Саркоидоз билан нима содир бўлади
Гранулома - бу мўлжалланган тирнаш хусусияти берувчидан ҳимоя қилишга ҳаракат қиладиган иммунитет ҳужайралари тўплами. Саркоидозда бундай тугунлар кўринадиган инфекциясиз шаклланади ва бир вақтнинг ўзида бир нечта органларда пайдо бўлиши мумкин. Кичик миқдордаги гранулома одатда органнинг ишига тўсқинлик қилмайди ва вақт ўтиши билан ҳал қилинади. Агар яллиғланиш узоқ вақт давом эца, грануломалар ўрнида чандиқ тўқимаси ҳосил бўлади: ўпкада бу фиброзга ва уларнинг ҳажмининг пасайишига олиб келади. Шифокорлар кўпинча тикланиш билан якунланадиган ўткир курсни ва кўп йиллик кузатувни талаб қиладиган сурункали курсни ажратадилар.
- Хиляр лимфа тугунларининг саркоидози
- Ўпка тўқималаридаги ўзгаришлар билан ўпка саркоидози
- Лöфгрен синдроми - иситма, бўғимларда оғриқ ва эритема нодосум билан ўткир бошланган.
- Терининг саркоидози
- Кўзнинг шикастланиши - увеит
- Юрак ва асаб тизимининг саркоидози - кам учрайдиган, аммо хавфли шакллар
Сабаблари ва хавф омиллари
Саркоидознинг ягона сабаби топилмади. Замонавий ғоя шундай: иммунитет тизимининг маълум бир ирсий хусусиятига эга бўлган одамда ташқи антигенга ортиқча жавоб қўзғатилади ва яллиғланиш одатдагидек сусаймайди. Тетик омил сифатида ноорганик чанг, баъзи микроорганизмлар ва касбий хавфлар муҳокама қилинади. Касаллик кўпинча ёш ва ўрта ёшда бошланади. Саркоидоз одамдан одамга ўтмайди, шунинг учун беморнинг яқинлари инфекция билан таҳдид қилмайди ва бир оиладаги ҳолатлар умумий ирсият ва яшаш шароитлари билан изоҳланади.
- Ёши 20 ёшдан 50 ёшгача
- Қариндошларда саркоидоз ҳолатлари
- Металл, ёғоч, қурилиш чанглари билан ишлаш
- Қишлоқ хўжалиги чанг ва моғорга таъсир қилиш
- Ўт ўчирувчи сифатида ва хавфли ишлаб чиқаришларда ишланг
Семптомлар
Кўпинча саркоидоз ҳеч қандай шикоят қилмайди ва профилактик флуорографи пайтида аниқланади: расмда ўпка илдизларининг кенгайган лимфа тугунлари кўрсатилган. Агар аломатлар мавжуд бўлса, улар кўпинча ўзига хос эмас - заифлик, чарчоқ, терлаш, паст ҳарорат. Ўпка таъсирланганда қуруқ йўтал, нафас қисилиши ва кўкрак қафасидаги ноқулайлик пайдо бўлади. Лöфгрен синдроми тўсатдан бошланади: тўпиқ бўғимлари оғрийди ва шиширади, оёқларда оғриқли қизил тугунлар пайдо бўлади, ҳарорат кўтарилади. Кўздан, теридан ва юракдан кўринишлар ўпкада ўзгаришларсиз пайдо бўлиши мумкин.
- Машқ пайтида қуруқ йўтал ва нафас қисилиши
- Заифлик, чарчоқ, терлаш
- Паст ҳарорат, вазн йўқотиш
- Оёқ Билаги зўр бўғимларнинг оғриғи ва шишиши
- Оёқларда қизил оғриқли тугунлар
- Кўзларнинг қизариши, фотофоби, лойқа кўриш
- Юрак уриши, юрак фаолиятидаги узилишлар
Диагностика
Текширувнинг асосий мақсадлари грануломаларнинг мавжудлигини тасдиқлаш, шунга ўхшаш расмга эга бўлган касалликларни, айниқса сил, лимфома ва саратонни истисно қилиш ва қайси органлар билан боғлиқлигини баҳолашдир. Бунинг асоси кўкрак қафасининг компютер томографиясидир. Ташхис одатда гистологик жиҳатдан тасдиқланади: тўқима намунаси бронкоскопия, ултратовуш текшируви остида лимфа тугунлари биопсияси ёки теридаги мавжуд лезёндан олинади. Биопсиясиз ташхис фақат типик ҳолатларда, масалан, Лöфгрен синдромида ҳақиқийдир. Барча беморларнинг ўпка функцияси, калций миқдори, буйрак ва жигар фаолияти текширилади, ЭКГ қилинади ва офталмологга юборилади.
- Кўкрак қафасининг рентгенограммаси ва компютер томографияси
- Спирометрия ва ўпканинг диффузия қобилиятини ўрганиш
- Биопсия билан бронкоскопия, агар керак бўлса, эндосонография
- Қон ва сийдикда калций, креатинин, жигар функцияси тестлари
- ЭКГ, кўрсаткичларга кўра - юракнинг экокардиёграфи ва МРИ
- Ёриқ чироқ билан офталмолог томонидан текширув
- Сил касаллигини истисно қилиш учун тест
Даволаш ва кузатиш
Саркоидозли ҳар бир беморга дори керак эмас. Агар бемор асемптоматик бўлса ва ўпка функцияси сақланиб қолса, шифокор назорат КТ ва спирометрия ёрдамида кузатувни танлайди, чунки касаллик кўпинча ўз-ўзидан регрессияга учрайди. Даволаш оғир аломатлар, ўпка функциясининг пасайиши, юрак, кўз, асаб тизими, буйраклар ёки юқори калций даражаларига зарар этказиш учун кўрсатилади. Асосий дорилар тизимли глюкокортикостероидлардир; агар улар узоқ вақт давомида қабул қилиниши керак бўлса ёки ёмон муҳосаба қилинса, иммуносупрессив дорилар қўшилади. Режим ва муддат фақат шифокор томонидан белгиланади. Беморларга чекишни тўхтатиш ва чангдан қочиш муҳимдир.
- Энгил ҳолатларда КТ ва ўпка функциясини назорат қилиш билан кузатиш
- Тизимли глюкокортикостероидлар
- Оғир шакллар учун иммуносупрессив ва биологик препаратлар
- Кўзнинг намоён бўлишини офталмолог томонидан даволаш
- Чекишни тўхтатиш ва саноат чангидан ҳимоя қилиш
- Д витамини ва калцийни фақат шифокор билан маслаҳатлашганидан кейин қабул қилиш