ОКБ қандай ишлайди
Унинг замирида ташвишнинг шафқациз доираси ётади. Биринчидан, обсесиф фикр ёки тасвир пайдо бўлади - обсесён: масалан, инфекция ҳақида, эшик қулфланмаганлиги, яқинларингизга мумкин бўлган зарар ҳақида. Фикр кучли ташвиш ва масъулият ҳиссини келтириб чиқаради. Уни олиб ташлаш учун одам мажбурлашни амалга оширади: қўлларини ювади, текширади, ҳисоблайди, ўзига маълум ибораларни такрорлайди. Хавотир сусаяди, лекин мия хавф ҳақиқий бўлган ва маросим ёрдам берган деган хулосага келади. Кейинги сафар обсесён кучлироқ қайтиб келади ва маросимлар узоқроқ ва мураккаброқ бўлади.
- Обсесёнлар - обсесиф фикрлар, тасвирлар, шубҳалар
- Мажбурлаш - ҳаракатлар ёки руҳий маросимлар
- Мажбурлашларни келтириб чиқарадиган вазиятлардан қочиш
- Яширин маросим сифатида яқинларингиздан ишонч излаш
- Вақт ўтиши билан маросимларнинг кўпайиши
Обсесёнларнинг асосий шакллари
Обсесёнларнинг мазмуни ҳар хил, аммо нақш ҳар доим бир хил. Энг кенг тарқалган қўрқув - такрорий ювиш ва тозалаш билан ифлосланиш ва инфекция. Иккинчи кенг тарқалган шакл - газ, қулфлар ва электр жиҳозларини чексиз текшириш билан обсесиф шубҳалар. Алоҳида гуруҳ тажовузкор, диний ва жинсий обсесёнлардан иборат бўлиб, улар инсонни энг кўп қўрқитади, чунки улар унинг қадриятларига зид келади. Тушуниш керак: бундай фикрлар уларни амалга ошириш истагини англатмайди ва бу ният эмас, балки аломат эканлигини тасдиқловчи уларга нисбатан нафратдир.
- Ифлосланиш ва инфекциядан қўрқиш
- Обсесиф шубҳалар ва текширувлар
- Симметрия ва тартиблиликка интилиш
- Агрессив интрузив тасвирлар
- Диний ва ахлоқий обсесёнлар
- Тўплаш ва нарсаларни ташлаб юборишга қодир эмас
Сабаблари ва хавф омиллари
ОКБ биологик ва психологик омилларнинг комбинацияси туфайли ривожланади. Ирсий мойиллик ва хатоларни баҳолаш ва ҳаракатларни инҳибе қилиш учун масъул бўлган мия ҳудудлари фаолиятининг хусусиятлари муҳим рол ўйнайди. Психологик нуқтаи назардан, бузилиш ҳаддан ташқари шахсий жавобгарлик ва фикрнинг ўзи ҳаракатга тенг эканлиги ҳақидаги ишончни қўллаб-қувватлайди. Касалликнинг кучайиши кўпинча стресс, ортиқча иш, ҳомиладорлик ва туғиш билан боғлиқ. Болаларда стрептококк инфекциясидан кейин обсесёнларнинг тўсатдан пайдо бўлиши тасвирланган, бу алоҳида текширувни талаб қилади.
- Ирсий мойиллик
- Миянинг инҳибитив даврларининг ишлаш хусусиятлари
- Фикрлар учун масъулиятни оширишга ишониш
- Перфекционизм ва ташвишли шахс
- Стрессли ҳодисалар ва чарчоқ
- Ҳомиладорлик ва туғруқдан кейинги давр
- Болалардаги ўтмишдаги стрептококк инфекциялари
Диагностика
Ташхис психиатр ёки психотерапевт томонидан суҳбат асосида амалга оширилади. Шифокор обсесёнларнинг мазмунини, маросимларни ўтказиш вақтини, кундалик ҳаётни бузиш даражасини ва қаршилик кўрсатишга уринишлар мавжудлигини аниқлайди. Объэктив баҳолаш учун махсус тарозилар қўлланилади, бу ҳам даволаниш пайтида динамикани кузатишга ёрдам беради. ОКБни анксиете бузилиши, овқатланиш бузилиши, шахсиятнинг бузилиши ва танқидий бўлмаган психоздан ажратиш муҳимдир. Баъзида бир вақтнинг ўзида депрессия аниқланади, бу алоҳида эътибор талаб қилади.
- Обсесёнлар ва мажбурлашларни баҳолаш учун клиник интервю
- Маросимлар учун вақтни ҳисоблаш
- Махсус жиддийлик шкаласи
- Коморбид депрессия ва хавотирни аниқлаш
- Психотик касалликларни истисно қилинг
- Болада тўсатдан бошланиш учун текширув
Даволаш
Энг самарали усул - таъсир қилиш ва жавобнинг олдини олиш билан когнитив хатти-ҳаракатлар терапияси. Гап шундаки, мутахассиснинг раҳбарлиги остида аста-секин қўрқинчли вазиятга дуч келиш ва маросимни бажармаслик: ташвиш, кутилганидан фарқли ўлароқ, ўз-ўзидан пасаяди ва мия қайта машқ қилади. Гиёҳванд терапияси антидепрессантларнинг маълум гуруҳларига асосланган бўлиб, улар ОКБ учун юқори дозаларда ва депрессияга қараганда узоқроқ вақт давомида қўлланилади: таъсир 8-12 ҳафтадан кейин баҳоланади. Оғир ҳолатларда усуллар бирлаштирилади. Яқинларингиздан хавфсизликни тасдиқлашни сўрашни мулойимлик билан тўхтатиш яхшироқдир, чунки улар бузилишни қўллаб-қувватлайди.
- Таъсир қилиш билан когнитив хулқ-атвор терапияси
- Тўсатдан ўрнига маросимлардан аста-секин воз кечиш
- Узоқ курс учун психиатр томонидан тайинланган антидепрессантлар
- Таъсирни 8-12 ҳафтадан олдин баҳолаш
- Яқинларингизнинг маросимларда ва кафолатларда иштирок этишдан бош тортиши
- Стресс, уйқу режими ва иш юки билан ишлаш
- Яхшилашдан кейин парваришлаш терапиясини давом этинг