг ҳожати йўқ - лекин мунтазам мониторинг зарурлигини тушуниш учун бир марта тўлиқ текширувдан ўтишга арзийди. Клиника алоқалари қуйида келтирилган.
