Аутизм спектрининг бузилиши нима
&қуот;Спектр&қуот; сўзи аутизмнинг турли йўллар билан намоён бўлишини таъкидлайди. Илгари болалик аутизми, атипик аутизм ва Аспергер синдроми ажратилган бўлса, энди улар тобора кўпроқ бир гуруҳга бирлаштирилмоқда ва керакли ёрдам даражаси тасвирланган. АСД бўлган барча болалар ижтимоий мулоқотда қийинчиликларга дуч келишади: ҳис-туйғуларни тушуниш, мулоқотни давом эттириш, биргаликда ўйнаш. Иккинчи гуруҳ белгилари - чекланган, такрорланадиган хатти-ҳаракатлар ва қизиқишлар. АСД кўпинча нутқнинг кечикиши, интеллектуал бузилиш, диққат этишмаслиги гиперактивлиги бузилиши, эпилепсия ва уйқу бузилиши билан бирлаштирилади.
- Ижтимоий алоқа ва ўзаро муносабатлардаги қийинчиликлар
- Такрорий ҳаракатлар, иборалар, маросимлар
- Тор, жуда кучли қизиқишлар
- Овозларга, ёруғликка, озиқ-овқат ва кийимнинг тузилишига кучли реакциялар
- Турли даражадаги қўллаб-қувватлаш - минималдан жуда муҳимгача
Сабаблари ва хавф омиллари
Аутизм - бу жуда эрта бошланган мия ривожланишининг бузилиши. Генлар катта рол ўйнайди: агар ака-ука аутизмга эга бўлса, шунингдек, мўрт Х синдроми ва тубероус склероз каби баъзи генетик синдромлар билан АСД эҳтимоли юқори бўлади. Хавф омиллари орасида ҳаддан ташқари эрта туғилиш, ота-оналарнинг ёши ва ҳомиладорлик пайтида она томонидан баъзи антиепилептик дориларни қабул қилиш киради. Аутизм ва эмлашлар ўртасидаги боғлиқлик кўп марта синовдан ўтган ва тасдиқланмаган. Ота-оналарнинг тарбияси ва ҳиссий совуққонлик ҳам аутизмнинг сабаби эмас.
- Биродарда аутизм
- Генетик синдромлар
- Ҳаддан ташқари эрта туғилиш
- Ота-оналарнинг ёши
- Ҳомиладорлик пайтида баъзи антиепилептик дориларни қабул қилиш
Эрта белгилар
Ота-оналар кўпинча ҳаётнинг иккинчи йилида, баъзан олдинроқ хусусиятларни сезадилар. Чақалоқ камдан-кам ҳолларда кўз билан алоқа қилади, табассум қилмайди, исмларга жавоб бермайди, гарчи у яхши эшица ҳам, қизиқарли нарсаларни кўрсатмайди ва уларни баҳам кўрмайди. Нутқ кечикиши ёки ғайриоддий ривожланиши мумкин: бола эшитган ибораларни такрорлайди, лекин мулоқот қилиш учун сўзлардан фойдаланмайди. Монотон ўйинлар пайдо бўлади - объэктларни кетма-кет жойлаштириш, ғилдиракларни айлантириш, қўл ҳаракатларини такрорлаш. Баъзан, нормал ривожланишдан сўнг, сўз ва кўникмаларни йўқотиш содир бўлади.
- 12 ойгача исмга жавоб бермайди
- Ишора ва биргаликда эътибор йўқ
- Камдан-кам кўз билан алоқа қилиш
- 16 ойгача сўзлар ёки 2 йил ичида иборалар йўқ
- Бировнинг ибораларини тушунмасдан такрорлаш
- Монотон ўйин, объэктларни бир қаторга қўйиш
- Мунтазам ўзгаришларга зўравон реакциялар
- Нутқ ёки ижтимоий кўникмаларни йўқотиш
Диагностика
Аутизмни тасдиқлаш учун қон тести ёки тасвирлаш тести йўқ. Ташхисни мутахассислар - болалар психиатри, невролог, клиник психолог - болани кузатиш, ота-оналар билан суҳбатлар ва стандартлаштирилган усуллар асосида амалга оширадилар. Мунтазам текширувлар вақтида педиатр 16-30 ойлик болалар учун скрининг сўровномаларидан фойдаланиши мумкин. Эшитиш қобилиятини йўқотишни истисно қилиш учун эшитишингизни текшириб кўринг. Соқчилик учун ЭЕГ буюрилади; генетик синдромнинг белгилари учун генетик ва генетик тадқиқотлар билан маслаҳатлашиш буюрилади. Шахсий парвариш режасини тузиш учун нутқ, ақл ва восита қобилиятлари ҳам баҳоланади.
- Ота-оналар учун скрининг сўровномалари
- Мутахассис томонидан кузатув ва стандартлаштирилган баҳолаш
- Эшитиш тести
- Нутқ ва ақлни баҳолаш
- ЭЕГ - тутилиш ёки регрессия учун
- Кўрсаткичларга кўра генетик текширув
Ёрдам ва даволаш
Аутизмнинг ўзини даволаб бўлмайди, аммо эрта, интенсив машғулотлар ёрдамнинг асосидир. Хулқ-атвор дастурлари энг катта далиллар базасига эга, жумладан, амалий хатти-ҳаракатлар таҳлили, мулоқот, нутқ ва ўз-ўзини парвариш қилиш кўникмаларини ривожлантириш. Нутқни терапевт нутқ ва муқобил алоқа усуллари, масалан, флеш-карталар билан ёрдам беради ва касбий терапевт кундалик кўникмалар ва моторли кўникмаларга ёрдам беради. Ота-оналарнинг машғулотлари ва олдиндан айтиб бўладиган кундалик тартиблар муҳим аҳамиятга эга. Гиёҳванд моддаларни фақат шифокор томонидан қўшимча шароитларни даволаш учун буюради: эпилепсия, оғир тажовуз, уйқу бузилиши. Самарадорлиги исботланмаган усуллар - &қуот;танани тозалаш&қуот;, кўрсатмаларсиз диеталар, илдиз ҳужайралари - ёрдам бермайди ва хавфли бўлиши мумкин.
- Эрта хулқ-атвор терапияси
- Нутқ терапевти ва дефектолог билан машғулотлар
- Муқобил алоқа - карталар, имо-ишоралар
- Касбий терапия
- Ота-оналарни ўргатиш ва қўллаб-қувватлаш
- Башорат қилинадиган тартиб ва визуал жадвал
- Биргаликда уйқу бузилиши ва эпилепсияни даволаш