Сабаблари ва хавф омиллари
Шиллиқ қават кўп йиллар давомида кансерогенлар ёки доимий тирнаш хусусияти билан таъсирланган жойда шиш пайдо бўлади. Тамаки ҳар қандай шаклда - чекиш, чайнаш, носвой - асосий омил бўлиб қолади ва кучли алкогол билан комбинация зарарни сезиларли даражада оширади, чунки спиртли ичимликлар шиллиқ қаватининг зарарли моддаларга ўтказувчанлигини оширади. Алоҳида гуруҳ - бу инсон папилломавируси билан боғлиқ ўсмалар: улар кўпинча тилнинг илдизига таъсир қилади ва ёш беморларда учрайди. Ўткир тиш ёки нотўғри ўрнатилган протезнинг доимий шикастланиши ҳам рол ўйнайди.
- Чекиш ва бошқа тамаки турлари
- Насвай ва чайнаш аралашмалари
- Кучли алкогол
- Инсон папилломавируси
- Ўткир тиш четидан ёки протездан сурункали шикастланиш
- Ёмон оғиз гигиенаси
- Прекансероз ўзгаришлар: лейкоплакия, эритроплакия
Биринчи белгилар
Эрта ўзгаришлар сизни безовта қилмайди, шунинг учун уларни мунтазам текширув вақтида тиш шифокори кўпинча сезади. Ёни бўйлаб зич тизма, доимий оқ ёки қизил нуқта ёки тил билан сезилиши мумкин бўлган бўлак билан даволанмайдиган ярани огоҳлантириш керак. Кейинчалик овқатланаётганда ва гаплашаётганда оғриқ пайдо бўлади, зарарланган томонда қулоққа характерли қайтиш, тилнинг ҳаракатчанлигини чеклаш, нутқнинг ўзгариши ва бўйнидаги лимфа тугунининг кенгайиши. Оғриқ кеч пайдо бўлади ва уни кутиш вақтни беҳуда сарфлашни англатади.
- Тилнинг ён томонида даволанмайдиган яра
- Йўқолмайдиган оқ ёки қизил нуқта
- Бўлак ёки зарба
- Ютиш пайтида оғриқ, қулоққа нурланиш
- Чекланган тил ҳаракатлари, тушунарсиз нутқ
- Қон кетиши ва ёмон нафас
- Бўйинда катталашган зич лимфа тугунлари
Нима содир бўлса, худди шундай
Оғиз бўшлиғидаги яраларнинг аксарияти яхши характерга эга: афт стоматит 7-14 кун ичида даволанади, травматик яра тишнинг ўткир четини олиб ташлаганидан кейин ўтиб кетади, герпетик тошмалар оғриқли ва пуфакчалар билан бирга келади. Лейкоплакия ва эритроплакия саратон эмас, лекин прекансер ҳисобланади ва мониторинг ва баъзан олиб ташлашни талаб қилади. Асосий фарқ мезони вақт: яхши хулқли ўзгаришлар 2-3 ҳафта ичида шифо беради, аммо ўсимта давом этади ва секин ўсади.
- Афт стоматит оғриқли, 1-2 ҳафта ичида даволанади
- Травматик яра - сабабни бартараф этгандан сўнг йўқолади
- Кандидоз - олиб ташланиши мумкин бўлган оқ қоплама
- Ликен планус - тўр нақш
- Лейкоплакия ва эритроплакия - прекансероз ўзгаришлар
- 3 ҳафтадан ортиқ давом этиш биопсия учун сабабдир
Диагностика
Текширув оғиз бўшлиғини тўлиқ текшириш ва тилни, оғиз тубини ва бўйинни пайпаслашдан бошланади. Фақатгина биопсия ташхисни тасдиқлайди: тўқималарнинг бир қисми олинади ва микроскоп остида текширилади, агар керак бўлса, ўсимтанинг инсон папилломавируси билан алоқаси аниқланади. Тарқалишини баҳолаш учун бўйин лимфа тугунларининг ултратовуш текшируви, МРИ ёки бўйиннинг юмшоқ тўқималарининг контрастли КТ, шунингдек, узоқдаги лезёнларни истисно қилиш учун кўкрак қафасининг КЦи ўтказилади. Даволашдан олдин тиш шифокори томонидан оғиз бўшлиғининг санитарияси талаб қилинади.
- Тилни, оғиз бўшлиғини ва бўйинни текшириш ва палпация қилиш
- Гистология билан шаклланишнинг биопсияси
- Ўсимтадаги ҲПВ ҳолатини аниқлаш
- Бўйин лимфа тугунларининг ултратовуш текшируви
- Контрастли бўйиннинг МРИ ёки КТ текшируви
- Кўкрак қафасининг КТ
- Даволашдан олдин оғиз бўшлиғини санитария қилиш
Даволаш ва тикланиш
Тактика кенгаш томонидан белгиланади. Дастлабки босқичларда жарроҳлик асосий усулга айланади: ўсимта соғлом тўқималарда олиб ташланади, агар керак бўлса, бўйиннинг лимфа тугунларига аралашув амалга оширилади. Кўпроқ тез-тез учрайдиган ҳолатларда жарроҳлик радиация терапияси ва дори-дармонларни даволаш билан тўлдирилади ва баъзи ҳолларда радиация терапияси асосий усул сифатида қўлланилади. Қайта тиклаш катта аҳамиятга эга: нутқ терапиясини реабилитация қилиш, ютишни ўргатиш, протезлаш ва этарли миқдорда протеин билан овқатланиш. Тамаки ва алкоголдан воз кечиш мажбурийдир.
- Ўсимтани жарроҳлик йўли билан олиб ташлаш
- Кўрсаткичлар бўйича бўйин лимфа тугунларида жарроҳлик
- Радиация терапияси
- Кимётерапия ва мақсадли терапия
- Реконструктив операциялар
- Нутқ терапияси ва ютиш реабилитацияси
- Тамаки ва спиртли ичимликларни бутунлай тўхтатиш
- Даволанишдан кейин мунтазам мониторинг
